Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
Materiële Hulpverlening
Inhoudsopgave
.................................................................................................................................................................. 3
Lesweek 1..................................................................................................................................................... 4
Kennisclip hoofdstuk 1.............................................................................................................................. 4
Lesweek 2..................................................................................................................................................... 4
Kennisclip hoofdstuk 2.............................................................................................................................. 4
Kennisclip hoofdstuk 3.............................................................................................................................. 5
Lesweek 3..................................................................................................................................................... 6
Kennisclip hoofdstuk 9.............................................................................................................................. 6
Lesweek 4..................................................................................................................................................... 7
Kennisclip hoofdstuk 5.............................................................................................................................. 7
Kennisclip hoofdstuk 6.............................................................................................................................. 8
Casus Ali.................................................................................................................................................... 9
Lesweek 5..................................................................................................................................................... 9
Kennisclip hoofdstuk 7.............................................................................................................................. 9
Kennisclip hoofdstuk 8............................................................................................................................ 10
Lesweek 6................................................................................................................................................... 11
Formatieve toets..................................................................................................................................... 11
Lesweek 7................................................................................................................................................... 14
Kennisclip hoofdstuk 4............................................................................................................................ 14
Materiële hulpverlening – literatuur samengevat.......................................................................................16
Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen van geld..................................................................................................... 16
1.1 Geld door de jaren heen................................................................................................................ 16
1.2 Armoede door de jaren heen........................................................................................................ 16
1.3 Recente ontwikkelingen................................................................................................................ 16
1.4 Digitalisering................................................................................................................................. 17
1.5 Cryptovaluta.................................................................................................................................. 17
1.6 Maakt geld gelukkig?..................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2 Armoede en schulden......................................................................................................... 18
2.1 Definities van armoede................................................................................................................. 18
2.2 Oorzaken van armoede................................................................................................................. 18
2.3 Armoede op verschillende niveaus................................................................................................ 19
2.4 Wat zijn schulden?........................................................................................................................ 19
2.5 Soorten schulden.......................................................................................................................... 20
2.6 Armoede in Nederland.................................................................................................................. 20
2.7 Risicogroepen................................................................................................................................ 20
Pagina 1 van 46
,Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
2.8 Nieuwe armen............................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 3 De rol van de overheid en de maatschappij........................................................................21
3.1 Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving......................................................................21
3.2 Volksverzekeringen....................................................................................................................... 21
3.3 Werknemersverzekeringen........................................................................................................... 21
3.4 Sociale voorzieningen.................................................................................................................... 22
3.5 Toeslagen...................................................................................................................................... 22
3.6 Kortingen op heffingen en aftrekposten........................................................................................ 22
3.7 Complexiteit in de sociale zekerheid............................................................................................. 23
3.8 Handhaving in de sociale zekerheid............................................................................................... 23
3.9 Individualisering en het maatschappelijke debat..........................................................................23
3.10 Maatschappelijk debat................................................................................................................ 23
3.11 Culturele diversiteit in armoede en schulden..............................................................................24
3.12 De samenleving zet zich in........................................................................................................... 24
4.1 Overzicht creëren.......................................................................................................................... 24
4.2 Inkomstenmaximalisatie............................................................................................................... 25
4.3Uitgavenminimalisatie.................................................................................................................... 25
4.4 Reactance...................................................................................................................................... 25
4.5 Apps.............................................................................................................................................. 25
Hoofdstuk 5 Financiële vaardigheden..................................................................................................... 25
5.1 Kenmerken die invloed hebben op financiële problemen.............................................................25
5.2 Competenties................................................................................................................................ 25
