Ethiek – seminars Mr. Engelsma
SEMINAR 1: INLEIDING IN DE ETHIEK
WAARDEN EN NORMEN
Waarden: op zichzelf nastrevenswaardige ervaringen, situaties en standen van zaken of nastrevenswaardige
eigenschappen van mensen, organisaties of van een samenleving als zodanig
Kortweg: zaken die we nastrevenswaardig vinden (subjectief aspect aan verbonden)
Algemene waarden:
• Geluk
• Genot
• Plezier
• Vrijheid
• Rechtvaardigheid
• Veiligheid
• Solidariteit
• Werkgelegenheid
• Rijkdom
Waarden zijn subjectief: kunnen per persoon verschillen.
Zaken die voor de meesten niet nastrevenswaardig zijn, maar voor sommigen wel:
• Armoede: het arm zijn werd door Franciscaner monniken als waarde gezien, omdat het je in staat stelt
dichter bij God te komen.
• Eenzaamheid: pilaarheiligen zonderden zichzelf af (gingen op een pilaar zitten) om eenzaamheid te
bereiken, zou ze beter in staat stellen dichter bij Allah te komen.
• Hebzucht: Ayn Rand zegt in haar boek dat hebzucht de grootste waarde is van alles.
Tandheelkundige waarden:
• Leven
• Algemene gezondheid
• Orale gezondheid
• Autonomie patiënt à bepalen wat er gebeurt, samen worden nagedacht over een behandelplan
• Autonomie tandarts
• Rechtvaardigheid
• Esthetiek
• Efficiëntie
• Duurzaamheid
• Zorgzaamheid
• (Algehele) gezondheid
• Behulpzaamheid
• Betrouwbaarheid
• Deskundigheid
• Respect voor degenen om je heen
• Eerlijkheid
• Professionaliteit
1
, Ethiek – seminars Mr. Engelsma
We moeten onze keuze baseren op wat we waardevol vinden. Dat is de manier waarop waarden richting
geven. Kan op twee manieren.
• Indirect verplichtende waarden
o Waarden die vragen om ‘maximalisatie’ of ‘bevordering’: je wil er zo veel mogelijk van
realiseren.
o Geluk, welzijn, kennis etc.
• Direct verplichtende waarden
o Waarden die vragen om ‘respect’, ‘eerbieding’, ‘honorering’
o Autonomie, leven, rechtvaardigheid, vertrouwen, etc.
Normen: afgeleid van waarden; concrete gedragsregels of handelingsvoorschriften die aangeven wat wij in
bepaalde situaties behoren te doen of na te laten.
Wat normen zijn voor de een is afhankelijk wat de waarden zijn van die persoon, dus wat normen zijn voor de
een hoeven niet per se normen te zijn voor de ander (subjectief).
Algemene normen:
• Je mag parlement niet voorliegen.
• Als je 10 levens kunt redden door 1 te nemen, moet je dat doen.
• Als je hebt beloofd ‘die ander’ trouw te blijven, moet je dat doen.
Tandheelkundige normen:
• Als je bij deze patiënt kunt voorkomen dat zijn kiespijn zal verergeren, moet je dat doen.
• Bij de behandeling van deze patiënt mag je geen weefselschade veroorzaken als dat niet per se nodig
is voor het bereiken van je einddoel.
• Als je patiënt jouw favoriete behandeling weigert, dien je dat te respecteren (afgeleid van de waarde
‘autonomie’)
• Als jij, als tandarts, meent dat door de patiënt vurig gewenste behandeling een slecht resultaat zal
hebben, dan mag je de behandeling weigeren uit te voeren.
• Als de orale situatie van Patiënt 1 en de orale situatie van Patiënt 2 in dezelfde mate vragen om ene
Endo, dan moet aan beide patiënten een Endo worden aangeboden (afgeleid van de waarde
‘rechtvaardigheid’).
• Je moet een patiënt met respect behandelen.
• Je mag je handschoenen niet twee keer gebruiken (afgeleid van de waarde ‘hygiëne’).
• Je mag geen onnodige handelingen uitvoeren (afgeleid van de waarde efficiëntie, professionaliteit).
• Je mag geen schade aanrichten (afgeleid van de waarden veiligheid, deskundigheid en gezondheid).
Eed/belofte bij het tandarts-examen:
‘Ik zweer (beloof), dat ik de tandheelkunst volgens de daarop wettelijk vastgestelde bepalingen naar mijn beste
weten en vermogen zal uitoefenen en dat ik aan niemand zal openbaren wat in deze uitoefening mij als geheim
is toevertrouwd of te mijner kennis is gekomen, tenzij mijne verklaring als getuige of deskundige in, in rechten
gevorderd, of ik anderszins tot het geven van mededeling door de wet verplicht worden.’
