Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Samenvatting Filosofie 2021 – 2022
Inhoudsopgave
Introductie ....................................................................................................................................................... 4
Moderne wereldbeeld...................................................................................................................................... 5
Leven in de moderniteit:................................................................................................................................ 5
Premoderniteit en moderniteit ...................................................................................................................... 7
Het aristotelische wereldbeeld ................................................................................................................. 7
Vieroorzakentheorie ................................................................................................................................. 8
De moderne wetenschap.......................................................................................................................... 9
Mechanisering van het wereldbeeld ......................................................................................................... 9
Moderniteit en zingeving ............................................................................................................................ 10
Contrast met de moderne ervaring – Albert Camus................................................................................. 10
Moderne economie ........................................................................................................................................ 11
Economie en Maatschappij ......................................................................................................................... 11
Moderniteit (= ruime periode) ................................................................................................................ 11
Vervreemding ............................................................................................................................................. 11
Marx over vervreemding (op arbeid): ..................................................................................................... 12
Marx’ kritiek van de religie ..................................................................................................................... 12
Marx over moderniteit ........................................................................................................................... 13
Fetisjisme ................................................................................................................................................... 14
Fetisjismetheorie .................................................................................................................................... 14
Warenfetisjisme ..................................................................................................................................... 14
De triompf van de doelrationalitiet ............................................................................................................. 14
Illustratie: Franz Kafka (1883-1924)......................................................................................................... 16
Leidt rationalisering tot irrationaliteit?.................................................................................................... 16
De kolonisering van de leefwereld ............................................................................................................... 17
Authentieke leven .......................................................................................................................................... 19
Existentiefilosofie ................................................................................................................................... 19
Stadia op de levensweg (1845): drie stadia .................................................................................................. 19
Heidegger en het zijn-tot-de-dood ............................................................................................................... 21
Fenomenologie de wetenschap: Edmund Husserl ................................................................................... 21
Fenomenologie als ‘strenge Wissenschaft’ .............................................................................................. 21
Heidegger: Sein und Zeit (1927) .............................................................................................................. 22
Heidegger: Sein zum Tode....................................................................................................................... 23
De wetenschappelijke kennis ......................................................................................................................... 24
Ontstaan van de moderne wetenschap ....................................................................................................... 24
Inleiding ................................................................................................................................................. 24
Het rationalisme: René Descartes (1596-1650) ....................................................................................... 24
Empirisme: John Locke (1632-1704) ........................................................................................................ 25
Het probleem van de inductie: David Hume (1711-1776).............................................................................. 25
Belangrijk voor de kennis: herleidbaarheid v. idea tot impression............................................................ 26
Het causaliteitsprobleem ........................................................................................................................ 26
Oorzaken en correlatie ........................................................................................................................... 26
Correlatie ≠ causaliteit ............................................................................................................................ 27
,Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Het causaliteitsprobleem ........................................................................................................................ 27
Deductie en inductie .............................................................................................................................. 27
Falsificationisme: Karl Popper (1902-1994) .................................................................................................. 28
Falsificatie .............................................................................................................................................. 28
Hypothetisch-deductieve wetenschapsopvatting .................................................................................... 28
Consequentialisme ......................................................................................................................................... 29
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 29
De term Ethiek ....................................................................................................................................... 29
Ethiek als moraalfilosofie ........................................................................................................................ 29
Verschillende theorieën.......................................................................................................................... 29
Dillemma’s ............................................................................................................................................. 30
Ethiek en het Bedrijfsleven .......................................................................................................................... 30
De relatie tussen ethiek en het bedrijfsleven .......................................................................................... 30
Casussen (2) ........................................................................................................................................... 31
Het Utilitarisme van Bentham en Mill .......................................................................................................... 32
Consequentialisme ................................................................................................................................. 32
.Jeremy Bentham (1748 – 1832) .............................................................................................................. 32
Bentham als hervormer .......................................................................................................................... 32
Kenmerken Utilitarisme .......................................................................................................................... 33
Casus: Ford Pinto (1978) ......................................................................................................................... 33
Geluk is vergelijkbaar .............................................................................................................................. 33
Het utilitarisme van John Stuart Mill (1806-1873)..................................................................................... 34
Objecties tegen het Utilitarisme .................................................................................................................. 35
Kritische bedenkingen (8) ....................................................................................................................... 35
Deontologie ................................................................................................................................................... 37
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 37
De Deontologie van Kant ............................................................................................................................ 37
Deontolgie als term ................................................................................................................................ 37
Consequentialisme vs utilitarisme........................................................................................................... 37
Plicht ...................................................................................................................................................... 38
