Inleiding tot de Antropologie
Hoofdstuk 2: ‘ontdekkingen’, reisverslagen en wetenschappelijke expedities
De ‘ontdekkingen’
(ontdekking tussen haakjes want zijn eigenlijk eerder invasies)
Verschillende ontdekkingsreizegers reizen naar ‘nieuwe’ gebieden
➔ Inheemse bevolkingsgroepen decimeren door de witte ziektes (niet immuun)
➔ Aanwezigheid v kolonisatoren leidt tot uitbuiting en slavernij
➔ Trans-Atlantische slavenhandel
Sommige eerste contacten waren vreedzaam maar niet allemaal:
1) Magellaan: beval een raid op een Chamorro-dorp op Guam + opdracht de ingewanden te koken en te geven
ad uitgeputte crew = kannibalisme (Magellaan was nochtans Christen! aka verboden)
2) Colombus: id Caräben was de genocide al bijna volledig compleet + op eiland Hispanoila (Haïti+Dom.Rep)
laat hij de inheemse Taino-inianen kruisigen in rijen v 13 (Jezus en 12 apostelen als voorbeeld) wanneer ze
goudquota niet halen
Zuid-Amerika
o 1791-1804: Haïtiaanse Revolutie: slavenopstand die leidde tot oprichting Onafhankelijke Republiek Haïti
o Haïti/Hispaniola= gekoloniseerd door Spanjaarden en Fransen die het later herdopen tot Saint Domingue
o slavenleger verslaat Franse leger
o rebellenleider Toussaint Louverture en Jean-Jaques Dessalines spelen belangrijke rol
➢ Jean Jaques Dessalines kroont zich later tot keizer v Haïti
o EU verlichting kon slavernij niet omverwerpen maar Haïtiaanse Revolutie wel
Zelfde periode en gelijkaardige feiten op het vasteland v Zuid-Amerika:
o Venezolaanse verzetstrijder Simon Bolivar= grote bevrijder v Venezuela (1823)
-> roept Republiek Groot-Colombia uit (1819) maar valt 8 jaar later
-> ook in Peru en Bolivia was hij een belangrijke figuur
Afrika
o Tweede helft 15de eeuw EU kolonisatoren aanwezig
o Kuststreken v West-Afrika worden herdoopt tot: Ivoorkust, Goudkust en Slavenkust (vernoemd naar de
voornaamsteproducten die er werden gehaald)
o Koninkrijk Benin: slavenhandel met EU
-> Britten en koningen v Benin, de Oba’s
-> Britten willen meer macht => 1897: maken Benin met de grond gelijk
(ook paleis vernield versierd met bronzen platen, Benin Bronzen in British Museum)
!!Kunst v Benin meest gedisputeerde roofkunst ter wereld!! Sommige zaken worden later teruggegevn
Spaanse wereldrijk, Portugal, Britse Iperium en Frankrijk= vroegste kolonisatoren
Toppunt vd kolonisatie: Britse Koloniale Rijk omvatte Indië, delen v Afrika, de Pacific en Amerika
➔ Leeft nu nog steeds door als de Commonwealth
- Colombus vaart onder Spaanse vlag naar de Amerika’s
- Hollanders hadden via de Verenigde Oost-Indische Compagnie een directe lijn naar Indonesië
- Jacob Roggeveen naar Paaseiland
- Don Fernando De Quiros zoekt onder Spaanse vlag naar het mytische Terra Australis
➢ komt aan in het huidige Vanuatu
➢ sticht kolonie
➢ noemt het Australia del Espirito Santo
1
, ➢ bouwt nederzetting en noemt het Nieuw Jeruzalem +
noemt de rivier de Jordaan
=> nederzetting van korte duur: bemanning moeten er
wegvluchten
Laatste ontdekte continent is de Stille Zuidzee
➢ in kaart door Captain James Cook (Westelijke Pacific door Bougainville in
kaart)
➢ reizen v toen= wetenschappelijke expedities met verschillende
wetenschappers aan boord
vb. Botanist Joseph Banks
verzameld plantensoorten + kunst-en materiële cultuurobjecten id
Stille Zuidzee
Britse kunst en materiële cultuurobjecten verzamelaar:
Pacific Reverend John Williams
John Williams met zijn ‘trofeeën’->traditionele wapens en een afgodsbeeld (=stafgod van Rarotonga, gezien als een
