Geschiedenis hoofdstuk 7 t/m 9
Hoofdstuk 7 Koningen, heren en denkers
7.1 Absolutisme
Casus
15 januari 1648- Lodewijk XIV (koning van Frankrijk) verscheen in parlement van Parijs op
9-jarige leeftijd
- Moeder (Anna van Oostenrijk) regeerde in zijn plaats met Mazarin
- Moest besluiten nemen volgens inzichten van anderen om dure oorlog met Spanje te
stoppen (kostte te veel geld)
- Na parlement van Parijs had Lodewijk een enorme hekel aan iedereen die zijn besluiten
tegenzat
Het absolutisme van Lodewijk XIV/ de 14e
1648/1653- Gewapende opstand tegen Lodewijk
- Franse koningen niet almachtig, allerlei overlegorganen die beleid van koning tegenzaten
o Bijvoorbeeld: toestemming nodig voor besluiten van Staten-Generaal (hoogste
overlegorgaan)
Begin 17e eeuw- Franse koningen streefden naar meer macht en versterking van centraal gezag
Manieren om macht van adel te beperken (door koninklijke adviseurs en Mazarin)
- 1614/1789- Geen vergaderingen van Staten-Generaal meer
- Ambtenarenapparaat uitbreiden -> adellijke bestuurders en rechters minder taken
- Rechtstreeks belastingen heffen zonder tussenkomst adel
1661- dood van Mazarin -> Lodewijk XIV zette centralisatie voort
- Legde resterende overlegorganen veel vaker op -> absolutisme
Absolutisme aspecten
- Politiek
o Koning nam zelf beslissingen + accepteerde geen tegenspraak
o Ambtenaren die hem rechtstreeks rapporteerden + nieuwe wetten
o Censuur -> leveren van openlijke kritiek moeilijker
- Militair
o Staand leger van beroepssoldaten (goede training, uitrusting en salaris)
- Economisch- mercantilisme
o Voldoende reserves ter bekostiging van Lodewijks pracht en praal, buitenlandse
avonturen en het leger
o Aanhangers gingen ervan uit dat rijkdom van een land ten koste ging van dat van een
ander
o Riep in 1685 edict van Nantes terug op -> protestanten vluchten naar protestante
gebieden in Europa, o.a. Nederlandse Republiek
- Religieus
o Volgens Lodewijk kregen koningen hun macht door god
o Droit divin (goddelijk recht)- koningen plaatsvervanger van god op aarde -> stond
boven de wet + absolute macht
Absolutisme elders in Europa
Vorsten deden pogingen om macht te centraliseren
, Rusland
18e eeuw- Rusland ontwikkelde zich tot een absolute monarchie
- 1613/1917- macht in handen van 1 familie: de Romanovs -> tsaren beperkten zeggenschap
van adel en geestelijkheid en schaften vormen van lokaal zelfbestuur af
- Tsaar Peter de Grote hoopte achterstand op West-Europa te beperken -> maakte reizen naar
het westen (moderniseerde leger)
Pruisen
Een van de 300 staten in Duitse rijk na 13jarige oorlog
- Ontwikkelde tot belangrijke grootmacht
- Basis van groei gelegd door keurvorst Frederik Willem
- Modernisering van leger en ambtenarenapparaat belangrijk
- Leger een van modernste en sterkste van Europa
- Vrijheid van geloof
Republiek
- Geen vorst + stadhouders wilden macht uitbreiden
- Veel invloed door de Oranjes maar geen gezag over steden en gewesten
Engeland
- Vestiging van absoluut koningschap mislukte
- Macht van parlement groter o.a. onder invloed van gunstige economische ontwikkeling
- Hoge adel voelde zich bedreigd maar steunde koning -> werd verslagen in een burgeroorlog
(1642-1649)
o Strijd eindigde met onthoofding Karel 1
- Kwart eeuw later nieuw conflict tussen koning en parlement -> parlement riep hulp op van
Nederlandse stadhouder Willem 3
- 1688- Glorius Revolution- Engelse parlement had strijd met vorst gewonnen
7.3 De wetenschappelijke revolutie
Casus
Niels Stensen (1636-1686) uit Denemarken wilde geneeskunde studeren
- Vertrok naar Amsterdam -> onder hoede van medicus Gerard Blaes -> mogelijkheid om
anatomisch onderzoek te verrichten
- Kanaal van Stensen- ontdekking van een gangetje van een klier bij het oor naar mondholte
- Blaes deed alsof het zijn ontdekking was, Stensen kwam hier tegenin
Een nieuwe manier van denken en kijken
Wetenschappelijke revolutie- fase in de geschiedenis waarin de houding van wetenschappers
ingrijpend veranderde (17e eeuw)
- Twijfeling over waarheid
Rationalisme- de overtuiging dat logisch en verstandelijk redeneren de zuiverste bron van kennis is
- Hier geloofde René Descartes (1596-1650) in -> ik denk dus ik ben
Empirisme- de overtuiging dat je werkelijkheid te weten komt door waarnemen met zintuigen
- Hier geloofde Francis Bacon (1561-1626) in + Stensen