Tweedeling van de mens ........................................................................................................................ 38
Fundering van de Metafysica van de Zeden (1785) .................................................................................. 39
De Categorische Imperatief ......................................................................................................................... 40
Imperatieven.......................................................................................................................................... 40
1ste formulering van de categorische imperatief: ..................................................................................... 40
2de formulering van de categorische imperatief:...................................................................................... 42
Ethische veronderstellingen.................................................................................................................... 42
Betekenis en Kritiek..................................................................................................................................... 43
Belang van Kants ethiek .......................................................................................................................... 43
Kritieken (8)............................................................................................................................................ 43
Kant vs. Utilitarisme ............................................................................................................................... 44
Kant vs. concrete menselijkheid .............................................................................................................. 44
Deugdethiek................................................................................................................................................... 45
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 45
Deugdethiek ............................................................................................................................................... 46
Verschillende mogelijkheden .................................................................................................................. 46
Nietzsche’s alternatieve invulling ............................................................................................................ 47
Alasdair MacIntyre: moderne invulling.................................................................................................... 47
Hoe dan deugdzaam handelen? .............................................................................................................. 47
Kritiek .................................................................................................................................................... 48
,Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Zorgethiek .................................................................................................................................................. 48
Lawrence Kohlberg (psycholoog) ............................................................................................................ 48
Carol Gilligan en het onstaan van de zorgethiek: ..................................................................................... 49
Joan Tront en de uitwerking van zorgethiek: ........................................................................................... 49
Centrale kenmerken van zorgethiek:....................................................................................................... 49
Feministische kritiek ............................................................................................................................... 50
Complementariteit van zorgethiek en rechtvaardigheidsethiek: .............................................................. 50
Rechtvaardigheid ........................................................................................................................................... 51
Politieke Filosofie ........................................................................................................................................ 51
Verhouding ethiek – politieke filosofie .................................................................................................... 51
Belastingen en Eigendom ............................................................................................................................ 51
Belastingensysteem ................................................................................................................................ 51
Basis van eigendom ................................................................................................................................ 52
Eigendom en geweld .............................................................................................................................. 52
Rawls over Rechtvaardigheid ...................................................................................................................... 52
Op zoek naar een consensus ................................................................................................................... 52
Basisstructuur ........................................................................................................................................ 53
Kritieken................................................................................................................................................. 53
Liberaal uitgangspunt: de samenleving als gebaseerd op een contract .................................................... 53
Oorspronkelijke positie’ (OP) .................................................................................................................. 54
Sluier van onwetendheid ........................................................................................................................ 54
Primaire sociale goederen....................................................................................................................... 55
Principes van rechtvaardigheid ............................................................................................................... 55
Verdeling van talenten............................................................................................................................ 57
Nozick over Rechtvaardigheid ..................................................................................................................... 58
Drie soorten rechtvaardigheid ................................................................................................................ 58
Twee principes ....................................................................................................................................... 58
Libertarisme ........................................................................................................................................... 60
Dworkin over Rechtvaardigheid .................................................................................................................. 61
Luck egalitarianism ................................................................................................................................. 61
Ambitie-gevoelig verdelingsschema // Ambition-sensitive........................................................................ 61
Envy-test ................................................................................................................................................ 62
Cohen over Rechtvaardigheid...................................................................................................................... 63
Cohen zijn opslossing: socialisme ............................................................................................................ 63
Democratie .................................................................................................................................................... 64
Schumpeter en het Aggregatieve Model ...................................................................................................... 64
Democratische principes ........................................................................................................................ 64
Democratische realiteit .......................................................................................................................... 64
Habermas en het Deliberatieve Model ........................................................................................................ 65
De rol van deliberatie ............................................................................................................................. 65
Een concentrisch model van democratie.................................................................................................. 66
Mouffe en het Agonistische Mode ............................................................................................................... 67
De rol van conflict................................................................................................................................... 67
Onderscheid: ‘de politiek’ en ‘het politieke’ ............................................................................................ 68
Belang van verdeeldheid en pluralisme ................................................................................................... 68
Agnostische democratie ......................................................................................................................... 68
Erkenning van de tegenstander: ............................................................................................................. 69
Crisis van de democratie ......................................................................................................................... 69
, Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Introductie
Het viervoudige nut van filosofie :
1. Verheldering van wetenschappelijke concepten
2. Kritische evaluatie van wetenschappelijke aannames enmethoden
3. Formulering van nieuwe concepten en theorieën
4. Bevordering van dialoog tussen zowel verschillende wetenschappen onderling als
wetenschap en maatschappij
Verschillende betekenissen:
Mening of denkwijze
Levens- of wereldbeschouwing
Studie van algemene beginselen ( binnen een bepaald domein: economie )
Griekse philosophia
Gr. Philein: houden van, verlangen naar
Gr. Sophia: wijsheid, inzicht
~ wijsbegeerte
Samenvatting Filosofie 2021 – 2022
