Hetzelfde feit in de zin van art. 68 Sr
Is een wijziging van de tenlastelegging ex. art. 312 Sv toegestaan? Of doet zich ne bis in idem voor? Vuistregel is nochtans dat een aanzienlijk verschil in de
juridische aard van de feiten en/of in de gedragingen tot de slotsom kan leiden dat geen sprake is van “hetzelfde feit” in de zin van art. 68 Sr (HR 1 februari
2011 NJ 2011/394).
A. De juridische aard van de feiten.
Indien de tenlastegelegde feiten niet onder dezelfde delictsomschrijving vallen, kan de mate van verschil tussen de strafbare feiten van belang
zijn, in het bijzonder wat betreft:
- De rechtsgoederen ter bescherming waarvan de onderscheidene delictsomschrijvingen strekken, en
- De strafmaxima die op de onderscheiden feiten zijn gesteld, in welke strafmaxima onder meer tot uitdrukking komt de aard van het verwijt
en de kwalificatie als misdrijf dan wel overtreding.
A. De gedraging van de verdachte.
- Indien de tenlastelegging en de vordering tot wijziging daarvan niet dezelfde gedraging beschrijven, kan de mate van verschil tussen de
gedragingen van belang zijn, zowel wat betreft de aard en de kennelijke strekking van de gedragingen als wat betreft de tijd waarop, de plaats
waar en de omstandigheden waaronder zij zijn verricht.
- Uit de bewoordingen van het begrip “hetzelfde feit” vloeit reeds voort dat de beantwoording van de vraag wat daaronder moet worden
verstaan, mede wordt bepaald door de omstandigheden van het geval.
Zie arrest HR 25 september 2012 over De Bestelbus Er was volgens de HR een aanzienlijk verschil in juridische aard en ook de rechtsgoederen waren
verschillend. (AG r.o. 3.5.) Het gaat dus om zowel een formele als een materiële toets:
Een formele toets: de verwantschap tussen de delictsomschrijvingen (juridisch).
Een materiele toets: de feitelijke verwantschap in het verweten gedrag, waarbij wordt gekeken naar de wezenlijke samenhang tussen het
handelen en de schuld en voorts naar de gelijktijdigheid van de gedragingen (feitelijk).
Zie ook arrest HR 16 december 2014 over de vraag of doodslag en diefstal met geweld als ne bis in idem kan worden gekwalificeerd. Dit arrest is een
voorbeeld waarin ook de feitelijke gedragingen van de verdachte een rol spelen. De vordering tot wijziging van de tenlastelegging wordt uiteindelijk
afgewezen omdat er geen sprake zou zijn van ‘hetzelfde feit’ conform art. 68 Sr.
Zie ook de noot van Reijntjens, hier komt hij met zijn eigen, nieuwe beoordelingskader.
1
,Eendaadse Samenloop
Strafrechtelijke eendaadse samenloop doet zich voor, als onder de gegeven omstandigheden, overtreding van de ene bepaling noodzakelijkerwijs ook
overtreding van een andere bepaling impliceert dan wel indien beide bepalingen dezelfde strekking hebben omdat zij dezelfde belangen beschermen.
Voorbeeld: verkrachting in het openbaar is strafbaar, maar impliceert automatisch ook schennis van de eerbaarheid.
Dus: in wezen in er sprake van slechts één delict, waarop min of meer toevallig twee bepalingen van toepassing zijn. Op grond van art. 55 Sr wordt dan
slechts een bepaling toegepast.
Let op: bij samenloop gaat het om de gelijktijdige afwikkeling. Bij ne bis in idem ga je opnieuw vervolgen voor hetzelfde feit. Dit is een belangrijk verschil.
Zie ook: HR Overzichtsarrest Eendaadse Samenloop en Voortgezette Handeling
Meerdaadse samenloop
Strafrechtelijke meerdaadse samenloop doet zich voor, indien een fysieke handeling kan worden uiteengelegd in verschillende gedragingen, die ook
afzonderlijk hadden kunnen worden gepleegd en die verschillende belangen schenden. Op grond van art. 57 Sr kunnen de voor deze verschillende
gedragingen gestelde sancties bij elkaar worden opgeteld, maar zover het gevangenisstraf of hechtenis betreft, geen hogere straf dan 1/3 boven het
zwaarste maximum. Voorbeeld: machine die bij een bedrijf wordt aangetroffen, is zowel onveilig voor werknemers en veroorzaakt geluidshinder voor
omwonenden.
Er zijn drie vormen van meerdaadse samenloop te onderscheiden.
1. Meerdere gelijktijdig begane delicten met uiteenlopende strekking. Bijvoorbeeld: je rijdt zonder licht én je rijdt dronken.
2. Eén handeling met meer objecten of gevolgen, wanneer een en ander als meerdere normschendingen moet worden gezien.
Bijvoorbeeld: je schiet iemand neer, en door die kogel overlijdt ook iemand die daarachter stond.
3. Achtereenvolgens begane verschillende of gelijksoortige delicten die niet het resultaat zijn van één ongeoorloofd wilsbesluit.