heel krachtig iets en werd meegegeven als geschenk en teken v bekering)
- verzamelaar v A’a-beeld
19de eeuw: grote toevloed van curiositeiten/ethnografische specimens-> werden gebruikt om theorieën te
ondersteunen
➔ Sociaal darwinisme: evolutionisme op de mens
Specimens werden gebruikt om aan te tonen hoe culturen evolueren
EU beschaving= ‘toppunt’ (er werd ‘gemeten’ adhv de objecten hoever een
cultuur stond op de ladder van beschaving)
Bekend voorbeeld van dit ‘meten’: tekening van Pitt Rivers
➢ werktuigen gerangschikt op basis van ‘evolutie vd cultuur’
➢ nu: Pitt Rivers museum + Enlightment Gallery ih Britiss
Museum (veel v deze soort objecten)
=> in deze contexten ontstaan vanaf de jaren 1850 de vroegste antropologie, door contact met de settler colonies
(het studieobject leeft naast u)
=>Kritiek op evolutionisme en vooral sociaal darwinisme: Adolf Bastian
Vroege Duitse antropologie: Adolf Bastians reisverhalen
In navolging v Alexander von Humboldt onderzoekt hij de Volkskultur :
idee dat terug te traceren is tot Volksgeist (=culturen vertrekken uit een gemeenschappelijke basis waaruit ze
vertakken en individueler/specifieker worden, idee v Herder)
Alexander von Humboldt
o delen vh Andesgebergte in kaart, Equador
o zag de bevolking in mensontwaardige omstandigheden (= slavernij)
o een vd eerste abolitionisten vd slavernij: pleit voor afschaffen bij de president vd VS, Jefferson
➔ Herder>von Humboldt>Bastian>Boas
Bastian:
- Veel reizen zoals von Humboldt: reisverhalen (vb. Reisen in Birma in den Jahren 1861-1861)
- Richt ethnografische museum op: Museum für Volkerkund, groei tot de Koninklijke Pruisische Kunstkammer
Ideeën
- Historische connecties tussen culturen
- Focust op de gelijkheid tussen mensen en op verbanden tussen culturen
- Werk: Mensch in der Geschichte: geeft kritiek op evolutionisme
2
, - Geloofde niet in cultuurevolutionarisme (want: racistische theorie)
- Werk: Elementargedanken: alle mensen bepaalde elementaire denkpatronen (los v ras of cultuur)
Het Cultuurevolutionisme
De Verenigde Staten: Lewis Henry Morgan
- Leefde lang bij de Irquois
➢ wordt zelf geadopteerd in een clan en krijgt de naam Tayadaowukuh
= hij die bruggen bouwt (tussen white settles en natives)
- Komt op voor de rechten vd Native Americans (steeds meer in gevaar door frontier)
- bezorgt om het verdwijnen v cultuur=> doet aan urgent anthropology/salvage anthropology
- Pionier vd verwantschapstudies/Kinship Studies
- Cultuurevolutionist: volgens hem zijn er 3 stappen v beschaving
1. Savagery
2. Barbarism via technologie naar andere stadia gaan
3. Civilisation
Savagery, de wilden: vroegste staat vd mens/voedselverzamelaar-jagers
Barbarism: ontwikkeling vroege landbouw + staatsvorming en urbanisatie
Civilisation: de witte beschaving, de geïndustrialiseerde westerse wereld als het summum
➔ Cultuurevolutionisme zorgde voor ‘vakjesdenken’, eens je in een categorie zit, geraak je er moeilijk uit
Vb. San-Bosjesmannen en Aboriginals in eerste stadium tov het Westen
Kinship Studies
- Intresse aangewakkerd door zijn verblijf bij de Iroquois
- Ontdekt gelijkenissen en verschillen id verwantschapsystemen v andere indianengroepen in Amerika
➢ Start een vergelijkende studie: Native American Kinship
➢ Betrekt ook andere bevolkingsgroepen ter vergelijking
➢ Speculatief en secundair onderzoek
- Ontwierp 1e typologie v kinship-systemen
➢ Maakt onderscheidt tussen classificatory en descriptive kinship systems
Descriptieve verwantschap: verloopt volgens lineair verwantschap aan 1 zijde (vader/moeders kant)