Inhoudsopgave
Introductie ....................................................................................................................................................... 4
Moderne wereldbeeld...................................................................................................................................... 5
Leven in de moderniteit:................................................................................................................................ 5
Premoderniteit en moderniteit ...................................................................................................................... 7
Het aristotelische wereldbeeld ................................................................................................................. 7
Vieroorzakentheorie ................................................................................................................................. 8
De moderne wetenschap.......................................................................................................................... 9
Mechanisering van het wereldbeeld ......................................................................................................... 9
Moderniteit en zingeving ............................................................................................................................ 10
Contrast met de moderne ervaring – Albert Camus................................................................................. 10
Moderne economie ........................................................................................................................................ 11
Economie en Maatschappij ......................................................................................................................... 11
Moderniteit (= ruime periode) ................................................................................................................ 11
Vervreemding ............................................................................................................................................. 11
Marx over vervreemding (op arbeid): ..................................................................................................... 12
Marx’ kritiek van de religie ..................................................................................................................... 12
Marx over moderniteit ........................................................................................................................... 13
Fetisjisme ................................................................................................................................................... 14
Fetisjismetheorie .................................................................................................................................... 14
Warenfetisjisme ..................................................................................................................................... 14
De triompf van de doelrationalitiet ............................................................................................................. 14
Illustratie: Franz Kafka (1883-1924)......................................................................................................... 16
Leidt rationalisering tot irrationaliteit?.................................................................................................... 16
De kolonisering van de leefwereld ............................................................................................................... 17
Authentieke leven .......................................................................................................................................... 19
Existentiefilosofie ................................................................................................................................... 19
Stadia op de levensweg (1845): drie stadia .................................................................................................. 19
Heidegger en het zijn-tot-de-dood ............................................................................................................... 21
Fenomenologie de wetenschap: Edmund Husserl ................................................................................... 21
Fenomenologie als ‘strenge Wissenschaft’ .............................................................................................. 21
Heidegger: Sein und Zeit (1927) .............................................................................................................. 22
Heidegger: Sein zum Tode....................................................................................................................... 23
De wetenschappelijke kennis ......................................................................................................................... 24
Ontstaan van de moderne wetenschap ....................................................................................................... 24
Inleiding ................................................................................................................................................. 24
Het rationalisme: René Descartes (1596-1650) ....................................................................................... 24
Empirisme: John Locke (1632-1704) ........................................................................................................ 25
Het probleem van de inductie: David Hume (1711-1776).............................................................................. 25
Belangrijk voor de kennis: herleidbaarheid v. idea tot impression............................................................ 26
Het causaliteitsprobleem ........................................................................................................................ 26
Oorzaken en correlatie ........................................................................................................................... 26
Correlatie ≠ causaliteit ............................................................................................................................ 27
,Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Het causaliteitsprobleem ........................................................................................................................ 27
Deductie en inductie .............................................................................................................................. 27
Falsificationisme: Karl Popper (1902-1994) .................................................................................................. 28
Falsificatie .............................................................................................................................................. 28
Hypothetisch-deductieve wetenschapsopvatting .................................................................................... 28
Consequentialisme ......................................................................................................................................... 29
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 29
De term Ethiek ....................................................................................................................................... 29
Ethiek als moraalfilosofie ........................................................................................................................ 29
Verschillende theorieën.......................................................................................................................... 29
Dillemma’s ............................................................................................................................................. 30
Ethiek en het Bedrijfsleven .......................................................................................................................... 30
De relatie tussen ethiek en het bedrijfsleven .......................................................................................... 30
Casussen (2) ........................................................................................................................................... 31
Het Utilitarisme van Bentham en Mill .......................................................................................................... 32
Consequentialisme ................................................................................................................................. 32
.Jeremy Bentham (1748 – 1832) .............................................................................................................. 32
Bentham als hervormer .......................................................................................................................... 32
Kenmerken Utilitarisme .......................................................................................................................... 33
Casus: Ford Pinto (1978) ......................................................................................................................... 33
Geluk is vergelijkbaar .............................................................................................................................. 33
Het utilitarisme van John Stuart Mill (1806-1873)..................................................................................... 34
Objecties tegen het Utilitarisme .................................................................................................................. 35
Kritische bedenkingen (8) ....................................................................................................................... 35
Deontologie ................................................................................................................................................... 37
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 37
De Deontologie van Kant ............................................................................................................................ 37
Deontolgie als term ................................................................................................................................ 37
Consequentialisme vs utilitarisme........................................................................................................... 37
Plicht ...................................................................................................................................................... 38