5.3 Ontwikkelen van competenties..................................................................................................... 26
5.4 Executieve functies........................................................................................................................ 26
5.5 Ontwikkeling van executieve functies...........................................................................................27
5.6 Financiële educatie........................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6 De impact van armoede...................................................................................................... 27
6.1 Psychologie van de schaarste........................................................................................................ 27
6.2 Invloed op verschillende leefgebieden..........................................................................................28
6.3 Ontwikkeling van kinderen............................................................................................................ 29
6.4 Armoede en ouderschap............................................................................................................... 29
Hoofdstuk 7 Incassomaatregelen en de effecten hiervan.......................................................................29
7.1 Betalingsverplichting..................................................................................................................... 29
7.2 Betalingsachterstand..................................................................................................................... 30
7.3 Risicovolle schulden...................................................................................................................... 30
7.4 Problematische schulden.............................................................................................................. 30
7.5 Oorspronkelijke schuldeiser, incassobureau en gerechtsdeurwaarder..........................................30
7.6 Incassomaatregelen...................................................................................................................... 31
7.7 Beslaglegging................................................................................................................................. 32
Pagina 2 van 46
,Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
7.8 Ontbinden van huurovereenkomst............................................................................................... 33
7.9 Afsluiten van energie en water...................................................................................................... 33
7.10 bronheffing zorgverzekering........................................................................................................ 33
7.11 De overheid als schuldeiser......................................................................................................... 34
7.12 Als de incassoprocedure niet goed gaat...................................................................................... 34
Hoofdstuk 8 Handelingsperspectief en de methoden van de professional..............................................34
8.1 Generalist en specialist.................................................................................................................. 34
8.2 Hulpverlening met drang............................................................................................................... 35
8.3 Stress-sensitief werken................................................................................................................. 35
8.4 Motiverende gespreksvoering....................................................................................................... 35
8.5 Taakgerichte benadering............................................................................................................... 36
8.6 Assetbuilding................................................................................................................................. 36
8.7 Online tools en inspirerende initiatieven....................................................................................... 37
Hoofdstuk 9 Schuldhulpverlening en financiële beschermingsmaatregelen............................................37
9.1 Wat is schuldhulpverlening?......................................................................................................... 37
9.2 Wetten uitvoering schuldhulpverlening........................................................................................ 38
9.3 Preventie....................................................................................................................................... 38
9.4 Vroegsignalering............................................................................................................................ 39
9.5 De schuldhulpverlener.................................................................................................................. 39
9.6 Traject gemeente schuldhulpverlening.......................................................................................... 39
9.7 Wet schuldsaneringen natuurlijke personen.................................................................................41
9.8 Financiële beschermingsmaatregelen...........................................................................................42
9.9 Aandachtspunten.......................................................................................................................... 45
9.10 Integrale schuldhulpverlening..................................................................................................... 45
Bijlage 1.................................................................................................................................................. 46
Zelfredzaamheid-matrix...................................................................................................................... 46
Pagina 3 van 46
, Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
Lesweek 1
Kennisclip hoofdstuk 1
Wat is materiële hulpverlening?
Hulp gericht op het in orde hebben van de voorzieningen die nodig zijn om te participeren.
Waarom materiële hulpverlening?
- Grote doelgroep (die te maken heeft met financiële problemen)
- Forse impact op het leven
- Iedere sociale professional heeft ermee te maken
De geschiedenis van het geld (en de impact van ontwikkelingen hiervan voor onze cliënten)
- Ontwikkeling van het geld gaat ontzettend snel (digitalisering), voor sommige cliënten is dit lastig
bij te houden en te begrijpen
Vormen van geld
Giraal Chartaal Digitaal
Geld op je bankrekening Contant geld Geld via internet
Efficiënt Pain of paying (bewust uitgeven) Soms extra services
Anoniem Potentieel kwetsbaar
Lesweek 2
Kennisclip hoofdstuk 2
Wat is armoede?
- Absoluut: de inkomsten en uitgaven situatie van een cliënt. Is dat voldoende om van rond te
komen? Er wordt hier niet gekeken naar anderen.
- Relatief: hoe verhoudt jouw inkomsten zich ten opzichte van de inkomsten van anderen. Ben je
relatief armer of relatief rijker?
- Objectief: wat hebben we binnen de maatschappij gedefinieerd als minimum inkomen. Zit je
boven een bepaalde vastgestelde grens ben je niet arm, eronder wel. Deze definities worden
gegeven door experts.
- Subjectief: je kijkt naar de beleving van het gezin. ervaart een gezin zelf dat ze in armoede zitten
of ervaren ze relatief rijkdom?
- Breed: iedereen die om financiële redenen niet mee kan doen aan deze maatschappij is arm.
- Smal: armoede is puur een financieel probleem.
- In Nederland > 1 miljoen mensen onder de lage-inkomensgrens.
Verklaringen van armoede
- Conjunctureel: de schommelingen binnen de economische groei van het land. Wanneer het goed
gaat met de economie zullen er minder mensen leven in armoede. Korte termijn.
- Structureel: de maatschappelijke ontwikkelingen op lange termijn. Armoede gaat vaak van
generatie op generatie.
- Demografisch: de samenstelling van de bevolking. Wat valt op aan in het aantal mensen dat in
armoede leeft en zijn er bepaalde groepen oververtegenwoordigd? Eenoudergezinnen en
mensen met een migratieachtergrond of lager opgeleiden hebben meer risico om in armoede
terecht te komen.
- Cultureel: hoe kijkt een bepaalde (sub)cultuur aan tegen geld en hoe gaan ze ermee om. Dit kan
invloed hebben op hoe armoede er binnen een cultuur uitziet.