Bijvoorbeeld: je sticht eerst een brand op maandag, en dan de week erna weer een, en daarna weer een.
Welke vorm van samenloop is van toepassing? HR Overzichtsarrest Eendaadse Samenloop (r.o. 3 van de noot):
1. In welke mate verschillen de strekkingen van de toepasselijke strafbepalingen? Groot verschil in strekking? Dan is er sprake van meerdaadse
samenloop.
2. Gaat het om een zich min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend feitencomplex, zodat het geheel aan gedragingen in wezen een
strafrechtelijk relevant verwijt oplevert? Dan is er sprake van eendaadse samenloop.
2
, Opzet of schuld
1. Kijk naar de feiten: haal juridisch relevante aanknopingspunten er uit
2. Kwalificeer de feiten
3. Lees de vraagstelling goed
4. Los casus op: niet alle mogelijke kwalificaties voor een strafbaar feit op rijtje zetten. Kies een oplossingsrichting werk die uit.
5. Geef relevante rechtsregel en pas vervolgens toe
Schuld als element verwijtbaarheid
Schuld als bestanddeel culpa
Culpa
Voor culpa moet de dader, materieelrechtelijk gezien, anders handelen én kon hij ook anders handelen.
Objectief – de verdachte had anders moeten handelen.
Dit hangt af van de feiten, dus de gedragingen. Noem enkele aanknopingspunten. Welke norm is overschreden?
Is de norm geschonden? Zo ja, was dit aanmerkelijk onvoorzichtig? Hiervoor moet binnen de context gekeken worden naar:
- De aard van de gedraging
- De omstandigheden
- De Garantenstellung
- Geoorloofd risico
Subjectief – de verdachte had anders kunnen handelen.
Had iemand anders kunnen en horen te handelen? Let ook op de contra-indicaties. Zo ja, dan is er sprake van schuld.
Bewuste schuld – de falende risicotaxatie. De verdachte wist van de mogelijkheid dat het gevolg zou kunnen intreden, maar is er, achteraf gezien ten
onrechte, vanuit gegaan dat dit gevolg niet zal intreden. Vereist:
Aanmerkelijke onvoorzichtigheid: is er onvoorzichtig gehandeld? Benoem enkele aanknopingspunten.
Verwijtbaarheid: had iemand anders kunnen en horen te handelen?
Causaliteit: heeft het onvoorzichtig handelen geleidt tot het gevolg? De leer van redelijke toerekening wordt gebruikt. Was het gevolg
voorzienbaar?
3
Is een wijziging van de tenlastelegging ex. art. 312 Sv toegestaan? Of doet zich ne bis in idem voor? Vuistregel is nochtans dat een aanzienlijk verschil in de
juridische aard van de feiten en/of in de gedragingen tot de slotsom kan leiden dat geen sprake is van “hetzelfde feit” in de zin van art. 68 Sr (HR 1 februari
2011 NJ 2011/394).
A. De juridische aard van de feiten.
Indien de tenlastegelegde feiten niet onder dezelfde delictsomschrijving vallen, kan de mate van verschil tussen de strafbare feiten van belang
zijn, in het bijzonder wat betreft:
- De rechtsgoederen ter bescherming waarvan de onderscheidene delictsomschrijvingen strekken, en
- De strafmaxima die op de onderscheiden feiten zijn gesteld, in welke strafmaxima onder meer tot uitdrukking komt de aard van het verwijt
en de kwalificatie als misdrijf dan wel overtreding.
A. De gedraging van de verdachte.
- Indien de tenlastelegging en de vordering tot wijziging daarvan niet dezelfde gedraging beschrijven, kan de mate van verschil tussen de
gedragingen van belang zijn, zowel wat betreft de aard en de kennelijke strekking van de gedragingen als wat betreft de tijd waarop, de plaats
waar en de omstandigheden waaronder zij zijn verricht.
- Uit de bewoordingen van het begrip “hetzelfde feit” vloeit reeds voort dat de beantwoording van de vraag wat daaronder moet worden
verstaan, mede wordt bepaald door de omstandigheden van het geval.
Zie arrest HR 25 september 2012 over De Bestelbus Er was volgens de HR een aanzienlijk verschil in juridische aard en ook de rechtsgoederen waren
verschillend. (AG r.o. 3.5.) Het gaat dus om zowel een formele als een materiële toets:
Een formele toets: de verwantschap tussen de delictsomschrijvingen (juridisch).
Een materiele toets: de feitelijke verwantschap in het verweten gedrag, waarbij wordt gekeken naar de wezenlijke samenhang tussen het
handelen en de schuld en voorts naar de gelijktijdigheid van de gedragingen (feitelijk).
Zie ook arrest HR 16 december 2014 over de vraag of doodslag en diefstal met geweld als ne bis in idem kan worden gekwalificeerd. Dit arrest is een
voorbeeld waarin ook de feitelijke gedragingen van de verdachte een rol spelen. De vordering tot wijziging van de tenlastelegging wordt uiteindelijk
afgewezen omdat er geen sprake zou zijn van ‘hetzelfde feit’ conform art. 68 Sr.