2
SEMINAR 1: INLEIDING IN DE ETHIEK
WAARDEN EN NORMEN
Waarden: op zichzelf nastrevenswaardige ervaringen, situaties en standen van zaken of nastrevenswaardige
eigenschappen van mensen, organisaties of van een samenleving als zodanig
Kortweg: zaken die we nastrevenswaardig vinden (subjectief aspect aan verbonden)
Algemene waarden:
• Geluk
• Genot
• Plezier
• Vrijheid
• Rechtvaardigheid
• Veiligheid
• Solidariteit
• Werkgelegenheid
• Rijkdom
Waarden zijn subjectief: kunnen per persoon verschillen.
Zaken die voor de meesten niet nastrevenswaardig zijn, maar voor sommigen wel:
• Armoede: het arm zijn werd door Franciscaner monniken als waarde gezien, omdat het je in staat stelt
dichter bij God te komen.
• Eenzaamheid: pilaarheiligen zonderden zichzelf af (gingen op een pilaar zitten) om eenzaamheid te
bereiken, zou ze beter in staat stellen dichter bij Allah te komen.
• Hebzucht: Ayn Rand zegt in haar boek dat hebzucht de grootste waarde is van alles.
Tandheelkundige waarden:
• Leven
• Algemene gezondheid
• Orale gezondheid
• Autonomie patiënt à bepalen wat er gebeurt, samen worden nagedacht over een behandelplan
• Autonomie tandarts
• Rechtvaardigheid
• Esthetiek
• Efficiëntie
• Duurzaamheid
• Zorgzaamheid
• (Algehele) gezondheid
• Behulpzaamheid
• Betrouwbaarheid
• Deskundigheid
• Respect voor degenen om je heen
• Eerlijkheid
• Professionaliteit
1
, Ethiek – seminars Mr. Engelsma
We moeten onze keuze baseren op wat we waardevol vinden. Dat is de manier waarop waarden richting
geven. Kan op twee manieren.
• Indirect verplichtende waarden
o Waarden die vragen om ‘maximalisatie’ of ‘bevordering’: je wil er zo veel mogelijk van
realiseren.
o Geluk, welzijn, kennis etc.
• Direct verplichtende waarden
o Waarden die vragen om ‘respect’, ‘eerbieding’, ‘honorering’
o Autonomie, leven, rechtvaardigheid, vertrouwen, etc.
Normen: afgeleid van waarden; concrete gedragsregels of handelingsvoorschriften die aangeven wat wij in
bepaalde situaties behoren te doen of na te laten.
Wat normen zijn voor de een is afhankelijk wat de waarden zijn van die persoon, dus wat normen zijn voor de
een hoeven niet per se normen te zijn voor de ander (subjectief).
Algemene normen:
• Je mag parlement niet voorliegen.
• Als je 10 levens kunt redden door 1 te nemen, moet je dat doen.
• Als je hebt beloofd ‘die ander’ trouw te blijven, moet je dat doen.
Tandheelkundige normen:
• Als je bij deze patiënt kunt voorkomen dat zijn kiespijn zal verergeren, moet je dat doen.
• Bij de behandeling van deze patiënt mag je geen weefselschade veroorzaken als dat niet per se nodig
is voor het bereiken van je einddoel.
• Als je patiënt jouw favoriete behandeling weigert, dien je dat te respecteren (afgeleid van de waarde
‘autonomie’)
• Als jij, als tandarts, meent dat door de patiënt vurig gewenste behandeling een slecht resultaat zal
hebben, dan mag je de behandeling weigeren uit te voeren.
• Als de orale situatie van Patiënt 1 en de orale situatie van Patiënt 2 in dezelfde mate vragen om ene
Endo, dan moet aan beide patiënten een Endo worden aangeboden (afgeleid van de waarde
‘rechtvaardigheid’).
• Je moet een patiënt met respect behandelen.
• Je mag je handschoenen niet twee keer gebruiken (afgeleid van de waarde ‘hygiëne’).
• Je mag geen onnodige handelingen uitvoeren (afgeleid van de waarde efficiëntie, professionaliteit).
• Je mag geen schade aanrichten (afgeleid van de waarden veiligheid, deskundigheid en gezondheid).
Eed/belofte bij het tandarts-examen:
‘Ik zweer (beloof), dat ik de tandheelkunst volgens de daarop wettelijk vastgestelde bepalingen naar mijn beste
weten en vermogen zal uitoefenen en dat ik aan niemand zal openbaren wat in deze uitoefening mij als geheim
is toevertrouwd of te mijner kennis is gekomen, tenzij mijne verklaring als getuige of deskundige in, in rechten
gevorderd, of ik anderszins tot het geven van mededeling door de wet verplicht worden.’
2