Classificatorische systeem: differentieert niet tussen deze twee categorieën vb. zelfde term voor alle
mannelijke verwanten langs vaders kant
➔ Verwantschap als organiserend principe binnen ‘primitieve culturen’ + sociale evoluties bestuderen
Het Verenigd Koninkrijk: Edward Burnett Tylor en Sir James Frazer
Verening Koninkrijk 19de eeuw: British Empire, grootste koloniale macht
Queen Victoria ah hoofd, daarom ook wel de Victorian Era genoemd (victoriaanse antropologie)
Tylor
zelfde 3 stappen v beschaving als Morgan
- Intresse in archeologie (later: van archeologie naar antropologie)
- Werk: Primitive Cultures: stelt een evolutionair schema op waarin de materiële cultuur en kunst en de mate
v techniciteit vd materiële cultuurproducten vooropstonden
- Cultural survivals: objecten die overbleven/overleefden => gebruiken om de menselijke evolutie te
construeren
- Vroege definitie v cultuur (in Primitive Cultures)
Frazer
- Werk: The Golden Bough (een vd laatste cultuurevolutionistisch werken)
o zeer literair geschreven
o driestappenmodel v culturele evolutie
o rituelen met magie staan voor Frazer gelijk aan irrationeel denken
Driestappenmodel:
3
, 1. Magische staat: met animisme (natuurgodsdiensten)
2. Religie: ontstaan v religies en godsdiensten
3. Wetenschap: wetenschapsstaan vd westerse wereld
(komt wel op hetzelfde neer als Tyler en Morgan)
Het Diffusionisme
- Onderzoekt de geografische verspreiding en migratie v culturele kenmerken
- Culturen zijn opgedeeld als coherente funcitonele systemen
- Culturen als lappendeken: verschillende oorsprong/geschiedenis maar wel verbonden met elkaar (ze raakten
verdeeld= diffusie)
- Reconstrueren het sociale leven v vroeger adhv restanten v oude culturen/ geschiedenis v oude culturen
reconstrueren
- Alle cultuurkenmerken= potentiële survivals of the past
- Onderzoeken meestal in afgebakende gebieden
Technologie en ideeën kunnen verspreiden (was een idee v al eerder):
- 18de eeuw: Europese en Noord-Indische talen hebben een gedeelde oorsprong
(->diffusionisme!)
- artefacten kunnen verspreiden (van centrum-> periferie)
- Christendom uit het Midden-Oosten
➔ Nieuw aan het antropologische diffusionisme: vergelijken en nadruk op empirische kennis
Pitt Rivers
- Pionier vh diffusionisme
- Werk: Evolution of Culture
- Pitt Rivers Museum, Oxford
Vooral veel Duitse invloeden bij het diffusionisme (na WOII veel minder!)
vb. Frobenius:
- ‘elke cultuur evolueert tot een unieke cultuur’
- Werk: Und Afrika Sprach (werk over. Kunst in Afrika)
- Verbleef met zijn team in Zuidwest-Nigeria
➢ vinden archeologische restanten v Ife-koninkrijk
➢ idee van Zwart Atlantis: Frobenius denkt dat hij mytische
Atlantis (Grieks) heeft gevonden want zwarte mensen
zouden hier niet in staat tot zijn vb. Afrikaanse Poseidon= Olukun
Wetenschappelijke veldintresse: de expedities
Begin 20ste eeuw: meer nood aan goed/meer veldwerk + intensifiëren de expedities naar de kolonies en worden
wetenschappelijker
1. Expedities met Captain James Cook
- Id Pacific met botanisten en kunstenaars
- Onderzoek naar talen, culturen…
- Macht + grond winnen
2. Torres Strait Expedition
- Meest wetenschappelijke expeditie: diepgaande studie over een cultuur met ethnologisch veldwerk
- Tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea: Torres Strait Islands
- Britse etnologen en atropologen
- Haddon (=bioloog) en W.H Rivers (=psycholoog)
Haddon vindt dat het eerder een veldproject is dan een echte expeditie
- Eerste filmbeelden vb. van dansers
