Overzicht pKa – waarden
pKa geprotoneerd
H2O 16 -2
Alcohol 16 -2
Carbonzuur 5 -5
Amine 40 10
Alkaan 60
Alkeen 45
Alkyn 25
Ester 25
Aldehyde 17
Keton 20
H2 40
Invloedsfactoren:
* delokalisatie (pKa daalt: stabieler)
* grootte
* EN
* hybridisatie: zuur: sp > sp2 > sp3
* inductief effect door aard substituent
pKa < 0 → HI < HBr < HCl < H2SO4
1
, Reacties van alkenen
Carbokationen: altijd opletten voor omleggingen
Additie HX aan alkeen HX + alkeen → halogeenalkaan
! regioselectief: regel Markovnikov: vormen meest stabiele CBC door
elektrofiel (H) op C met de meeste H-atomen
Zuurgekatalyseerde H2O + alkeen + zure katalysator → alcohol
additie H2O aan alkeen zure katalysator (H2SO4) zorgt ervoor dat H2O als nucleofiel kan optreden → vormen
geprotoneerd alcohol → verlies proton: katalysator blijft onveranderd in oplossing
Zuurgekatalyseerde R-OH + alkeen → ether
additie alcohol aan analoog met elektrofiele additie H2O maar met alcohol als nucleofiel
alkeen
2
,Hydroboratie-oxidatie: stap 1: additie boraan → alkylboraan
additie boraan aan ! regioselectief: anti-Markovnikov dus H adderen waar minst H-atomen
alkeen geen omleggingen mogelijk
stap 2: oxidatie trialkylboraan oiv NaOH en H2O2 → alcohol
Additie H2 aan alkeen H2 + alkeen + metaalkatalysator → alkaan
= katalytische
hydrogenatie Pt/C
Reacties van alkynen
Additie 1 equivalent HX 1 HX + alkyn → halogeengesubstitueerd alkeen (reactie gestopt na 1e additiestap)
aan alkyn ! regioselectief: vormen meest stabiele CBC
! stereoselectieve additie = anti-additie
Additie overmaat HX HX + alkyn → geminaal halogeenalkaan : 2e additiestap gaat door
aan alkyn
3
, Zuurgekatalyseerde H2O + alkyn + zure katalysator → enol → keton
additie water aan alkyn ! keto-enoltautomerisatie: enol onmiddellijk → keton (2 alkylgroepen) / aldehyde
(eindstandige C)
Hydroboratie-oxidatie: opnieuw keto-enoltautomerisatie → keton / aldehyde bij terminale
additie boraan aan ! anti-Markovnikov
alkyn
Additie H2 aan alkyn 2e additie gaat sowieso door → alkaan maar kan gestopt worden na 1e additie door
vergiftigde katalysator = Lindlar katalysator → alkeen
! Stereoselectief: syn-additie vormen cis-isomeer
alkyl → trans-alkeen oiv Na / Li met vloeibaar NH3
4
pKa geprotoneerd
H2O 16 -2
Alcohol 16 -2
Carbonzuur 5 -5
Amine 40 10
Alkaan 60
Alkeen 45
Alkyn 25
Ester 25
Aldehyde 17
Keton 20
H2 40
Invloedsfactoren:
* delokalisatie (pKa daalt: stabieler)
* grootte
* EN
* hybridisatie: zuur: sp > sp2 > sp3
* inductief effect door aard substituent
pKa < 0 → HI < HBr < HCl < H2SO4
1
, Reacties van alkenen
Carbokationen: altijd opletten voor omleggingen
Additie HX aan alkeen HX + alkeen → halogeenalkaan
! regioselectief: regel Markovnikov: vormen meest stabiele CBC door
elektrofiel (H) op C met de meeste H-atomen
Zuurgekatalyseerde H2O + alkeen + zure katalysator → alcohol
additie H2O aan alkeen zure katalysator (H2SO4) zorgt ervoor dat H2O als nucleofiel kan optreden → vormen
geprotoneerd alcohol → verlies proton: katalysator blijft onveranderd in oplossing
Zuurgekatalyseerde R-OH + alkeen → ether
additie alcohol aan analoog met elektrofiele additie H2O maar met alcohol als nucleofiel
alkeen
2
,Hydroboratie-oxidatie: stap 1: additie boraan → alkylboraan
additie boraan aan ! regioselectief: anti-Markovnikov dus H adderen waar minst H-atomen
alkeen geen omleggingen mogelijk
stap 2: oxidatie trialkylboraan oiv NaOH en H2O2 → alcohol
Additie H2 aan alkeen H2 + alkeen + metaalkatalysator → alkaan
= katalytische
hydrogenatie Pt/C
Reacties van alkynen
Additie 1 equivalent HX 1 HX + alkyn → halogeengesubstitueerd alkeen (reactie gestopt na 1e additiestap)
aan alkyn ! regioselectief: vormen meest stabiele CBC
! stereoselectieve additie = anti-additie
Additie overmaat HX HX + alkyn → geminaal halogeenalkaan : 2e additiestap gaat door
aan alkyn
3
, Zuurgekatalyseerde H2O + alkyn + zure katalysator → enol → keton
additie water aan alkyn ! keto-enoltautomerisatie: enol onmiddellijk → keton (2 alkylgroepen) / aldehyde
(eindstandige C)
Hydroboratie-oxidatie: opnieuw keto-enoltautomerisatie → keton / aldehyde bij terminale
additie boraan aan ! anti-Markovnikov
alkyn
Additie H2 aan alkyn 2e additie gaat sowieso door → alkaan maar kan gestopt worden na 1e additie door
vergiftigde katalysator = Lindlar katalysator → alkeen
! Stereoselectief: syn-additie vormen cis-isomeer
alkyl → trans-alkeen oiv Na / Li met vloeibaar NH3
4
