Ergotherapie bij personen met fysieke en
neurologische problemen docent: L. Goemaere
Inleiding
1. Evolutie binnen de sector ‘fysieke revalidatie’
• Evolutie van biomedische naar biopsychosociale kijk
• Wetenschappelijke evidentie
• Nieuwe taakinvulling en profilering
➢ Demografische en conceptuele factoren: complexe polypathologieën
(*meerdere aandoeningen/ziektes hebben op het zelfde moment), focus
van de zorg verschuift van ziektebeeld naar persoon, geïntegreerde zorg.
(*met heel veel partners samenwerken, vb. sociale dienst, andere teams
binnen het ziekenhuis,…)
➢ Financieel-organisatorische factoren: aantal en complexiteit van
behandelingen blijft stijgen —> prijskaartje!, efficiëntie + effectiviteit,
wetenschappelijk onderzoek
➢ Gezondheidspolitiek: plan geïntegreerde zorg (Quadruple Aim),
hervorming van de Wet op de uitvoering van de zorgberoepen (visum,
kwaliteit=!), hervorming van de ziekenhuisfinanciering (stijging
kosteneffectiviteit), hervorming eerstelijnszorg (eerstelijnszones), e-
Gezondheidsplan
• ET in de nieuwe fysieke revalidatie
➢ Samenwerken binnen netwerk
➢ Competenties en competentieprofiel
➢ Samenwerken met eerstelijn
➢ Nieuwe technologieën (smart games, VR,…)
➢ Nieuwe interventie domeinen (covid, intensieve zorgen, brandwonden,…)
Pagina 1 van 82
, Hoofdstuk 4 : Referentiekaders binnen de fysieke revalidatie
Doel van de ET:
• Hoe? Door middel van interventies
• (opnieuw) mogelijk maken van het handelen
• Interventies gericht op:
– de cliënt
– de context
– de activiteit
• Referentiekader = hulpmiddel bij het kiezen van interventies
gericht op de cliënt
—> spierversterkende oefeningen
gericht op de activiteit
—> leren fietsen, aangepaste fiets
gericht op de omgeving
—> woningaanpassing
1. Inleiding
• Referentiekader: biedt een structuur waarop denken en handelen (van de therapeut)
gebaseerd zijn en op grond waarvan we beslissingen nemen
• Soorten referentiekaders (pg. 45 Boek)
- biomechanisch referentiekader
- referentiekader gericht op compensatie
- referentiekader gericht op motorische controle
- referentiekader gericht op leren
• Kiezen voor meerdere referentiekaders tegelijk kan.
Pagina 2 van 82
, 1.1 Biomechanische referentiekaders
• Basis voor veel medische interventies, bv. knie- , heup- of schouderprothese
• Lichaam = werkende machine
Bij defect: behandeling die beschadiging herstelt
—> machine werkt weer
• 3 onderliggende veronderstellingen
• Vaak bij: perifere schouder-, arm- en handletsels, cardiopulmonaire aandoeningen
en brandwonden
!!! NIET BRUIKBAAR voor personen met een hersenletsel!!!
Interventies:
• oefeningen die de mobiliteit van de gewrichten ↗
• Oefeningen die de spierkracht ↗
• Oefeningen die de uithouding ↗
• Sensibiliteitstraining
• ….
Assesments:
• Meten van ROM
• Pijnschalen
• …
Risico bij gebruik van biomechanisch referentiekader:
• te grote focus op de oefening en de beweging
• te weinig aandacht naar de betekenisvolle handelingen voor de cliënt.
• = reductionistisch denken
BTE, kracht zetten op ROM wordt gemeten met de oefening voor de fijne De VAS, referentiekader die
de machine met goniometer. motoriek, bepaalde beoordeelt hoeveel pijn gelijk staat
terugwerkende grepen worden met wat.
kracht. Kan voor geoefend. Belangrijk
schouder, enkel, dat je zegt waarom je
elleboog, hand het materiaal/oefening
doet of gebruikt.
Pagina 3 van 82
, 1.2 Referentiekader gericht op compensatie
• Hulpmiddelen/omgevingsaanpassing
• Aanpassing uitvoering activiteit
• Doel= maximaliseren zelfredzaamheid
• Kan confronterend zijn
• Gebruik maken van resterende mogelijkheden, de sterktes
• Kan tijdelijk of blijvend zijn
• Vaak bij: multiple sclerose (MS), amyotrofe laterale sclerose (ALS), ernstig niet-
aangeboren hersenletsel (NAH), gevorderde artritis, gevorderde ziekte van
Parkinson, dwarslaesie…
Interventies:
• trainen gebruik van hulpmiddel
• Adviseren van woningaanpassing
• Samen tot een besluit komen en evalueren
• Adviseren van energiebesparende technieken
• Adviseren van gewrichtsbesparende technieken
Assessments:
• Vb. evaluatie van de fysieke en sociale omgeving
1.3 Referentiekader gericht op motorische controle
• Vooral bij NAH
• 3 stadia van motorisch leren
- Cognitieve fase
- Fixatiefase (en inoefenen)
- Autonome fase
• Benaderingswijzen en methodieken
vb. Bobath, PANat, spiegeltherapie,… (les meneer Caulier)
1.4 Referentiekader gericht op leren
• “Elke persoon heeft de capaciteit om te leren door educatie of ervaring”
- cognitief leren (verwerven van kennis en inzicht),
- gedragsmatig leren (belonen van goed gedrag).
• Binnen ET: sociale vaardigheidstraining, assertiviteitstraining, angst- en stress
management, gewrichtsbescherming, tijdsmanagementseducatie,
gedragsverandering( bv. bij rugschool).