4
Hoofdstuk 2: ‘ontdekkingen’, reisverslagen en wetenschappelijke expedities
De ‘ontdekkingen’
(ontdekking tussen haakjes want zijn eigenlijk eerder invasies)
Verschillende ontdekkingsreizegers reizen naar ‘nieuwe’ gebieden
➔ Inheemse bevolkingsgroepen decimeren door de witte ziektes (niet immuun)
➔ Aanwezigheid v kolonisatoren leidt tot uitbuiting en slavernij
➔ Trans-Atlantische slavenhandel
Sommige eerste contacten waren vreedzaam maar niet allemaal:
1) Magellaan: beval een raid op een Chamorro-dorp op Guam + opdracht de ingewanden te koken en te geven
ad uitgeputte crew = kannibalisme (Magellaan was nochtans Christen! aka verboden)
2) Colombus: id Caräben was de genocide al bijna volledig compleet + op eiland Hispanoila (Haïti+Dom.Rep)
laat hij de inheemse Taino-inianen kruisigen in rijen v 13 (Jezus en 12 apostelen als voorbeeld) wanneer ze
goudquota niet halen
Zuid-Amerika
o 1791-1804: Haïtiaanse Revolutie: slavenopstand die leidde tot oprichting Onafhankelijke Republiek Haïti
o Haïti/Hispaniola= gekoloniseerd door Spanjaarden en Fransen die het later herdopen tot Saint Domingue
o slavenleger verslaat Franse leger
o rebellenleider Toussaint Louverture en Jean-Jaques Dessalines spelen belangrijke rol
➢ Jean Jaques Dessalines kroont zich later tot keizer v Haïti
o EU verlichting kon slavernij niet omverwerpen maar Haïtiaanse Revolutie wel
Zelfde periode en gelijkaardige feiten op het vasteland v Zuid-Amerika:
o Venezolaanse verzetstrijder Simon Bolivar= grote bevrijder v Venezuela (1823)
-> roept Republiek Groot-Colombia uit (1819) maar valt 8 jaar later
-> ook in Peru en Bolivia was hij een belangrijke figuur
Afrika
o Tweede helft 15de eeuw EU kolonisatoren aanwezig
o Kuststreken v West-Afrika worden herdoopt tot: Ivoorkust, Goudkust en Slavenkust (vernoemd naar de
voornaamsteproducten die er werden gehaald)
o Koninkrijk Benin: slavenhandel met EU
-> Britten en koningen v Benin, de Oba’s
-> Britten willen meer macht => 1897: maken Benin met de grond gelijk
(ook paleis vernield versierd met bronzen platen, Benin Bronzen in British Museum)
!!Kunst v Benin meest gedisputeerde roofkunst ter wereld!! Sommige zaken worden later teruggegevn
Spaanse wereldrijk, Portugal, Britse Iperium en Frankrijk= vroegste kolonisatoren
Toppunt vd kolonisatie: Britse Koloniale Rijk omvatte Indië, delen v Afrika, de Pacific en Amerika
➔ Leeft nu nog steeds door als de Commonwealth
- Colombus vaart onder Spaanse vlag naar de Amerika’s
- Hollanders hadden via de Verenigde Oost-Indische Compagnie een directe lijn naar Indonesië
- Jacob Roggeveen naar Paaseiland
- Don Fernando De Quiros zoekt onder Spaanse vlag naar het mytische Terra Australis
➢ komt aan in het huidige Vanuatu
➢ sticht kolonie
➢ noemt het Australia del Espirito Santo
1
, ➢ bouwt nederzetting en noemt het Nieuw Jeruzalem +
noemt de rivier de Jordaan
=> nederzetting van korte duur: bemanning moeten er
wegvluchten
Laatste ontdekte continent is de Stille Zuidzee
➢ in kaart door Captain James Cook (Westelijke Pacific door Bougainville in
kaart)
➢ reizen v toen= wetenschappelijke expedities met verschillende
wetenschappers aan boord
vb. Botanist Joseph Banks
verzameld plantensoorten + kunst-en materiële cultuurobjecten id
Stille Zuidzee
Britse kunst en materiële cultuurobjecten verzamelaar:
Pacific Reverend John Williams
John Williams met zijn ‘trofeeën’->traditionele wapens en een afgodsbeeld (=stafgod van Rarotonga, gezien als een
heel krachtig iets en werd meegegeven als geschenk en teken v bekering)