Pagina 4 van 46
Materiële Hulpverlening
Inhoudsopgave
.................................................................................................................................................................. 3
Lesweek 1..................................................................................................................................................... 4
Kennisclip hoofdstuk 1.............................................................................................................................. 4
Lesweek 2..................................................................................................................................................... 4
Kennisclip hoofdstuk 2.............................................................................................................................. 4
Kennisclip hoofdstuk 3.............................................................................................................................. 5
Lesweek 3..................................................................................................................................................... 6
Kennisclip hoofdstuk 9.............................................................................................................................. 6
Lesweek 4..................................................................................................................................................... 7
Kennisclip hoofdstuk 5.............................................................................................................................. 7
Kennisclip hoofdstuk 6.............................................................................................................................. 8
Casus Ali.................................................................................................................................................... 9
Lesweek 5..................................................................................................................................................... 9
Kennisclip hoofdstuk 7.............................................................................................................................. 9
Kennisclip hoofdstuk 8............................................................................................................................ 10
Lesweek 6................................................................................................................................................... 11
Formatieve toets..................................................................................................................................... 11
Lesweek 7................................................................................................................................................... 14
Kennisclip hoofdstuk 4............................................................................................................................ 14
Materiële hulpverlening – literatuur samengevat.......................................................................................16
Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen van geld..................................................................................................... 16
1.1 Geld door de jaren heen................................................................................................................ 16
1.2 Armoede door de jaren heen........................................................................................................ 16
1.3 Recente ontwikkelingen................................................................................................................ 16
1.4 Digitalisering................................................................................................................................. 17
1.5 Cryptovaluta.................................................................................................................................. 17
1.6 Maakt geld gelukkig?..................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2 Armoede en schulden......................................................................................................... 18
2.1 Definities van armoede................................................................................................................. 18
2.2 Oorzaken van armoede................................................................................................................. 18
2.3 Armoede op verschillende niveaus................................................................................................ 19
2.4 Wat zijn schulden?........................................................................................................................ 19
2.5 Soorten schulden.......................................................................................................................... 20
2.6 Armoede in Nederland.................................................................................................................. 20
2.7 Risicogroepen................................................................................................................................ 20
Pagina 1 van 46
,Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
2.8 Nieuwe armen............................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 3 De rol van de overheid en de maatschappij........................................................................21
3.1 Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving......................................................................21
3.2 Volksverzekeringen....................................................................................................................... 21
3.3 Werknemersverzekeringen........................................................................................................... 21
3.4 Sociale voorzieningen.................................................................................................................... 22
3.5 Toeslagen...................................................................................................................................... 22
3.6 Kortingen op heffingen en aftrekposten........................................................................................ 22
3.7 Complexiteit in de sociale zekerheid............................................................................................. 23
3.8 Handhaving in de sociale zekerheid............................................................................................... 23
3.9 Individualisering en het maatschappelijke debat..........................................................................23
3.10 Maatschappelijk debat................................................................................................................ 23
3.11 Culturele diversiteit in armoede en schulden..............................................................................24
3.12 De samenleving zet zich in........................................................................................................... 24
4.1 Overzicht creëren.......................................................................................................................... 24
4.2 Inkomstenmaximalisatie............................................................................................................... 25
4.3Uitgavenminimalisatie.................................................................................................................... 25
4.4 Reactance...................................................................................................................................... 25
4.5 Apps.............................................................................................................................................. 25
Hoofdstuk 5 Financiële vaardigheden..................................................................................................... 25
5.1 Kenmerken die invloed hebben op financiële problemen.............................................................25
5.2 Competenties................................................................................................................................ 25
