2021-2022
SAMENVATTING EPIDEMIOLOGIE
1041FBDBMW
CÉLINE DE MUNTER
, 1
DISCLAIMER
De informatie in deze samenvatting is afkomstig van mijn collegeaantekeningen en de informatie uit de PowerPoint-slides van
prof. Fransen, alsook de afbeeldingen.
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 2
INHOUD
HOOFDSTUK 1: INLEIDING .................................................................................................................................................................. 4
Algemeen ........................................................................................................................................................................................ 4
Verschillende componenten van de definitie ............................................................................................................................. 4
Subdomeinen in de epidemiologie ................................................................................................................................................. 4
Beschrijvende epidemiologie ...................................................................................................................................................... 4
Analytische epidemiologie .......................................................................................................................................................... 4
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN .................................................................................................................................................. 5
Ziektefrequentie ............................................................................................................................................................................. 5
Algemeen .................................................................................................................................................................................... 5
Prevalentie .................................................................................................................................................................................. 5
Incidentie .................................................................................................................................................................................... 5
Mortaliteit ................................................................................................................................................................................... 6
HOOFDSTUK 3: SOORTEN EPIDEMIOLOGISCHE STUDIES.................................................................................................................... 7
Blootstelling of exposure ................................................................................................................................................................ 7
2 soorten studies ............................................................................................................................................................................ 7
Experimentele studies ................................................................................................................................................................ 7
Observationele studies ............................................................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 4: Associatiematen .......................................................................................................................................................... 10
Associatiestudies........................................................................................................................................................................... 10
Relatief risico ................................................................................................................................................................................ 10
Rate ratio .................................................................................................................................................................................. 10
Odds ratio ................................................................................................................................................................................. 10
Odds ratio en relatief risico....................................................................................................................................................... 11
Attributief risico in blootgestelden ............................................................................................................................................... 11
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 11
Interpretatie .............................................................................................................................................................................. 11
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 11
Vaccinatie efficiëntie ..................................................................................................................................................................... 11
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 11
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 12
Attributief risico in populatie ........................................................................................................................................................ 12
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 12
Interpretatie .............................................................................................................................................................................. 12
HOOFDSTUK 5: DIAGNOSTISCHE TESTEN ......................................................................................................................................... 13
Inleiding ........................................................................................................................................................................................ 13
Hoe goed is een test? .................................................................................................................................................................... 13
Voorbeeld ..................................................................................................................................................................................... 13
Waarde van een test ..................................................................................................................................................................... 13
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 3
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 13
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 14
Cut-off punt................................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
Sensitief of specifiek? ............................................................................................................................................................... 14
ROC curve...................................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
AUC (= Area Under Curve) ........................................................................................................................................................ 14
Predictieve waarde ....................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
Prevalentie en PPV/NPV ........................................................................................................................................................... 15
LR (= Likelihood Ratio) .............................................................................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 6: PRECISIE, VALIDITEIT, BIAS EN CONFOUNDING ....................................................................................................... 16
Kadering ........................................................................................................................................................................................ 16
Definities ....................................................................................................................................................................................... 16
Precisie en betrouwbaarheid ........................................................................................................................................................ 16
Algemeen overzicht .................................................................................................................................................................. 16
Herhaalbaarheid (voor continue variabelen) ............................................................................................................................ 17
Reproduceerbaarheid (voor categorische variabelen) ............................................................................................................. 18
Validiteit ........................................................................................................................................................................................ 19
2 soorten ................................................................................................................................................................................... 19
Bias of vertekening ................................................................................................................................................................... 19
Matching ................................................................................................................................................................................... 21
Corrigeren in de analyse ............................................................................................................................................................... 21
Gestratifieerde analyse ............................................................................................................................................................. 21
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
ALGEMEEN
▪ Definitie epidemiologie
o = studie van frequentie van ziekten i/e populatie + determinanten v/d frequentie om de
gezondheid/economisch rendement v/d populatie te verbeteren
VERSCHILLENDE COMPON ENTEN VAN DE DEFINITIE
▪ Frequentie
o Hoe komt de ziekte voor?
o Zit er een patroon in?
o Is er een verband tussen aantal zieken en populatie?
o Is dat verschillend qua tijd/plaats/sociaaleconomisch?