- verzamelaar v A’a-beeld
19de eeuw: grote toevloed van curiositeiten/ethnografische specimens-> werden gebruikt om theorieën te
ondersteunen
➔ Sociaal darwinisme: evolutionisme op de mens
Specimens werden gebruikt om aan te tonen hoe culturen evolueren
EU beschaving= ‘toppunt’ (er werd ‘gemeten’ adhv de objecten hoever een
cultuur stond op de ladder van beschaving)
Bekend voorbeeld van dit ‘meten’: tekening van Pitt Rivers
➢ werktuigen gerangschikt op basis van ‘evolutie vd cultuur’
➢ nu: Pitt Rivers museum + Enlightment Gallery ih Britiss
Museum (veel v deze soort objecten)
=> in deze contexten ontstaan vanaf de jaren 1850 de vroegste antropologie, door contact met de settler colonies
(het studieobject leeft naast u)
=>Kritiek op evolutionisme en vooral sociaal darwinisme: Adolf Bastian
Vroege Duitse antropologie: Adolf Bastians reisverhalen
In navolging v Alexander von Humboldt onderzoekt hij de Volkskultur :
idee dat terug te traceren is tot Volksgeist (=culturen vertrekken uit een gemeenschappelijke basis waaruit ze
vertakken en individueler/specifieker worden, idee v Herder)
Alexander von Humboldt
o delen vh Andesgebergte in kaart, Equador
o zag de bevolking in mensontwaardige omstandigheden (= slavernij)
o een vd eerste abolitionisten vd slavernij: pleit voor afschaffen bij de president vd VS, Jefferson
➔ Herder>von Humboldt>Bastian>Boas
Bastian:
- Veel reizen zoals von Humboldt: reisverhalen (vb. Reisen in Birma in den Jahren 1861-1861)
- Richt ethnografische museum op: Museum für Volkerkund, groei tot de Koninklijke Pruisische Kunstkammer
Ideeën
- Historische connecties tussen culturen
- Focust op de gelijkheid tussen mensen en op verbanden tussen culturen
- Werk: Mensch in der Geschichte: geeft kritiek op evolutionisme
2
, - Geloofde niet in cultuurevolutionarisme (want: racistische theorie)
- Werk: Elementargedanken: alle mensen bepaalde elementaire denkpatronen (los v ras of cultuur)
Het Cultuurevolutionisme
De Verenigde Staten: Lewis Henry Morgan
- Leefde lang bij de Irquois
➢ wordt zelf geadopteerd in een clan en krijgt de naam Tayadaowukuh
= hij die bruggen bouwt (tussen white settles en natives)
- Komt op voor de rechten vd Native Americans (steeds meer in gevaar door frontier)
- bezorgt om het verdwijnen v cultuur=> doet aan urgent anthropology/salvage anthropology
- Pionier vd verwantschapstudies/Kinship Studies
- Cultuurevolutionist: volgens hem zijn er 3 stappen v beschaving
1. Savagery
2. Barbarism via technologie naar andere stadia gaan
3. Civilisation
Savagery, de wilden: vroegste staat vd mens/voedselverzamelaar-jagers
Barbarism: ontwikkeling vroege landbouw + staatsvorming en urbanisatie
Civilisation: de witte beschaving, de geïndustrialiseerde westerse wereld als het summum
➔ Cultuurevolutionisme zorgde voor ‘vakjesdenken’, eens je in een categorie zit, geraak je er moeilijk uit
Vb. San-Bosjesmannen en Aboriginals in eerste stadium tov het Westen
Kinship Studies
- Intresse aangewakkerd door zijn verblijf bij de Iroquois
- Ontdekt gelijkenissen en verschillen id verwantschapsystemen v andere indianengroepen in Amerika
➢ Start een vergelijkende studie: Native American Kinship
➢ Betrekt ook andere bevolkingsgroepen ter vergelijking
➢ Speculatief en secundair onderzoek
- Ontwierp 1e typologie v kinship-systemen
➢ Maakt onderscheidt tussen classificatory en descriptive kinship systems
Descriptieve verwantschap: verloopt volgens lineair verwantschap aan 1 zijde (vader/moeders kant)