Hoofdstuk 7 Koningen, heren en denkers
7.1 Absolutisme
Casus
15 januari 1648- Lodewijk XIV (koning van Frankrijk) verscheen in parlement van Parijs op
9-jarige leeftijd
- Moeder (Anna van Oostenrijk) regeerde in zijn plaats met Mazarin
- Moest besluiten nemen volgens inzichten van anderen om dure oorlog met Spanje te
stoppen (kostte te veel geld)
- Na parlement van Parijs had Lodewijk een enorme hekel aan iedereen die zijn besluiten
tegenzat
Het absolutisme van Lodewijk XIV/ de 14e
1648/1653- Gewapende opstand tegen Lodewijk
- Franse koningen niet almachtig, allerlei overlegorganen die beleid van koning tegenzaten
o Bijvoorbeeld: toestemming nodig voor besluiten van Staten-Generaal (hoogste
overlegorgaan)
Begin 17e eeuw- Franse koningen streefden naar meer macht en versterking van centraal gezag
Manieren om macht van adel te beperken (door koninklijke adviseurs en Mazarin)
- 1614/1789- Geen vergaderingen van Staten-Generaal meer
- Ambtenarenapparaat uitbreiden -> adellijke bestuurders en rechters minder taken
- Rechtstreeks belastingen heffen zonder tussenkomst adel
1661- dood van Mazarin -> Lodewijk XIV zette centralisatie voort
- Legde resterende overlegorganen veel vaker op -> absolutisme
Absolutisme aspecten
- Politiek
o Koning nam zelf beslissingen + accepteerde geen tegenspraak
o Ambtenaren die hem rechtstreeks rapporteerden + nieuwe wetten
o Censuur -> leveren van openlijke kritiek moeilijker
- Militair
o Staand leger van beroepssoldaten (goede training, uitrusting en salaris)
- Economisch- mercantilisme
o Voldoende reserves ter bekostiging van Lodewijks pracht en praal, buitenlandse
avonturen en het leger
o Aanhangers gingen ervan uit dat rijkdom van een land ten koste ging van dat van een
ander
o Riep in 1685 edict van Nantes terug op -> protestanten vluchten naar protestante
gebieden in Europa, o.a. Nederlandse Republiek
- Religieus
o Volgens Lodewijk kregen koningen hun macht door god
o Droit divin (goddelijk recht)- koningen plaatsvervanger van god op aarde -> stond
boven de wet + absolute macht
Absolutisme elders in Europa
Vorsten deden pogingen om macht te centraliseren
, Rusland
18e eeuw- Rusland ontwikkelde zich tot een absolute monarchie
- 1613/1917- macht in handen van 1 familie: de Romanovs -> tsaren beperkten zeggenschap
van adel en geestelijkheid en schaften vormen van lokaal zelfbestuur af
- Tsaar Peter de Grote hoopte achterstand op West-Europa te beperken -> maakte reizen naar
het westen (moderniseerde leger)
Pruisen
Een van de 300 staten in Duitse rijk na 13jarige oorlog
- Ontwikkelde tot belangrijke grootmacht
- Basis van groei gelegd door keurvorst Frederik Willem
- Modernisering van leger en ambtenarenapparaat belangrijk
- Leger een van modernste en sterkste van Europa
- Vrijheid van geloof
Republiek
- Geen vorst + stadhouders wilden macht uitbreiden
- Veel invloed door de Oranjes maar geen gezag over steden en gewesten
Engeland
- Vestiging van absoluut koningschap mislukte
- Macht van parlement groter o.a. onder invloed van gunstige economische ontwikkeling
- Hoge adel voelde zich bedreigd maar steunde koning -> werd verslagen in een burgeroorlog
(1642-1649)
o Strijd eindigde met onthoofding Karel 1
- Kwart eeuw later nieuw conflict tussen koning en parlement -> parlement riep hulp op van
Nederlandse stadhouder Willem 3
- 1688- Glorius Revolution- Engelse parlement had strijd met vorst gewonnen
7.3 De wetenschappelijke revolutie
Casus
Niels Stensen (1636-1686) uit Denemarken wilde geneeskunde studeren
- Vertrok naar Amsterdam -> onder hoede van medicus Gerard Blaes -> mogelijkheid om
anatomisch onderzoek te verrichten
- Kanaal van Stensen- ontdekking van een gangetje van een klier bij het oor naar mondholte
- Blaes deed alsof het zijn ontdekking was, Stensen kwam hier tegenin
Een nieuwe manier van denken en kijken
Wetenschappelijke revolutie- fase in de geschiedenis waarin de houding van wetenschappers
ingrijpend veranderde (17e eeuw)
- Twijfeling over waarheid
Rationalisme- de overtuiging dat logisch en verstandelijk redeneren de zuiverste bron van kennis is
- Hier geloofde René Descartes (1596-1650) in -> ik denk dus ik ben
Empirisme- de overtuiging dat je werkelijkheid te weten komt door waarnemen met zintuigen
- Hier geloofde Francis Bacon (1561-1626) in + Stensen
