Samenvatting Onderzoeksvaardigheden

DEEL 1: KRITISCH DENKEN

1/ WAAROM KRITISCH DENKEN

Om kritisch te kunnen denken moet je bepaalde vaardigheden en houdingen hebben:

Vaardigheden:

 Betrouwbare info zoeken
 Bronnen interpreteren en analyseren
 Redeneren en reflecteren voordat je een standpunt inneemt
 Verklaren waarop je standpunt gebaseerd is

Houdingen:

 Een open geest hebben
 Nieuwsgierig en onderzoekend zijn
 De juiste vragen stellen
 Jezelf in vraag stellen en twijfelen
 Verschillende alternatieven afwegen

 Kritisch denken heeft niets met intelligentie te maken. Het voordeel is dat iedereen zijn
kritische vaardigheden en houding kan trainen en zo kan uitgroeien tot een echte
kritische denker

2/ BEDREIGINGEN VOOR ONS KRITISCH DENKVERMOGEN


2.1 HOE DENKT ONS BREIN

We kunnen informatie verzamelen op 2 verschillende manieren:

1. (Type 1) Snelle denken
2. (type 2) weloverwogen denken

 Bij kritisch denken moet je het snelle denken (type 1) leren onderdrukken en het
weloverwogen denken (type 2) kansen geven
 Type 2 vergt meer inspanning dan type 1


2.2 HOE WORDEN WE ONBEWUST MISLEID DOOR ONZE HERSENEN

 Selectieve waarneming
 Onbewuste vooroordelen
 Tunnelvisie
 Groepsdruk
 Optische illusies
 Kans & toeval




1

,2.3 HOE WORDEN WE MISLEID DOOR ANDEREN

We worden niet alleen onbewust misleid door onze hersenen, ook andere zaken kunnen
ons misleiden

 Reclame
(verbloemen)
 Media
(nieuws-> roddels, bronnen niet dubbelchecken)
 Politiek
 Wetenschap
(2x beter beschermd -> tandpasta)

3/ HOE KAN JE ZELF KRITISCH LEREN DENKEN


3.1 KRITISCH OMGAAN MET BRONNEN

Verschillende soorten bronnen:

1. SCHRIFTELIJKE
 Populaire literatuur
o Kranten
o Tijdschriften

 Vakliteratuur
 wordt gedeeld door vakorganisaties om hun kennis te delen met
vakgenoten
o Websites
o Vaktijdschriften

 Wetenschappelijke literatuur
 zijn peer reviewed (nagelezen door collega wetenschappers)

2. BEELDMATERIAAL

3. PRIMAIRE BRONNEN
 rechtstreeks betrokken
Voorbeeld: ooggetuige, brief en interview

4. SECUNDAIRE BRONNEN
 niet-rechtstreeks betrokken
 interpretatie van primaire bronnen

 Men kan bronnen doelbewust of onbewust manipuleren




2

,FEITEN EN MENINGEN ONDERSCHEIDEN

Meningen van zwak naar sterk:

 Persoonlijke mening individu
 Persoonlijke mening groep
 Mening expert
 Mening groep experten

Voorbeeld:
Je bent op zoek naar een restaurant. Rangschik van zwak naar sterk:

- Grootmoeder
- Vrienden
- Tripadviser
- Michelin gids

Feiten kunnen ook zwakker of sterker zijn
 hoe meer bewijs en hoe minder tegenindicaties, hoe sterker het feit

We zijn vaak afhankelijk van experten of autoriteiten
Voorwaarden expert:

 Expert moet objectief zijn
 Expert moet competent zijn in het vakgebied waarover hij uitspraken doet
 Bewering van de expert moet correct geïnterpreteerd worden
 Expert moet zijn bewering voldoende onderbouwen of beargumenteren

VALKUIL

Een drogreden
=Als je een beroep doet op een expert zonder rekening te houden met deze voorwaarden

Voorbeelden:
 Het is waar, want ik heb het gelezen in De Standaard – dat is toch een kwaliteitskrant
 de paus zegt God bestaat, dus het is waar


DE CRAAP-TEST

 kritisch evalueren van bronnen

1. CURRENCY (actualiteit)
- Hoe recent is de informatie?
- Wanneer is de website voor het laatst geüpdatet?
- Is dat actueel genoeg voor je onderwerp

2. RELEVANCE (relevantie)
- Is de informatie gerelateerd aan je onderwerp?
- Biedt de informatie antwoord op je vragen?
- Wie is het doelpubliek?
- Is het informatie van een gewenst niveau (niet te simplistisch of te
geavanceerd)?
- Heb je meerdere bronnen geraadpleegd vooraleer je besliste dat deze bron
geschikt is voor jou?

3

, - Kun je deze bron zonder problemen citeren in een onderzoekspaper?

3. AUTHORITY (autoriteit)
- Wie is de auteur?
- Is die auteur een autoriteit ter zake?
- Wie financiert de website?
- Heeft de auteur een goede reputatie?
- Staat er duidelijk vermeld wie de uitgever is?
- Kun je uit de URL iets afleiden over de website?

4. ACCURACY (volledigheid)
- Waar komt de informatie vandaan?
- Wordt de informatie ondersteund door bewijsmateriaal?
- Is de informatie nagelezen of wordt ernaar verwezen door anderen?
- Kun je de informatie bevestigen op basis van andere bronnen of op basis
van je eigen kennis?
- Is het taalgebruik en de toon vrij van vooringenomenheid en emotie?
- Vind je veel spellings-, grammaticale en/of typografische fouten?

5. PURPOSE (bedoeling)
- Wat is de bedoeling van de website: informeren, opleiden, verkopen,
entertainen of beïnvloeden?
- Worden er feiten of meningen meegedeeld?
- Is er sprake van vooringenomenheid?
- Probeert de auteur je iets te verkopen? Staat er reclame op de website?
- Vind je vormen van politieke, ideologische, culturele, religieuze,
institutionele of persoonlijke vooroordelen/beïnvloeding terug?


OMGAAN MET TEGENSTRIJDIGE INFORMATIE

Verklaringen:

 Het zou kunnen dat 1 van de bronnen gewoon verkeerd is en bv onbewezen of
verouderde info bevat
 Het gaat om een thema waarover verschillende meningen bestaan (ethische
kwesties)
 De ene bron is objectief (feitelijk), de andere subjectief (mening)
 De context van het onderzoek of het onderzoeksontwerp verschilt
 In vele onderzoeksdomeinen is er nog heel wat onzekerheid of onvoldoende
kennis

Het is belangrijk om te vermelden dat je over een bepaald onderwerp tegenstrijdige
informatie gevonden hebt. Vind je in de literatuur geen sluitend antwoord, dan moet je
motiveren waarom je de ene bron geloofwaardiger vindt




4