PUBLIEKRECHT
LES 0: INLEIDING
Enkele bedenkingen bij het coronabeleid: een inleiding op de cursus Publiekrecht
Grondrechten: kan de overheid mijn vrijheid zomaar inperken?
Rechtsgrond: kan de overheid crisisbeheer voeren bij Ministerieel Besluit, zonder inbreng
van het Parlement?
De rol van de rechter: wie waakt over de rechtsstaat en onze grondrechten?
= zodat het beleid de grenzen niet overschreidt en rekening houdt met onze vrijheden en
rechten
Kan de federale overheid zomaar scholen sluiten in de plaats van de Gemeenschappen?
Vooruitblik op conclusies
1
, Wat maakt het nu uit of de crisis beheerd wordt per wet of per Ministerieel Besluit?
1. Omdat de Grondwet geen vodje papier is in een rechtsstaat (=macht mag niet misbruikt
worden: GW bevat enkele basisregels die de politiek moet volgen)
2. Omdat onze democratie vereist dat de overheid onze grondrechten enkel kan beperken als
het verkozen parlement daarvoor kiest
3. Omdat het crisisbeheer en de exit-strategie keuzes en belangenafwegingen impliceren,
waarvoor een grondig en transparant debat vereist is (niet transparant atm)
4. Omdat we politici maar ter verantwoording kunnen roepen bij verkiezingen als we weten
waar elke partij voor staat (=hoe kunnen we politici nu verantwoordelijk stellen als we niet
duidelijk weten wie wat beslist)
5. Omdat toegeven nu de deur opent voor een hellend vlak van machtsmisbruik (burgemeester
die nu ook regels begonnen maken voor hun eigen gemeente)
Keuze rechtsgrond
Wettelijke basis volgens de MBs
(MB baseert zich op deze 3 wetten)
2
, RvSt, Umami, 30 oktober 2020
De opgelegde sluiting lijkt […] de civiele veiligheid en dus de bescherming van de bevolking te
dienen. De maatregel brengt immers, omgekeerd, mee dat burgers deze plaatsen of
inrichtingen (restaurants en cafés) niet mogen of kunnen betreden behoudens, en strikt
daartoe beperkt, voor de toegelaten activiteit (afhaalmaaltijden), die door de aard ervan
kortstondig is […].
In die zin lijkt in de opgelegde sluiting een verplaatsingsverbod te kunnen worden gezien in
de zin van artikel 182 van de wet van 15 mei 2007 krachtens hetwelk de minister in geval van
dreigende omstandigheden de bevolking, ter verzekering van haar bescherming, kan
verplichten zich te verwijderen van plaatsen, die bijzonder blootgesteld, bedreigd of
getroffen zijn en zelfs, wat het geval is bij een (gehele) lockdown, om dezelfde reden iedere
verplaatsing of elk verkeer van de bevolking kan verbieden.
- Een schijn van rechtszekerheid
Raad van State: onze arresten zijn uitgesproken in een schorsingsprocedure en hebben dus geen
dwingende kracht voor gewone rechters: die moeten zelf de wettigheid van de besluiten nagaan.
Pol. Brussel: er is geen wettelijke rechtsgrond voor de maatregel die mondmaskers verplicht
- Moet ook de rechtsstaat straks aan de beademing?
“De rechtsstaat kampt met een acuut zuurstoftekort. De vertegenwoordigers van de Belgische
advocaten vragen een democratisch debat over de vrijheidsbeperkende coronaregels.”
“Sommigen lijken nog te geloven dat je een maatschappelijke ordening kunt bijstellen, gewoon
omdat wetenschappers of beleidsmakers vanuit hun perspectief dat als noodzakelijk of wenselijk
beschouwen, of omdat de redelijkheid dat vraagt. Zij vergissen zich deerlijk.”
“De maatschappelijke ordening is gebaseerd op juridische normen die zich ontwikkelen in een vooraf
bestaand rechtskader, op basis van de grondwet en verdragsrechtelijke bepalingen. Die ordening kun
je aanpassen, maar dan volgens de regels van datzelfde rechtskader. Wie dat anders ziet, betreedt
het domein van willekeur en machtsmisbruik, die uiteindelijk kunnen uitmonden in tirannie.”
3
, Rol van de juristen
In de derde plaats is volgens de verzoekende partij een strikte rechterlijke controle nodig omdat er
geen voorafgaande democratische controle is geweest op de bestreden maatregelen,
en in de vierde plaats omdat de besluitvormers intussen al sinds februari van dit jaar de tijd hebben
gehad om evenredige maatregelen uit te werken
De rol van de rechter in crisistijd: legitimiteit en expertise
Welke legitimiteit hebben niet verkozen rechters om crisisbeslissingen van de overheid opzij te
leggen op basis van een belangenafweging?
Welke expertise hebben rechters om crisisbeslissingen van de overheid opzij te leggen die op basis
van expertenadvies het recht op leven trachten te vrijwaren?
