Sarah De Decker
2021-2022
Biologische Psychologie
Inhoud cursus
• Evolutie en gedragsgenetica: +/-2 HOCs
• Macrostructuur van het zenuwstelsel (komt overeen met samenvatting)
+/- 4 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 3)
• Structuur en functies van cellen van het zenuwstelsel (komt overeen met
samenvatting) +/- 4 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 2)
• Onderzoeksmethoden in de biologische psychologie +/-2 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 5)
Evolutie en gedragsgenetica
Evolutie
• Definiëring perspectief
• Grondvoorwaarden natuurlijke selectie
• Selectie
• Psychologische relevantie
• Homo sapiens sapiens
• Kenmerken
• Exceptioneel brein?
• Neotenie
• Pruning
• Wat levert het op?
• Evolutionaire psychologie
Gedragsgenetica
• Erfelijkheidsfactoren
• Heritabiliteit
1
,Sarah De Decker
2021-2022
• Tweelingen
• Adoptie
• Moleculaire genetica
• Menselijk genoom
• Genen
• Overeenkomsten tussen soorten
• Onderzoeksstrategieën
• Uitdagingen in interpretatie
• Groepsgebonden
• Gen-omgeving interacties
• Conclusies
Evolutie
Juist of fout?
Evolutie betekent: de wet van de sterkste.
Mensen stammen af van apen.
Homoseksualiteit is per definitie onnatuurlijk, want onverenigbaar met evolutie.
Moderne mensen en neanderthalers zijn genetisch meer dan 99% identiek.
Mensen hebben van alle dieren in verhouding tot hun lichaam het grootste brein.
Definiëring perspectief
Theorie van de natuurlijke selectie (Darwin) → belangrijkste principes van natuurlijke
selectie
- Moderne discours: evolutietheorie is maar een theorie, je kan het niet bewijzen →
wordt ondersteunt door tal van feiten en observaties
Grondvoorwaarden natuurlijke selectie:
1. Overerving: Er zijn overerfbare eigenschappen
2. Variatie: Er bestaat variabiliteit in deze eigenschappen (o.a. via mutatie)
(bruin, blond, zwart haar = variatie) → in genetische code foutjes (vaak negatief,
maar soms positief) → mutaties doordat er heel veel wordt geproduceerd
3. Selectie: Sommige van deze eigenschappen hangen in een bepaalde context samen
met groter reproductief succes
2
,Sarah De Decker
2021-2022
• Niet perse de eigenschappen van sterkste die overgenomen
worden. Het gaat over eigenschappen die in een bepaalde
context voor succes zorgen.
• VB. kevertjes met kleur (oranje of groen) → variabiliteit
• Overerving: 2 oranje → oranje
• Vogel wordt geïntroduceerd in habitat door bvb
klimaatverandering (leeft nrml met groene bessen, gaat dus
voorkeur hebben voor eten van groene kevertjes)
→ Oranje kevertjes die op zich zeldzaam waren omdat het
geen dominante eigenschap had wordt belangrijker → later
heb je enkel nog oranje kevertjes
→ Er is een groter reproductief succes
→ NATUURLIJKE SELECTIE (op het niveau van het individu)
Bijen: koningin legt eitjes → andere bijen zijn steriel (niet voortplanten) door
overerving → waarom zouden er genen zijn die je steriel maken? → werksters heel
nauw verwant aan koningin
→ Je kan dat verklaren via: verwantenselectie
Verwantenselectie: selectie op niveau van genen, niet op niveau van individuen. Niet
toedoen dat jij degenen bent die genen doorgeeft. In beide gevallen gaat genen
worden doorgegeven.
- 1 eiige tweeling: identieke genen → hoe groot is de kans dat gen in volgende
generatie voorkomt?
Wij gaan vooral op vlak van gezichten herkennen of genen zijn doorgegeven of niet
Seksuele selectie: betrekking op genen die maken dat je een groter reproductief
succes heeft, ook al gaat het je objectief in gevaar brengen bv. Pauw
- ≠ “Survival of the fittest”
• Niet per se de sterkste / slimste / ...
• Beter: “natuurlijke selectie”
- Verwantenselectie: “Ik zou met plezier het leven geven voor twee broers, twee
kinderen of acht kozijnen”
• Geen selectie van individuen, maar van genen
• vb. steriele honingbij (werkers)
3
, Sarah De Decker
2021-2022
• Belangrijke psychologische implicaties: herkennen van verwanten, psychologie van
het altruïsme, ...
- Seksuele selectie
• Mannetje met mooiste staart heeft grootste kans om zich te kunnen voortplanten
→ Totaal onpraktisch
→ Pauwenstaart is een soort handvat voor predator
❖ Grote staart: grotere kans dat je prooi wordt
❖ Als grote staart je populair maakt: in kor
❖ tere leven toch je genen kunnen doorgegeven (mooie staart)
❖ Typisch op niveau van het individu
→ Niet de fittest, tegenvoorbeeld van survival of the fittest
Psychologische relevantie
• Indien belangrijke psychische kenmerken ook geworteld zijn in ons lichaam:
rechtstreekse erfelijke invloed op deze kenmerken
• Correspondentie tussen fysieke en psychische processen.
• Mogelijk dat we psychische kenmerken rechtstreeks kunnen overerven. Genen
bepalen hoe hersenen in elkaar zitten → persoonlijkheidseigenschappen →
overerfbaar
• VB. omvang brein is genetisch bepaald in grote mate.