Pagina 4 van 82
neurologische problemen docent: L. Goemaere
Inleiding
1. Evolutie binnen de sector ‘fysieke revalidatie’
• Evolutie van biomedische naar biopsychosociale kijk
• Wetenschappelijke evidentie
• Nieuwe taakinvulling en profilering
➢ Demografische en conceptuele factoren: complexe polypathologieën
(*meerdere aandoeningen/ziektes hebben op het zelfde moment), focus
van de zorg verschuift van ziektebeeld naar persoon, geïntegreerde zorg.
(*met heel veel partners samenwerken, vb. sociale dienst, andere teams
binnen het ziekenhuis,…)
➢ Financieel-organisatorische factoren: aantal en complexiteit van
behandelingen blijft stijgen —> prijskaartje!, efficiëntie + effectiviteit,
wetenschappelijk onderzoek
➢ Gezondheidspolitiek: plan geïntegreerde zorg (Quadruple Aim),
hervorming van de Wet op de uitvoering van de zorgberoepen (visum,
kwaliteit=!), hervorming van de ziekenhuisfinanciering (stijging
kosteneffectiviteit), hervorming eerstelijnszorg (eerstelijnszones), e-
Gezondheidsplan
• ET in de nieuwe fysieke revalidatie
➢ Samenwerken binnen netwerk
➢ Competenties en competentieprofiel
➢ Samenwerken met eerstelijn
➢ Nieuwe technologieën (smart games, VR,…)
➢ Nieuwe interventie domeinen (covid, intensieve zorgen, brandwonden,…)
Pagina 1 van 82
, Hoofdstuk 4 : Referentiekaders binnen de fysieke revalidatie
Doel van de ET:
• Hoe? Door middel van interventies
• (opnieuw) mogelijk maken van het handelen
• Interventies gericht op:
– de cliënt
– de context
– de activiteit
• Referentiekader = hulpmiddel bij het kiezen van interventies
gericht op de cliënt
—> spierversterkende oefeningen
gericht op de activiteit
—> leren fietsen, aangepaste fiets
gericht op de omgeving
—> woningaanpassing
1. Inleiding
• Referentiekader: biedt een structuur waarop denken en handelen (van de therapeut)
gebaseerd zijn en op grond waarvan we beslissingen nemen
• Soorten referentiekaders (pg. 45 Boek)
- biomechanisch referentiekader
- referentiekader gericht op compensatie
- referentiekader gericht op motorische controle
- referentiekader gericht op leren
• Kiezen voor meerdere referentiekaders tegelijk kan.
Pagina 2 van 82
, 1.1 Biomechanische referentiekaders
• Basis voor veel medische interventies, bv. knie- , heup- of schouderprothese
• Lichaam = werkende machine
Bij defect: behandeling die beschadiging herstelt
—> machine werkt weer
• 3 onderliggende veronderstellingen
• Vaak bij: perifere schouder-, arm- en handletsels, cardiopulmonaire aandoeningen
en brandwonden
!!! NIET BRUIKBAAR voor personen met een hersenletsel!!!
Interventies:
• oefeningen die de mobiliteit van de gewrichten ↗
• Oefeningen die de spierkracht ↗
• Oefeningen die de uithouding ↗
• Sensibiliteitstraining
• ….
Assesments:
• Meten van ROM
• Pijnschalen
• …
Risico bij gebruik van biomechanisch referentiekader:
• te grote focus op de oefening en de beweging
• te weinig aandacht naar de betekenisvolle handelingen voor de cliënt.
• = reductionistisch denken
BTE, kracht zetten op ROM wordt gemeten met de oefening voor de fijne De VAS, referentiekader die
de machine met goniometer. motoriek, bepaalde beoordeelt hoeveel pijn gelijk staat
terugwerkende grepen worden met wat.
kracht. Kan voor geoefend. Belangrijk
schouder, enkel, dat je zegt waarom je
elleboog, hand het materiaal/oefening
doet of gebruikt.
Pagina 3 van 82
, 1.2 Referentiekader gericht op compensatie
• Hulpmiddelen/omgevingsaanpassing
• Aanpassing uitvoering activiteit
• Doel= maximaliseren zelfredzaamheid
• Kan confronterend zijn
• Gebruik maken van resterende mogelijkheden, de sterktes
• Kan tijdelijk of blijvend zijn
• Vaak bij: multiple sclerose (MS), amyotrofe laterale sclerose (ALS), ernstig niet-
aangeboren hersenletsel (NAH), gevorderde artritis, gevorderde ziekte van
Parkinson, dwarslaesie…
Interventies:
• trainen gebruik van hulpmiddel
• Adviseren van woningaanpassing
• Samen tot een besluit komen en evalueren
• Adviseren van energiebesparende technieken
• Adviseren van gewrichtsbesparende technieken
Assessments:
• Vb. evaluatie van de fysieke en sociale omgeving
1.3 Referentiekader gericht op motorische controle
• Vooral bij NAH
• 3 stadia van motorisch leren
- Cognitieve fase
- Fixatiefase (en inoefenen)
- Autonome fase
• Benaderingswijzen en methodieken
vb. Bobath, PANat, spiegeltherapie,… (les meneer Caulier)
1.4 Referentiekader gericht op leren
• “Elke persoon heeft de capaciteit om te leren door educatie of ervaring”
- cognitief leren (verwerven van kennis en inzicht),
- gedragsmatig leren (belonen van goed gedrag).
• Binnen ET: sociale vaardigheidstraining, assertiviteitstraining, angst- en stress
management, gewrichtsbescherming, tijdsmanagementseducatie,
gedragsverandering( bv. bij rugschool).
Pagina 4 van 82
