Hoofdstuk 2
De klassieke oudheid
Kemerkende aspecten
1. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
2. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
3. De groei van het Romeinse imperium waardoor de Griekse-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde.
4. De ontwikkeling van het Jodendom en het christendom als de eerste
monotheistische godsdiensten.
arianisme
Stroming binnen het christendom waarvan de aanhangers geloofden dat Jezus
Christus een mens was en niet tegelijkertijd god.
aristocratie
Vorm van bestuur waarbij de macht beperkt blijft tot een aantal families (adel).
Bijbel
Het heilige boek van de christenen, dat uit twee delen bestaat: het Oude
Testament (met boeken die ook heilig zijn voor Joden) en het Nieuwe Testament
(met verhalen over het leven van Jezus en zijn eerste volgelingen).
burgerrecht
Een recht dat toebehoort aan de erkende bewoners van een stad of staat
(‘burgers’).
christendom
Monotheïstische godsdienst die het geheel van christelijke waarden, voorschriften
en gebruiken omvat en die is gebaseerd op de Bijbel.
concilie
Vergadering van de christelijke kerk waarin besluiten worden genomen over de
juiste interpretatie van de christelijke leer.
consul
De hoogste ambtsdrager in de Romeinse Republiek; de twee consuls werden
jaarlijks gekozen uit de senaat en waren verantwoordelijk voor het burgerlijke en
militaire bestuur.
dictator
Alleenheerser (oorspronkelijk alleen voor een korte periode).
directe democratie
Vorm van bestuur waarbij alle burgers het recht hebben om in een
volksvergadering mee te beslissen over het beleid.
Germanen
Boerenvolken in Midden-Europa, die daar rond het begin van de jaartelling
leefden.
Hellenisme
De Griekse beschaving na de veroveringen van het (Midden-)Oosten door
Alexander de Grote.
imperium
Opperheerschappij, en vandaar een benaming voor een groot rijk, zoals het
Romeinse keizerrijk.
, jodendom
Monotheïstische godsdienst van de joden, gebaseerd op de boeken van de
Hebreeuwse Bijbel (in de christelijke Bijbel het Oude Testament).
keizerrijk
Een rijk dat wordt bestuurd door een keizer.
klassieke cultuur
Griek-Romeinse cultuur of beschaving.
magistraat
Bestuurder die tijdelijk een niet-erfelijk overdraagbare functie vervult.
monotheïsme
Het geloof in één god.
oligarchie
Bestuur door een kleine elite.
Ostracisme
Het verschijnsel dat Atheense burgers een politicus uit hun midden konden
verbannen door hem weg te stemmen (‘schervengericht’).
patronage
Het verschijnsel dat een machtige man (de patroon) burgers van lage afkomst
(zijn cliënten) beschermt in ruil voor politieke steun.
pax romana
‘Romeinse vrede’, een periode van betrekkelijke rust in het Romeinse Rijk (27
v.C.-180 n.C.).
polis
Stadstaat (een stad plus het omringende platteland) die zichzelf bestuurt.
republiek
Staat die door (een deel van) de burgers zelf wordt bestuurd en niet door een
koning of keizer.
senaat
Het voornaamste bestuurlijke orgaan van de Romeinse Republiek.
staatsgodsdienst
Een godsdienst die is voorgeschreven voor iedereen die voor de staat werkt.
tiran
Tijdelijke alleenheerser, later met de betekenis van ‘hardvochtig heerser’.
volksvergadering
Politiek orgaan waarin de burgers van een republiek bijeenkomen om deel te
nemen aan de besluitvorming in hun staat.
De klassieke oudheid
Kemerkende aspecten
1. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
2. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
3. De groei van het Romeinse imperium waardoor de Griekse-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde.
4. De ontwikkeling van het Jodendom en het christendom als de eerste
monotheistische godsdiensten.
arianisme
Stroming binnen het christendom waarvan de aanhangers geloofden dat Jezus
Christus een mens was en niet tegelijkertijd god.
aristocratie
Vorm van bestuur waarbij de macht beperkt blijft tot een aantal families (adel).
Bijbel
Het heilige boek van de christenen, dat uit twee delen bestaat: het Oude
Testament (met boeken die ook heilig zijn voor Joden) en het Nieuwe Testament
(met verhalen over het leven van Jezus en zijn eerste volgelingen).
burgerrecht
Een recht dat toebehoort aan de erkende bewoners van een stad of staat
(‘burgers’).
christendom
Monotheïstische godsdienst die het geheel van christelijke waarden, voorschriften
en gebruiken omvat en die is gebaseerd op de Bijbel.
concilie
Vergadering van de christelijke kerk waarin besluiten worden genomen over de
juiste interpretatie van de christelijke leer.
consul
De hoogste ambtsdrager in de Romeinse Republiek; de twee consuls werden
jaarlijks gekozen uit de senaat en waren verantwoordelijk voor het burgerlijke en
militaire bestuur.
dictator
Alleenheerser (oorspronkelijk alleen voor een korte periode).
directe democratie
Vorm van bestuur waarbij alle burgers het recht hebben om in een
volksvergadering mee te beslissen over het beleid.
Germanen
Boerenvolken in Midden-Europa, die daar rond het begin van de jaartelling
leefden.
Hellenisme
De Griekse beschaving na de veroveringen van het (Midden-)Oosten door
Alexander de Grote.
imperium
Opperheerschappij, en vandaar een benaming voor een groot rijk, zoals het
Romeinse keizerrijk.
, jodendom
Monotheïstische godsdienst van de joden, gebaseerd op de boeken van de
Hebreeuwse Bijbel (in de christelijke Bijbel het Oude Testament).
keizerrijk
Een rijk dat wordt bestuurd door een keizer.
klassieke cultuur
Griek-Romeinse cultuur of beschaving.
magistraat
Bestuurder die tijdelijk een niet-erfelijk overdraagbare functie vervult.
monotheïsme
Het geloof in één god.
oligarchie
Bestuur door een kleine elite.
Ostracisme
Het verschijnsel dat Atheense burgers een politicus uit hun midden konden
verbannen door hem weg te stemmen (‘schervengericht’).
patronage
Het verschijnsel dat een machtige man (de patroon) burgers van lage afkomst
(zijn cliënten) beschermt in ruil voor politieke steun.
pax romana
‘Romeinse vrede’, een periode van betrekkelijke rust in het Romeinse Rijk (27
v.C.-180 n.C.).
polis
Stadstaat (een stad plus het omringende platteland) die zichzelf bestuurt.
republiek
Staat die door (een deel van) de burgers zelf wordt bestuurd en niet door een
koning of keizer.
senaat
Het voornaamste bestuurlijke orgaan van de Romeinse Republiek.
staatsgodsdienst
Een godsdienst die is voorgeschreven voor iedereen die voor de staat werkt.
tiran
Tijdelijke alleenheerser, later met de betekenis van ‘hardvochtig heerser’.
volksvergadering
Politiek orgaan waarin de burgers van een republiek bijeenkomen om deel te
nemen aan de besluitvorming in hun staat.