Classificatorische systeem: differentieert niet tussen deze twee categorieën vb. zelfde term voor alle
mannelijke verwanten langs vaders kant
➔ Verwantschap als organiserend principe binnen ‘primitieve culturen’ + sociale evoluties bestuderen
Het Verenigd Koninkrijk: Edward Burnett Tylor en Sir James Frazer
Verening Koninkrijk 19de eeuw: British Empire, grootste koloniale macht
Queen Victoria ah hoofd, daarom ook wel de Victorian Era genoemd (victoriaanse antropologie)
Tylor
zelfde 3 stappen v beschaving als Morgan
- Intresse in archeologie (later: van archeologie naar antropologie)
- Werk: Primitive Cultures: stelt een evolutionair schema op waarin de materiële cultuur en kunst en de mate
v techniciteit vd materiële cultuurproducten vooropstonden
- Cultural survivals: objecten die overbleven/overleefden => gebruiken om de menselijke evolutie te
construeren
- Vroege definitie v cultuur (in Primitive Cultures)
Frazer
- Werk: The Golden Bough (een vd laatste cultuurevolutionistisch werken)
o zeer literair geschreven
o driestappenmodel v culturele evolutie
o rituelen met magie staan voor Frazer gelijk aan irrationeel denken
Driestappenmodel:
3
, 1. Magische staat: met animisme (natuurgodsdiensten)
2. Religie: ontstaan v religies en godsdiensten
3. Wetenschap: wetenschapsstaan vd westerse wereld
(komt wel op hetzelfde neer als Tyler en Morgan)
Het Diffusionisme
- Onderzoekt de geografische verspreiding en migratie v culturele kenmerken
- Culturen zijn opgedeeld als coherente funcitonele systemen
- Culturen als lappendeken: verschillende oorsprong/geschiedenis maar wel verbonden met elkaar (ze raakten
verdeeld= diffusie)
- Reconstrueren het sociale leven v vroeger adhv restanten v oude culturen/ geschiedenis v oude culturen
reconstrueren
- Alle cultuurkenmerken= potentiële survivals of the past
- Onderzoeken meestal in afgebakende gebieden
Technologie en ideeën kunnen verspreiden (was een idee v al eerder):
- 18de eeuw: Europese en Noord-Indische talen hebben een gedeelde oorsprong
(->diffusionisme!)
- artefacten kunnen verspreiden (van centrum-> periferie)
- Christendom uit het Midden-Oosten
➔ Nieuw aan het antropologische diffusionisme: vergelijken en nadruk op empirische kennis
Pitt Rivers
- Pionier vh diffusionisme
- Werk: Evolution of Culture
- Pitt Rivers Museum, Oxford
Vooral veel Duitse invloeden bij het diffusionisme (na WOII veel minder!)
vb. Frobenius:
- ‘elke cultuur evolueert tot een unieke cultuur’
- Werk: Und Afrika Sprach (werk over. Kunst in Afrika)
- Verbleef met zijn team in Zuidwest-Nigeria
➢ vinden archeologische restanten v Ife-koninkrijk
➢ idee van Zwart Atlantis: Frobenius denkt dat hij mytische
Atlantis (Grieks) heeft gevonden want zwarte mensen
zouden hier niet in staat tot zijn vb. Afrikaanse Poseidon= Olukun
Wetenschappelijke veldintresse: de expedities
Begin 20ste eeuw: meer nood aan goed/meer veldwerk + intensifiëren de expedities naar de kolonies en worden
wetenschappelijker
1. Expedities met Captain James Cook
- Id Pacific met botanisten en kunstenaars
- Onderzoek naar talen, culturen…
- Macht + grond winnen
2. Torres Strait Expedition
- Meest wetenschappelijke expeditie: diepgaande studie over een cultuur met ethnologisch veldwerk
- Tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea: Torres Strait Islands
- Britse etnologen en atropologen
- Haddon (=bioloog) en W.H Rivers (=psycholoog)
Haddon vindt dat het eerder een veldproject is dan een echte expeditie
- Eerste filmbeelden vb. van dansers
4
