Samenvatting Module 4 - gelijkheid en vrijheid

MODULE 4 – VRIJHEID EN GELIJKHEID
1 INLEIDING
Gelijkheid en vrijheid
 Twee centrale waarden van onze democratie binnen het onderwijs

2 GELIJKHEID
2.1 GELIJKHEID IN VIJF VRAGEN
Gelijkheid verantwoorden:
 Efficiëntie-logica
= geen talenten verspillen
 Sociale cohesie
= grote ongelijkheden kunnen de samenleving ontwrichten
 Gelijkheid is op zich relevant als een streven naar rechtvaardigheid en eerlijkheid

Betekenis gelijkheid in het onderwijs  verduidelijk door vijf vragen over gelijkheid
(1) WAT  wat willen we gelijk verdelen?
(2) WIE  tussen wie willen we gelijkheid realiseren?
(3) WANNEER  moeten leerlingen gelijk starten of gelijk eindigen in het onderwijs?
(4) WAAROM  waarom is er ongelijkheid in het onderwijs?
(5) HOE  maatregelen om gelijkheid te realiseren?

2.2 DE WIE- EN WAT-VRAAG: EEN OVERZICHT VAN (ON)GELIJKHEID
Als we onderwijs voorstellen als een systeemmodel, kan (on)gelijkheid gaan over alle vier de
componenten:

CONTEXT INPUT PROCES OUTPUT
Maatschappelijke Verschillende Ongelijke Verschillende
context en financiële middelen behandelingen van uitkomsten die gelijk
samenleving kennen die scholen krijgen verschillende of ongelijk verdeeld
ongelijkheden leerlingen zijn



Uitkomsten op KT Uitkomsten op LT
leerprestaties = academic overgang naar arbeidsmarkt
achievement
Uitkomsten op MT
behaalde onderwijsniveau = attainment,
zittenblijven, schooluitval

In effectiviteitsonderzoek aandacht naar ongelijkheden in leerprestaties
 aandacht naar korte termijn (leerprestaties) omdat deze de latere effecten goed
voorspellen (de basis zijn van latere andere uitkomsten)



1

, WIE-VRAAG
heeft betrekking op verschillende groepen in de samenleving:
 onderwijsuitkomsten zijn niet gelijk verdeeld over verschillende sociale groepen

Vooral groepen die verschillen op vlak van:
 Etniciteit
 Sociaaleconomische status (SES)
 Geslacht
 Taalachtergrond
 …
 gedeeltelijke overlap tussen groepen (bv. hoge SES Autochtoon en Ned. )
Maar ook veel verschillende en unieke combinaties

PISA (2018): duidelijke link tussen verschillende groepen en leerprestatie
1) SES
o leerlingen uit rijke families hebben ongeveer 3 jaar voorsprong op de armste
groep
o 40% van het armste kwartiel liep al 1 jaar vertraging op (zittenblijven), rijkste
kwartiel 10%

2) leerlingen met migratiegeschiedenis:
o autochtoon  beter op vlak van WISK. En leesvaardigheid
o autochtone leerlingen hebben ongeveer 1,5 jaar voorsprong op allochtone
leerlingen (met migratieachtergrond)
o nergens in de wereld is de kloof zo groot als in Vlaanderen

3) thuistaal
o Nederlandstalige leerlingen presteren beter dan leerlingen die thuis een
andere taal spreken (niet altijd zo)
 Het spreken van de herkomsttaal met de moeder, al dan niet combineren
met het Nederlands, hangt positief samen met de leeruitkomsten

2.3 DE WANNEER-VRAAG: GELIJKE START OF GELIJKE UITKOMST?
Vooral discussie over in welke fase van het onderwijs leerlingengroepen gelijk moeten zijn.

TWEE VISIES:
(1) gelijke startkansen = meritocratische visie
(2) gelijke uitkomsten = egalitaristische visie

MERITOCRATIE
= afkomst bepalend werd geacht voor de sociale status die mensen konden verwerven

 betrekking tot de input en het proces
 Leerlingen moeten vooral met gelijke kansen beginnen (input) en gelijk behandeld
worden (proces)



2