• IQ correleert met hoe groot je brein is (niet 1)
• Dus IQ genetisch bepaald
4
2021-2022
Biologische Psychologie
Inhoud cursus
• Evolutie en gedragsgenetica: +/-2 HOCs
• Macrostructuur van het zenuwstelsel (komt overeen met samenvatting)
+/- 4 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 3)
• Structuur en functies van cellen van het zenuwstelsel (komt overeen met
samenvatting) +/- 4 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 2)
• Onderzoeksmethoden in de biologische psychologie +/-2 HOCs
• (cfr. handboek hoofdstuk 5)
Evolutie en gedragsgenetica
Evolutie
• Definiëring perspectief
• Grondvoorwaarden natuurlijke selectie
• Selectie
• Psychologische relevantie
• Homo sapiens sapiens
• Kenmerken
• Exceptioneel brein?
• Neotenie
• Pruning
• Wat levert het op?
• Evolutionaire psychologie
Gedragsgenetica
• Erfelijkheidsfactoren
• Heritabiliteit
1
,Sarah De Decker
2021-2022
• Tweelingen
• Adoptie
• Moleculaire genetica
• Menselijk genoom
• Genen
• Overeenkomsten tussen soorten
• Onderzoeksstrategieën
• Uitdagingen in interpretatie
• Groepsgebonden
• Gen-omgeving interacties
• Conclusies
Evolutie
Juist of fout?
Evolutie betekent: de wet van de sterkste.
Mensen stammen af van apen.
Homoseksualiteit is per definitie onnatuurlijk, want onverenigbaar met evolutie.
Moderne mensen en neanderthalers zijn genetisch meer dan 99% identiek.
Mensen hebben van alle dieren in verhouding tot hun lichaam het grootste brein.
Definiëring perspectief
Theorie van de natuurlijke selectie (Darwin) → belangrijkste principes van natuurlijke
selectie
- Moderne discours: evolutietheorie is maar een theorie, je kan het niet bewijzen →
wordt ondersteunt door tal van feiten en observaties
Grondvoorwaarden natuurlijke selectie:
1. Overerving: Er zijn overerfbare eigenschappen
2. Variatie: Er bestaat variabiliteit in deze eigenschappen (o.a. via mutatie)
(bruin, blond, zwart haar = variatie) → in genetische code foutjes (vaak negatief,
maar soms positief) → mutaties doordat er heel veel wordt geproduceerd
3. Selectie: Sommige van deze eigenschappen hangen in een bepaalde context samen
met groter reproductief succes
2
,Sarah De Decker
2021-2022
• Niet perse de eigenschappen van sterkste die overgenomen
worden. Het gaat over eigenschappen die in een bepaalde
context voor succes zorgen.
• VB. kevertjes met kleur (oranje of groen) → variabiliteit
• Overerving: 2 oranje → oranje
• Vogel wordt geïntroduceerd in habitat door bvb
klimaatverandering (leeft nrml met groene bessen, gaat dus
voorkeur hebben voor eten van groene kevertjes)
→ Oranje kevertjes die op zich zeldzaam waren omdat het
geen dominante eigenschap had wordt belangrijker → later
heb je enkel nog oranje kevertjes
→ Er is een groter reproductief succes
→ NATUURLIJKE SELECTIE (op het niveau van het individu)
Bijen: koningin legt eitjes → andere bijen zijn steriel (niet voortplanten) door
overerving → waarom zouden er genen zijn die je steriel maken? → werksters heel
nauw verwant aan koningin
→ Je kan dat verklaren via: verwantenselectie
Verwantenselectie: selectie op niveau van genen, niet op niveau van individuen. Niet
toedoen dat jij degenen bent die genen doorgeeft. In beide gevallen gaat genen
worden doorgegeven.
- 1 eiige tweeling: identieke genen → hoe groot is de kans dat gen in volgende
generatie voorkomt?
Wij gaan vooral op vlak van gezichten herkennen of genen zijn doorgegeven of niet
Seksuele selectie: betrekking op genen die maken dat je een groter reproductief
succes heeft, ook al gaat het je objectief in gevaar brengen bv. Pauw
- ≠ “Survival of the fittest”
• Niet per se de sterkste / slimste / ...
• Beter: “natuurlijke selectie”
- Verwantenselectie: “Ik zou met plezier het leven geven voor twee broers, twee
kinderen of acht kozijnen”
• Geen selectie van individuen, maar van genen
• vb. steriele honingbij (werkers)
3
, Sarah De Decker
2021-2022
• Belangrijke psychologische implicaties: herkennen van verwanten, psychologie van
het altruïsme, ...
- Seksuele selectie
• Mannetje met mooiste staart heeft grootste kans om zich te kunnen voortplanten
→ Totaal onpraktisch
→ Pauwenstaart is een soort handvat voor predator
❖ Grote staart: grotere kans dat je prooi wordt
❖ Als grote staart je populair maakt: in kor
❖ tere leven toch je genen kunnen doorgegeven (mooie staart)
❖ Typisch op niveau van het individu
→ Niet de fittest, tegenvoorbeeld van survival of the fittest
Psychologische relevantie
• Indien belangrijke psychische kenmerken ook geworteld zijn in ons lichaam:
rechtstreekse erfelijke invloed op deze kenmerken
• Correspondentie tussen fysieke en psychische processen.
• Mogelijk dat we psychische kenmerken rechtstreeks kunnen overerven. Genen
bepalen hoe hersenen in elkaar zitten → persoonlijkheidseigenschappen →
overerfbaar
• VB. omvang brein is genetisch bepaald in grote mate.
• IQ correleert met hoe groot je brein is (niet 1)
• Dus IQ genetisch bepaald
4