▪ Populatie
o GEEN individu!
o Er wordt gekeken naar collectieve welzijn van populatie
o Interventie → aantal zieken in de populatie te doen dalen
o Diagnose → oorzaken van verhoogde frequentie achterhalen in de populatie
▪ Determinanten van de frequentie
o Is niet noodzakelijk de oorzaak van de ziekte
o = risicofactoren die ervoor zorgen dat de frequentie gaat toenemen/gaat zorgen voor verschillen in
de populaties
o Oorzaak hoeft dus niet noodzakelijk gekend te zijn
▪ Gezondheid/economisch rendement van de populatie
o = volksgezondheidwetenschap
o DGK → extra economisch aspect (is economische sector)
▪ Studie
o = wetenschap
o Heeft raakpunten met andere wetenschappen (bv. statistiek/biologie/DGK/economie)
SUBDOMEINEN IN DE EPIDEMIOLOGIE
BESCHRIJVENDE EPIDEMIOLOGIE
▪ Zoeken naar frequenties van zaken
▪ Zoeken naar patronen in tijd, plaats, bevolkingsgroep
▪ Analoog aan beschrijvende statistiek
ANALYTISCHE EPIDEMIOLOGIE
▪ = hypothesetesten
▪ Vergelijken met controlegroep
▪ Kijken of er associaties zijn tussen blootstelling aan ziekte en ziektestatus zelf
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 5
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN
Getalvoorbeelden in de nota’s kunnen op het examen voorkomen!
ZIEKTEFREQUENTIE
ALGEMEEN
▪ Onderzoek start altijd vanuit onderzoeksvraag
o Voorbeelden: zie slide 3
▪ Wordt meestal uitgedrukt als een verhouding 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑝𝑎𝑎𝑙𝑑 𝑘𝑒𝑛𝑚𝑒𝑟𝑘
=
▪ 3 groepen/soorten ℎ𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛
o Proportie
▪ Heeft teller/noemer Vergelijking 1: formule voor proportie
▪ Kenmerk → teller is deel van de noemer
o Ratio
▪ Verhouding tussen 2 categorieën (teller is geen deel van de noemer)
o Rate
▪ Tijd staat in de noemer
ℎ𝑜𝑒 𝑣𝑎𝑎𝑘 𝑘𝑜𝑚𝑡 𝑖𝑒𝑡𝑠 𝑣𝑜𝑜𝑟
▪ = frequentie binnen een bepaalde tijdsperiode =
𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑝𝑎𝑎𝑙𝑑𝑒 𝑡𝑖𝑗𝑑
▪ Voorbeeld: covid
o Proportie voor covid = 2/120 (is een prevalentie)
Vergelijking 2: formule voor rate
o Ratio voor covid en gezond = 2/118
Covid Geen covid Totaal
2 118 120
PREVALENTIE
▪ = proportie van personen met bepaalde ziekte op ene bepaald tijdspunt
▪ Men stelt zich niet de vraag wanneer de ziekte begonnen is
▪ = combinatie van nieuwe gevallen en bestaande gevallen 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒𝑔𝑒𝑣𝑎𝑙𝑙𝑒𝑛
= ∙ 10𝑛
𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑑𝑒 𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
o Langdurige ziektes → heel hoge prevalentie
o Kortdurige ziektes → heel lage prevalentie
Vergelijking 3: formule voor prevalentie
▪ Point prevalence = prevalentie op 1 tijdspunt
▪ Period prevalence = prevalentie over een bepaalde periode
▪ Voorbeeld: appendix operaties
Voor 2011 2011-2021 Nooit Totaal
2 3 116 121
INCIDENTIE
▪ = aantal nieuwe ziektegevallen binnen een bepaalde tijdsperiode in een populatie
▪ 2 soorten weergaves
o Proportie → cumulatieve incidentie
o Rate → incidentiecijfer (= aantal nieuwe gevallen/persoon/jaar)
INCIDENTIEPROPORTIE OF CUMULATIEVE INCIDENTIE
▪ Voorbeeld appendix:
o Incidentieproportie = 3/119 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒𝑔𝑒𝑣𝑎𝑙𝑙𝑒𝑛 𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑡𝑖𝑗𝑑𝑠𝑖𝑛𝑡𝑒𝑟𝑣𝑎𝑙
= ∙ 10𝑛
▪ Oude ziektegevallen moet je 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑔𝑒𝑧𝑜𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑏𝑖𝑗 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑔𝑖𝑛 𝑣𝑎𝑛 ℎ𝑒𝑡 𝑖𝑛𝑡𝑒𝑟𝑣𝑎𝑙
aftrekken van het totaal aantal
personen Vergelijking 4: formule voor de cumulatieve incidentie
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
SAMENVATTING EPIDEMIOLOGIE
1041FBDBMW
CÉLINE DE MUNTER
, 1
DISCLAIMER
De informatie in deze samenvatting is afkomstig van mijn collegeaantekeningen en de informatie uit de PowerPoint-slides van
prof. Fransen, alsook de afbeeldingen.