- Resultaten experimentele vignettesurvey:
- Gevolgen voor legitimiteit van de rechter als waakhond voor de bescherming van
grondrechten
4
LES 0: INLEIDING
Enkele bedenkingen bij het coronabeleid: een inleiding op de cursus Publiekrecht
Grondrechten: kan de overheid mijn vrijheid zomaar inperken?
Rechtsgrond: kan de overheid crisisbeheer voeren bij Ministerieel Besluit, zonder inbreng
van het Parlement?
De rol van de rechter: wie waakt over de rechtsstaat en onze grondrechten?
= zodat het beleid de grenzen niet overschreidt en rekening houdt met onze vrijheden en
rechten
Kan de federale overheid zomaar scholen sluiten in de plaats van de Gemeenschappen?
Vooruitblik op conclusies
1
, Wat maakt het nu uit of de crisis beheerd wordt per wet of per Ministerieel Besluit?
1. Omdat de Grondwet geen vodje papier is in een rechtsstaat (=macht mag niet misbruikt
worden: GW bevat enkele basisregels die de politiek moet volgen)
2. Omdat onze democratie vereist dat de overheid onze grondrechten enkel kan beperken als
het verkozen parlement daarvoor kiest
3. Omdat het crisisbeheer en de exit-strategie keuzes en belangenafwegingen impliceren,
waarvoor een grondig en transparant debat vereist is (niet transparant atm)
4. Omdat we politici maar ter verantwoording kunnen roepen bij verkiezingen als we weten
waar elke partij voor staat (=hoe kunnen we politici nu verantwoordelijk stellen als we niet
duidelijk weten wie wat beslist)
5. Omdat toegeven nu de deur opent voor een hellend vlak van machtsmisbruik (burgemeester
die nu ook regels begonnen maken voor hun eigen gemeente)
Keuze rechtsgrond
Wettelijke basis volgens de MBs
(MB baseert zich op deze 3 wetten)
2
, RvSt, Umami, 30 oktober 2020
De opgelegde sluiting lijkt […] de civiele veiligheid en dus de bescherming van de bevolking te
dienen. De maatregel brengt immers, omgekeerd, mee dat burgers deze plaatsen of
inrichtingen (restaurants en cafés) niet mogen of kunnen betreden behoudens, en strikt
daartoe beperkt, voor de toegelaten activiteit (afhaalmaaltijden), die door de aard ervan
kortstondig is […].
In die zin lijkt in de opgelegde sluiting een verplaatsingsverbod te kunnen worden gezien in
de zin van artikel 182 van de wet van 15 mei 2007 krachtens hetwelk de minister in geval van
dreigende omstandigheden de bevolking, ter verzekering van haar bescherming, kan
verplichten zich te verwijderen van plaatsen, die bijzonder blootgesteld, bedreigd of
getroffen zijn en zelfs, wat het geval is bij een (gehele) lockdown, om dezelfde reden iedere
verplaatsing of elk verkeer van de bevolking kan verbieden.
- Een schijn van rechtszekerheid
Raad van State: onze arresten zijn uitgesproken in een schorsingsprocedure en hebben dus geen
dwingende kracht voor gewone rechters: die moeten zelf de wettigheid van de besluiten nagaan.
Pol. Brussel: er is geen wettelijke rechtsgrond voor de maatregel die mondmaskers verplicht
- Moet ook de rechtsstaat straks aan de beademing?
“De rechtsstaat kampt met een acuut zuurstoftekort. De vertegenwoordigers van de Belgische
advocaten vragen een democratisch debat over de vrijheidsbeperkende coronaregels.”
“Sommigen lijken nog te geloven dat je een maatschappelijke ordening kunt bijstellen, gewoon
omdat wetenschappers of beleidsmakers vanuit hun perspectief dat als noodzakelijk of wenselijk
beschouwen, of omdat de redelijkheid dat vraagt. Zij vergissen zich deerlijk.”
“De maatschappelijke ordening is gebaseerd op juridische normen die zich ontwikkelen in een vooraf
bestaand rechtskader, op basis van de grondwet en verdragsrechtelijke bepalingen. Die ordening kun
je aanpassen, maar dan volgens de regels van datzelfde rechtskader. Wie dat anders ziet, betreedt
het domein van willekeur en machtsmisbruik, die uiteindelijk kunnen uitmonden in tirannie.”
3
, Rol van de juristen
In de derde plaats is volgens de verzoekende partij een strikte rechterlijke controle nodig omdat er
geen voorafgaande democratische controle is geweest op de bestreden maatregelen,
en in de vierde plaats omdat de besluitvormers intussen al sinds februari van dit jaar de tijd hebben
gehad om evenredige maatregelen uit te werken
De rol van de rechter in crisistijd: legitimiteit en expertise
Welke legitimiteit hebben niet verkozen rechters om crisisbeslissingen van de overheid opzij te
leggen op basis van een belangenafweging?
Welke expertise hebben rechters om crisisbeslissingen van de overheid opzij te leggen die op basis
van expertenadvies het recht op leven trachten te vrijwaren?
- Resultaten experimentele vignettesurvey:
- Gevolgen voor legitimiteit van de rechter als waakhond voor de bescherming van
grondrechten
4