5.3 Ontwikkelen van competenties..................................................................................................... 26
5.4 Executieve functies........................................................................................................................ 26
5.5 Ontwikkeling van executieve functies...........................................................................................27
5.6 Financiële educatie........................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6 De impact van armoede...................................................................................................... 27
6.1 Psychologie van de schaarste........................................................................................................ 27
6.2 Invloed op verschillende leefgebieden..........................................................................................28
6.3 Ontwikkeling van kinderen............................................................................................................ 29
6.4 Armoede en ouderschap............................................................................................................... 29
Hoofdstuk 7 Incassomaatregelen en de effecten hiervan.......................................................................29
7.1 Betalingsverplichting..................................................................................................................... 29
7.2 Betalingsachterstand..................................................................................................................... 30
7.3 Risicovolle schulden...................................................................................................................... 30
7.4 Problematische schulden.............................................................................................................. 30
7.5 Oorspronkelijke schuldeiser, incassobureau en gerechtsdeurwaarder..........................................30
7.6 Incassomaatregelen...................................................................................................................... 31
7.7 Beslaglegging................................................................................................................................. 32
Pagina 2 van 46
,Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
7.8 Ontbinden van huurovereenkomst............................................................................................... 33
7.9 Afsluiten van energie en water...................................................................................................... 33
7.10 bronheffing zorgverzekering........................................................................................................ 33
7.11 De overheid als schuldeiser......................................................................................................... 34
7.12 Als de incassoprocedure niet goed gaat...................................................................................... 34
Hoofdstuk 8 Handelingsperspectief en de methoden van de professional..............................................34
8.1 Generalist en specialist.................................................................................................................. 34
8.2 Hulpverlening met drang............................................................................................................... 35
8.3 Stress-sensitief werken................................................................................................................. 35
8.4 Motiverende gespreksvoering....................................................................................................... 35
8.5 Taakgerichte benadering............................................................................................................... 36
8.6 Assetbuilding................................................................................................................................. 36
8.7 Online tools en inspirerende initiatieven....................................................................................... 37
Hoofdstuk 9 Schuldhulpverlening en financiële beschermingsmaatregelen............................................37
9.1 Wat is schuldhulpverlening?......................................................................................................... 37
9.2 Wetten uitvoering schuldhulpverlening........................................................................................ 38
9.3 Preventie....................................................................................................................................... 38
9.4 Vroegsignalering............................................................................................................................ 39
9.5 De schuldhulpverlener.................................................................................................................. 39
9.6 Traject gemeente schuldhulpverlening.......................................................................................... 39
9.7 Wet schuldsaneringen natuurlijke personen.................................................................................41
9.8 Financiële beschermingsmaatregelen...........................................................................................42
9.9 Aandachtspunten.......................................................................................................................... 45
9.10 Integrale schuldhulpverlening..................................................................................................... 45
Bijlage 1.................................................................................................................................................. 46
Zelfredzaamheid-matrix...................................................................................................................... 46
Pagina 3 van 46
, Social Work Niveau B Bo Dwarswaard
Lesweek 1
Kennisclip hoofdstuk 1
Wat is materiële hulpverlening?
Hulp gericht op het in orde hebben van de voorzieningen die nodig zijn om te participeren.
Waarom materiële hulpverlening?
- Grote doelgroep (die te maken heeft met financiële problemen)
- Forse impact op het leven
- Iedere sociale professional heeft ermee te maken
De geschiedenis van het geld (en de impact van ontwikkelingen hiervan voor onze cliënten)
- Ontwikkeling van het geld gaat ontzettend snel (digitalisering), voor sommige cliënten is dit lastig
bij te houden en te begrijpen
Vormen van geld
Giraal Chartaal Digitaal
Geld op je bankrekening Contant geld Geld via internet
Efficiënt Pain of paying (bewust uitgeven) Soms extra services
Anoniem Potentieel kwetsbaar
Lesweek 2
Kennisclip hoofdstuk 2
Wat is armoede?
- Absoluut: de inkomsten en uitgaven situatie van een cliënt. Is dat voldoende om van rond te
komen? Er wordt hier niet gekeken naar anderen.
- Relatief: hoe verhoudt jouw inkomsten zich ten opzichte van de inkomsten van anderen. Ben je
relatief armer of relatief rijker?
- Objectief: wat hebben we binnen de maatschappij gedefinieerd als minimum inkomen. Zit je
boven een bepaalde vastgestelde grens ben je niet arm, eronder wel. Deze definities worden
gegeven door experts.
- Subjectief: je kijkt naar de beleving van het gezin. ervaart een gezin zelf dat ze in armoede zitten
of ervaren ze relatief rijkdom?
- Breed: iedereen die om financiële redenen niet mee kan doen aan deze maatschappij is arm.
- Smal: armoede is puur een financieel probleem.
- In Nederland > 1 miljoen mensen onder de lage-inkomensgrens.
Verklaringen van armoede
- Conjunctureel: de schommelingen binnen de economische groei van het land. Wanneer het goed
gaat met de economie zullen er minder mensen leven in armoede. Korte termijn.
- Structureel: de maatschappelijke ontwikkelingen op lange termijn. Armoede gaat vaak van
generatie op generatie.
- Demografisch: de samenstelling van de bevolking. Wat valt op aan in het aantal mensen dat in
armoede leeft en zijn er bepaalde groepen oververtegenwoordigd? Eenoudergezinnen en
mensen met een migratieachtergrond of lager opgeleiden hebben meer risico om in armoede
terecht te komen.
- Cultureel: hoe kijkt een bepaalde (sub)cultuur aan tegen geld en hoe gaan ze ermee om. Dit kan
invloed hebben op hoe armoede er binnen een cultuur uitziet.
Pagina 4 van 46