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 2
INHOUD
HOOFDSTUK 1: INLEIDING .................................................................................................................................................................. 4
Algemeen ........................................................................................................................................................................................ 4
Verschillende componenten van de definitie ............................................................................................................................. 4
Subdomeinen in de epidemiologie ................................................................................................................................................. 4
Beschrijvende epidemiologie ...................................................................................................................................................... 4
Analytische epidemiologie .......................................................................................................................................................... 4
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN .................................................................................................................................................. 5
Ziektefrequentie ............................................................................................................................................................................. 5
Algemeen .................................................................................................................................................................................... 5
Prevalentie .................................................................................................................................................................................. 5
Incidentie .................................................................................................................................................................................... 5
Mortaliteit ................................................................................................................................................................................... 6
HOOFDSTUK 3: SOORTEN EPIDEMIOLOGISCHE STUDIES.................................................................................................................... 7
Blootstelling of exposure ................................................................................................................................................................ 7
2 soorten studies ............................................................................................................................................................................ 7
Experimentele studies ................................................................................................................................................................ 7
Observationele studies ............................................................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 4: Associatiematen .......................................................................................................................................................... 10
Associatiestudies........................................................................................................................................................................... 10
Relatief risico ................................................................................................................................................................................ 10
Rate ratio .................................................................................................................................................................................. 10
Odds ratio ................................................................................................................................................................................. 10
Odds ratio en relatief risico....................................................................................................................................................... 11
Attributief risico in blootgestelden ............................................................................................................................................... 11
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 11
Interpretatie .............................................................................................................................................................................. 11
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 11
Vaccinatie efficiëntie ..................................................................................................................................................................... 11
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 11
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 12
Attributief risico in populatie ........................................................................................................................................................ 12
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 12
Interpretatie .............................................................................................................................................................................. 12
HOOFDSTUK 5: DIAGNOSTISCHE TESTEN ......................................................................................................................................... 13
Inleiding ........................................................................................................................................................................................ 13
Hoe goed is een test? .................................................................................................................................................................... 13
Voorbeeld ..................................................................................................................................................................................... 13
Waarde van een test ..................................................................................................................................................................... 13
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 3
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 13
Voorbeeld ................................................................................................................................................................................. 14
Cut-off punt................................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
Sensitief of specifiek? ............................................................................................................................................................... 14
ROC curve...................................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
AUC (= Area Under Curve) ........................................................................................................................................................ 14
Predictieve waarde ....................................................................................................................................................................... 14
Algemeen .................................................................................................................................................................................. 14
Prevalentie en PPV/NPV ........................................................................................................................................................... 15
LR (= Likelihood Ratio) .............................................................................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 6: PRECISIE, VALIDITEIT, BIAS EN CONFOUNDING ....................................................................................................... 16
Kadering ........................................................................................................................................................................................ 16
Definities ....................................................................................................................................................................................... 16
Precisie en betrouwbaarheid ........................................................................................................................................................ 16
Algemeen overzicht .................................................................................................................................................................. 16
Herhaalbaarheid (voor continue variabelen) ............................................................................................................................ 17
Reproduceerbaarheid (voor categorische variabelen) ............................................................................................................. 18
Validiteit ........................................................................................................................................................................................ 19
2 soorten ................................................................................................................................................................................... 19
Bias of vertekening ................................................................................................................................................................... 19
Matching ................................................................................................................................................................................... 21
Corrigeren in de analyse ............................................................................................................................................................... 21
Gestratifieerde analyse ............................................................................................................................................................. 21
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
ALGEMEEN
▪ Definitie epidemiologie
o = studie van frequentie van ziekten i/e populatie + determinanten v/d frequentie om de
gezondheid/economisch rendement v/d populatie te verbeteren
VERSCHILLENDE COMPON ENTEN VAN DE DEFINITIE
▪ Frequentie
o Hoe komt de ziekte voor?
o Zit er een patroon in?
o Is er een verband tussen aantal zieken en populatie?
o Is dat verschillend qua tijd/plaats/sociaaleconomisch?