Tweedeling van de mens ........................................................................................................................ 38
Fundering van de Metafysica van de Zeden (1785) .................................................................................. 39
De Categorische Imperatief ......................................................................................................................... 40
Imperatieven.......................................................................................................................................... 40
1ste formulering van de categorische imperatief: ..................................................................................... 40
2de formulering van de categorische imperatief:...................................................................................... 42
Ethische veronderstellingen.................................................................................................................... 42
Betekenis en Kritiek..................................................................................................................................... 43
Belang van Kants ethiek .......................................................................................................................... 43
Kritieken (8)............................................................................................................................................ 43
Kant vs. Utilitarisme ............................................................................................................................... 44
Kant vs. concrete menselijkheid .............................................................................................................. 44
Deugdethiek................................................................................................................................................... 45
Ethische Theorieën...................................................................................................................................... 45
Deugdethiek ............................................................................................................................................... 46
Verschillende mogelijkheden .................................................................................................................. 46
Nietzsche’s alternatieve invulling ............................................................................................................ 47
Alasdair MacIntyre: moderne invulling.................................................................................................... 47
Hoe dan deugdzaam handelen? .............................................................................................................. 47
Kritiek .................................................................................................................................................... 48
,Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Zorgethiek .................................................................................................................................................. 48
Lawrence Kohlberg (psycholoog) ............................................................................................................ 48
Carol Gilligan en het onstaan van de zorgethiek: ..................................................................................... 49
Joan Tront en de uitwerking van zorgethiek: ........................................................................................... 49
Centrale kenmerken van zorgethiek:....................................................................................................... 49
Feministische kritiek ............................................................................................................................... 50
Complementariteit van zorgethiek en rechtvaardigheidsethiek: .............................................................. 50
Rechtvaardigheid ........................................................................................................................................... 51
Politieke Filosofie ........................................................................................................................................ 51
Verhouding ethiek – politieke filosofie .................................................................................................... 51
Belastingen en Eigendom ............................................................................................................................ 51
Belastingensysteem ................................................................................................................................ 51
Basis van eigendom ................................................................................................................................ 52
Eigendom en geweld .............................................................................................................................. 52
Rawls over Rechtvaardigheid ...................................................................................................................... 52
Op zoek naar een consensus ................................................................................................................... 52
Basisstructuur ........................................................................................................................................ 53
Kritieken................................................................................................................................................. 53
Liberaal uitgangspunt: de samenleving als gebaseerd op een contract .................................................... 53
Oorspronkelijke positie’ (OP) .................................................................................................................. 54
Sluier van onwetendheid ........................................................................................................................ 54
Primaire sociale goederen....................................................................................................................... 55
Principes van rechtvaardigheid ............................................................................................................... 55
Verdeling van talenten............................................................................................................................ 57
Nozick over Rechtvaardigheid ..................................................................................................................... 58
Drie soorten rechtvaardigheid ................................................................................................................ 58
Twee principes ....................................................................................................................................... 58
Libertarisme ........................................................................................................................................... 60
Dworkin over Rechtvaardigheid .................................................................................................................. 61
Luck egalitarianism ................................................................................................................................. 61
Ambitie-gevoelig verdelingsschema // Ambition-sensitive........................................................................ 61
Envy-test ................................................................................................................................................ 62
Cohen over Rechtvaardigheid...................................................................................................................... 63
Cohen zijn opslossing: socialisme ............................................................................................................ 63
Democratie .................................................................................................................................................... 64
Schumpeter en het Aggregatieve Model ...................................................................................................... 64
Democratische principes ........................................................................................................................ 64
Democratische realiteit .......................................................................................................................... 64
Habermas en het Deliberatieve Model ........................................................................................................ 65
De rol van deliberatie ............................................................................................................................. 65
Een concentrisch model van democratie.................................................................................................. 66
Mouffe en het Agonistische Mode ............................................................................................................... 67
De rol van conflict................................................................................................................................... 67
Onderscheid: ‘de politiek’ en ‘het politieke’ ............................................................................................ 68
Belang van verdeeldheid en pluralisme ................................................................................................... 68
Agnostische democratie ......................................................................................................................... 68
Erkenning van de tegenstander: ............................................................................................................. 69
Crisis van de democratie ......................................................................................................................... 69
, Bachelor in de Handelswetenschappen Justine Peeters
Introductie
Het viervoudige nut van filosofie :
1. Verheldering van wetenschappelijke concepten
2. Kritische evaluatie van wetenschappelijke aannames enmethoden
3. Formulering van nieuwe concepten en theorieën
4. Bevordering van dialoog tussen zowel verschillende wetenschappen onderling als
wetenschap en maatschappij
Verschillende betekenissen:
Mening of denkwijze
Levens- of wereldbeschouwing
Studie van algemene beginselen ( binnen een bepaald domein: economie )
Griekse philosophia
Gr. Philein: houden van, verlangen naar
Gr. Sophia: wijsheid, inzicht
~ wijsbegeerte