Zie ook de noot van Reijntjens, hier komt hij met zijn eigen, nieuwe beoordelingskader.
1
,Eendaadse Samenloop
Strafrechtelijke eendaadse samenloop doet zich voor, als onder de gegeven omstandigheden, overtreding van de ene bepaling noodzakelijkerwijs ook
overtreding van een andere bepaling impliceert dan wel indien beide bepalingen dezelfde strekking hebben omdat zij dezelfde belangen beschermen.
Voorbeeld: verkrachting in het openbaar is strafbaar, maar impliceert automatisch ook schennis van de eerbaarheid.
Dus: in wezen in er sprake van slechts één delict, waarop min of meer toevallig twee bepalingen van toepassing zijn. Op grond van art. 55 Sr wordt dan
slechts een bepaling toegepast.
Let op: bij samenloop gaat het om de gelijktijdige afwikkeling. Bij ne bis in idem ga je opnieuw vervolgen voor hetzelfde feit. Dit is een belangrijk verschil.
Zie ook: HR Overzichtsarrest Eendaadse Samenloop en Voortgezette Handeling
Meerdaadse samenloop
Strafrechtelijke meerdaadse samenloop doet zich voor, indien een fysieke handeling kan worden uiteengelegd in verschillende gedragingen, die ook
afzonderlijk hadden kunnen worden gepleegd en die verschillende belangen schenden. Op grond van art. 57 Sr kunnen de voor deze verschillende
gedragingen gestelde sancties bij elkaar worden opgeteld, maar zover het gevangenisstraf of hechtenis betreft, geen hogere straf dan 1/3 boven het
zwaarste maximum. Voorbeeld: machine die bij een bedrijf wordt aangetroffen, is zowel onveilig voor werknemers en veroorzaakt geluidshinder voor
omwonenden.
Er zijn drie vormen van meerdaadse samenloop te onderscheiden.
1. Meerdere gelijktijdig begane delicten met uiteenlopende strekking. Bijvoorbeeld: je rijdt zonder licht én je rijdt dronken.
2. Eén handeling met meer objecten of gevolgen, wanneer een en ander als meerdere normschendingen moet worden gezien.
Bijvoorbeeld: je schiet iemand neer, en door die kogel overlijdt ook iemand die daarachter stond.
3. Achtereenvolgens begane verschillende of gelijksoortige delicten die niet het resultaat zijn van één ongeoorloofd wilsbesluit.
Bijvoorbeeld: je sticht eerst een brand op maandag, en dan de week erna weer een, en daarna weer een.
Welke vorm van samenloop is van toepassing? HR Overzichtsarrest Eendaadse Samenloop (r.o. 3 van de noot):
1. In welke mate verschillen de strekkingen van de toepasselijke strafbepalingen? Groot verschil in strekking? Dan is er sprake van meerdaadse
samenloop.
2. Gaat het om een zich min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend feitencomplex, zodat het geheel aan gedragingen in wezen een
strafrechtelijk relevant verwijt oplevert? Dan is er sprake van eendaadse samenloop.
2
, Opzet of schuld
1. Kijk naar de feiten: haal juridisch relevante aanknopingspunten er uit
2. Kwalificeer de feiten
3. Lees de vraagstelling goed
4. Los casus op: niet alle mogelijke kwalificaties voor een strafbaar feit op rijtje zetten. Kies een oplossingsrichting werk die uit.
5. Geef relevante rechtsregel en pas vervolgens toe
Schuld als element verwijtbaarheid
Schuld als bestanddeel culpa
Culpa
Voor culpa moet de dader, materieelrechtelijk gezien, anders handelen én kon hij ook anders handelen.
Objectief – de verdachte had anders moeten handelen.
Dit hangt af van de feiten, dus de gedragingen. Noem enkele aanknopingspunten. Welke norm is overschreden?
Is de norm geschonden? Zo ja, was dit aanmerkelijk onvoorzichtig? Hiervoor moet binnen de context gekeken worden naar:
- De aard van de gedraging
- De omstandigheden
- De Garantenstellung
- Geoorloofd risico
Subjectief – de verdachte had anders kunnen handelen.
Had iemand anders kunnen en horen te handelen? Let ook op de contra-indicaties. Zo ja, dan is er sprake van schuld.
Bewuste schuld – de falende risicotaxatie. De verdachte wist van de mogelijkheid dat het gevolg zou kunnen intreden, maar is er, achteraf gezien ten
onrechte, vanuit gegaan dat dit gevolg niet zal intreden. Vereist:
Aanmerkelijke onvoorzichtigheid: is er onvoorzichtig gehandeld? Benoem enkele aanknopingspunten.
Verwijtbaarheid: had iemand anders kunnen en horen te handelen?
Causaliteit: heeft het onvoorzichtig handelen geleidt tot het gevolg? De leer van redelijke toerekening wordt gebruikt. Was het gevolg
voorzienbaar?
3
