Hfstk 6 : cytologie
De cel als basiseenheid
1. Geef een eenvoudige definitie van een cel.
› Elke organisme bestaat uit cellen
› Een cel = het kleinste deel van een levend organisme
› Eencelligen VS meercelligen
› Vers celvormen:
- Dierlijke cellen : rode bloedcellen (gedeukte schijfjes), zenuwcel (lang)
- Plantaardige cellen: pollencel, cel wortelhaar plant
Samenwerking tussen cellen : vormen van weefsel
Weefsel = een groepering van gelijkvormige cellen met eenzelfde functie
Weefsels vormen een orgaan (voorbeeld wortel, stengel, blad)
2. De gemiddelde doorsnede van een cel meet tussen 0,5 en 40 µm. Ken je
hierop een uitzondering ?
› Vogeleicel (het ei) met blote oog te zien
› Uitgedrukt in µm (micrometer) 1/1000 mm of nm (nanometer) 1/miljardste mm
3. De grootte van een cel is tijdens de evolutie beperkt gebleven. Wat is hiervan
de reden ? En wat als cellen toch groter zouden zijn ?
› Functioneren afhankelijk van verhouding oppervlak/volume (= cel/celinhoud)
› Belangrijke functie van cel = opnemen en afgeven van stoffen via celwand (O2, voedingsstoffen)
Conclusie 1:
4 3
› Celoppervlakte = 4 π r 2 en celinhoud = πr
3
› Als de cel vergroot (straal) zal inhoud ten opzichte van opp. relatief meer toenemen inhoud groter dan opp.
Conclusie 2:
Celwand kan onvoldoende stoffen uitwisselen voor het groter geworden celvolume
(geen efficiënte celwerking meer)
Conclusie 3:
Kern (celwerking controleren) komt ver te liggen van andere celorganen en celdelen waardoor de controle
vermindert
! Oppervlakte moet in verhouding staan met inhoud cel voor goede uitwisseling & celwerking
1
, 4. Wat is het verschil in de werking van een lichtmicroscoop en een
elektronenmicroscoop ?
Lichtmicroscoop (17de eeuw): Elektronenmicroscoop:
Zien van goed afgebakende plantencellen & Celorganellen veel beter te herkennen
bladgroenkorrels
Zeer onduidelijk/niet te zien andere celorganellen Elektronengolven Kortere golflengte botsen op het
(celkern etc.) object
Lichtgolven Golflengte groot botst niet op object
Werking: Werking:
Kunstmatig licht onderaan lichtsralen w op een Elektronen w gevormd door de Anode (elektronenbron)
spiegel weerkaatst kaatsen op de vrwrp stralen elektronenbundel zal op voorwerp botsen veel
gaan door de objectieflens vergroting lenswerking
stralen door oculairlens verkrijgen groter vergroting (veel meer)
schijnbeeld
scheidend vermogen of resolutie is 0,2 µm scheidend vermogen of resolutie is 0,1 nm
Dit wil zeggen : Dit wil zeggen :
2 objecten op een afstand groter dan 0,2 µm 2 objecten op een afstand groter dan 0,1 nm
2 objecten waarnemen 2 objecten waarnemen
Dichter bij elkaar leggen zien we 1 object geen Dichter bij elkaar 1 object als afstand geen verschil
verschil meer tussen 2 objecten meer tussen 2 objecten
5. Wat betekent ‘scheidend vermogen’ bij een microscoop.
› De grens waarbij twee objecten waargenomen kunnen w en deze niet waargenomen worden als 1 object.