▪ Populatie
o GEEN individu!
o Er wordt gekeken naar collectieve welzijn van populatie
o Interventie → aantal zieken in de populatie te doen dalen
o Diagnose → oorzaken van verhoogde frequentie achterhalen in de populatie
▪ Determinanten van de frequentie
o Is niet noodzakelijk de oorzaak van de ziekte
o = risicofactoren die ervoor zorgen dat de frequentie gaat toenemen/gaat zorgen voor verschillen in
de populaties
o Oorzaak hoeft dus niet noodzakelijk gekend te zijn
▪ Gezondheid/economisch rendement van de populatie
o = volksgezondheidwetenschap
o DGK → extra economisch aspect (is economische sector)
▪ Studie
o = wetenschap
o Heeft raakpunten met andere wetenschappen (bv. statistiek/biologie/DGK/economie)
SUBDOMEINEN IN DE EPIDEMIOLOGIE
BESCHRIJVENDE EPIDEMIOLOGIE
▪ Zoeken naar frequenties van zaken
▪ Zoeken naar patronen in tijd, plaats, bevolkingsgroep
▪ Analoog aan beschrijvende statistiek
ANALYTISCHE EPIDEMIOLOGIE
▪ = hypothesetesten
▪ Vergelijken met controlegroep
▪ Kijken of er associaties zijn tussen blootstelling aan ziekte en ziektestatus zelf
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
, 5
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN
Getalvoorbeelden in de nota’s kunnen op het examen voorkomen!
ZIEKTEFREQUENTIE
ALGEMEEN
▪ Onderzoek start altijd vanuit onderzoeksvraag
o Voorbeelden: zie slide 3
▪ Wordt meestal uitgedrukt als een verhouding 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑝𝑎𝑎𝑙𝑑 𝑘𝑒𝑛𝑚𝑒𝑟𝑘
=
▪ 3 groepen/soorten ℎ𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛
o Proportie
▪ Heeft teller/noemer Vergelijking 1: formule voor proportie
▪ Kenmerk → teller is deel van de noemer
o Ratio
▪ Verhouding tussen 2 categorieën (teller is geen deel van de noemer)
o Rate
▪ Tijd staat in de noemer
ℎ𝑜𝑒 𝑣𝑎𝑎𝑘 𝑘𝑜𝑚𝑡 𝑖𝑒𝑡𝑠 𝑣𝑜𝑜𝑟
▪ = frequentie binnen een bepaalde tijdsperiode =
𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑝𝑎𝑎𝑙𝑑𝑒 𝑡𝑖𝑗𝑑
▪ Voorbeeld: covid
o Proportie voor covid = 2/120 (is een prevalentie)
Vergelijking 2: formule voor rate
o Ratio voor covid en gezond = 2/118
Covid Geen covid Totaal
2 118 120
PREVALENTIE
▪ = proportie van personen met bepaalde ziekte op ene bepaald tijdspunt
▪ Men stelt zich niet de vraag wanneer de ziekte begonnen is
▪ = combinatie van nieuwe gevallen en bestaande gevallen 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒𝑔𝑒𝑣𝑎𝑙𝑙𝑒𝑛
= ∙ 10𝑛
𝑡𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑑𝑒 𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
o Langdurige ziektes → heel hoge prevalentie
o Kortdurige ziektes → heel lage prevalentie
Vergelijking 3: formule voor prevalentie
▪ Point prevalence = prevalentie op 1 tijdspunt
▪ Period prevalence = prevalentie over een bepaalde periode
▪ Voorbeeld: appendix operaties
Voor 2011 2011-2021 Nooit Totaal
2 3 116 121
INCIDENTIE
▪ = aantal nieuwe ziektegevallen binnen een bepaalde tijdsperiode in een populatie
▪ 2 soorten weergaves
o Proportie → cumulatieve incidentie
o Rate → incidentiecijfer (= aantal nieuwe gevallen/persoon/jaar)
INCIDENTIEPROPORTIE OF CUMULATIEVE INCIDENTIE
▪ Voorbeeld appendix:
o Incidentieproportie = 3/119 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒𝑔𝑒𝑣𝑎𝑙𝑙𝑒𝑛 𝑏𝑖𝑛𝑛𝑒𝑛 𝑒𝑒𝑛 𝑡𝑖𝑗𝑑𝑠𝑖𝑛𝑡𝑒𝑟𝑣𝑎𝑙
= ∙ 10𝑛
▪ Oude ziektegevallen moet je 𝑎𝑎𝑛𝑡𝑎𝑙 𝑔𝑒𝑧𝑜𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑏𝑖𝑗 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑔𝑖𝑛 𝑣𝑎𝑛 ℎ𝑒𝑡 𝑖𝑛𝑡𝑒𝑟𝑣𝑎𝑙
aftrekken van het totaal aantal
personen Vergelijking 4: formule voor de cumulatieve incidentie
Samenvatting epidemiologie 2021-2022 Céline De Munter