Bouw van de eukaryote cel
6. Een plantencel is eukaryoot. Verklaar !
Prokaryoot
› cel is eenvoudig
› geen celkern
› Bacteriën Domein van de microbiologie
Pantencel wel een celkern eukaryoot
Eukaryoot
› Completere/complexere vorm, minstens 1 celkern
› Diverse organellen
› Membranen = laagje onder de celwand + omgeeft alle organellen, dus ook de kern
Plasmamembraan = omgeeft cytoplasma
Kernomhulsel = omgeeft kern
Tonoplast = omgeeft de grote vacuole
2
De cel als basiseenheid
1. Geef een eenvoudige definitie van een cel.
› Elke organisme bestaat uit cellen
› Een cel = het kleinste deel van een levend organisme
› Eencelligen VS meercelligen
› Vers celvormen:
- Dierlijke cellen : rode bloedcellen (gedeukte schijfjes), zenuwcel (lang)
- Plantaardige cellen: pollencel, cel wortelhaar plant
Samenwerking tussen cellen : vormen van weefsel
Weefsel = een groepering van gelijkvormige cellen met eenzelfde functie
Weefsels vormen een orgaan (voorbeeld wortel, stengel, blad)
2. De gemiddelde doorsnede van een cel meet tussen 0,5 en 40 µm. Ken je
hierop een uitzondering ?
› Vogeleicel (het ei) met blote oog te zien
› Uitgedrukt in µm (micrometer) 1/1000 mm of nm (nanometer) 1/miljardste mm
3. De grootte van een cel is tijdens de evolutie beperkt gebleven. Wat is hiervan
de reden ? En wat als cellen toch groter zouden zijn ?
› Functioneren afhankelijk van verhouding oppervlak/volume (= cel/celinhoud)
› Belangrijke functie van cel = opnemen en afgeven van stoffen via celwand (O2, voedingsstoffen)
Conclusie 1:
4 3
› Celoppervlakte = 4 π r 2 en celinhoud = πr
3
› Als de cel vergroot (straal) zal inhoud ten opzichte van opp. relatief meer toenemen inhoud groter dan opp.
Conclusie 2:
Celwand kan onvoldoende stoffen uitwisselen voor het groter geworden celvolume
(geen efficiënte celwerking meer)
Conclusie 3:
Kern (celwerking controleren) komt ver te liggen van andere celorganen en celdelen waardoor de controle
vermindert
! Oppervlakte moet in verhouding staan met inhoud cel voor goede uitwisseling & celwerking
1
, 4. Wat is het verschil in de werking van een lichtmicroscoop en een
elektronenmicroscoop ?
Lichtmicroscoop (17de eeuw): Elektronenmicroscoop:
Zien van goed afgebakende plantencellen & Celorganellen veel beter te herkennen
bladgroenkorrels
Zeer onduidelijk/niet te zien andere celorganellen Elektronengolven Kortere golflengte botsen op het
(celkern etc.) object
Lichtgolven Golflengte groot botst niet op object
Werking: Werking:
Kunstmatig licht onderaan lichtsralen w op een Elektronen w gevormd door de Anode (elektronenbron)
spiegel weerkaatst kaatsen op de vrwrp stralen elektronenbundel zal op voorwerp botsen veel
gaan door de objectieflens vergroting lenswerking
stralen door oculairlens verkrijgen groter vergroting (veel meer)
schijnbeeld
scheidend vermogen of resolutie is 0,2 µm scheidend vermogen of resolutie is 0,1 nm
Dit wil zeggen : Dit wil zeggen :
2 objecten op een afstand groter dan 0,2 µm 2 objecten op een afstand groter dan 0,1 nm
2 objecten waarnemen 2 objecten waarnemen
Dichter bij elkaar leggen zien we 1 object geen Dichter bij elkaar 1 object als afstand geen verschil
verschil meer tussen 2 objecten meer tussen 2 objecten
5. Wat betekent ‘scheidend vermogen’ bij een microscoop.
› De grens waarbij twee objecten waargenomen kunnen w en deze niet waargenomen worden als 1 object.
Bouw van de eukaryote cel
6. Een plantencel is eukaryoot. Verklaar !
Prokaryoot
› cel is eenvoudig
› geen celkern
› Bacteriën Domein van de microbiologie
Pantencel wel een celkern eukaryoot
Eukaryoot
› Completere/complexere vorm, minstens 1 celkern
› Diverse organellen
› Membranen = laagje onder de celwand + omgeeft alle organellen, dus ook de kern
Plasmamembraan = omgeeft cytoplasma
Kernomhulsel = omgeeft kern
Tonoplast = omgeeft de grote vacuole
2
