Hoofdstuk 1: gedrag
Motivatie: bereidheid om bepaald gedrag uit te voeren.
inwendige prikkels: prikkels die van ‘binnen’ komen, zoals hongergevoel en hormonen.
Uitwendige prikkels: prikkels die van ‘buiten’ komen, zoals zien, ruiken, horen en voelen.
Drempelwaarde: minimale motivatie die nodig is om een respons te veroorzaken.
Respons: het gedrag dat vertoond wordt wanneer de motivatie de drempelwaarde
overschrijdt.
Sleutelprikkel: een bepaalde prikkel die altijd dezelfde respons oplevert.
Supranormale prikkel: een versterkte sleutelprikkel.
Gedrag is opgebouwd uit gedragssysteem welke weer zijn opgebouwd uit
gedragselementen (handelingen). De gedragselementen volgen elkaar op in een vaste
volgorde; een gedragsketen.
Signalen: gedragselementen die bedoeld zijn om een soortgenoot te beïnvloeden.
Ritueel: een reeks van handelingen die symbolisch is.
Conflictgedrag: gedrag dat optreed wanneer twee tegenstrijdige prikkels tegelijkertijd om
een reactie te vragen. Het ontstaat vaak bij grenzen van territoria waar dreiggedrag
optreed.
Ambivalent gedrag: gedrag waarbij gedragselementen van twee typen gedragssystemen
elkaar afwisselen.
Omgericht gedrag: gedrag dat gericht is op iets of iemand anders dan datgene dat de
prikkel veroorzaakte. Vergelijkbaar met afreageren.
Overspronggedrag: gedrag dat gedragssysteem dat niet past in de huidige situatie.
Gewenning: leergedrag waarbij een dier ‘went’ aan een prikkel.
Imiteren: leren door een soortgenoot na te doen.
Klassieke conditionering: leren door verband te leggen tussen twee verschillende prikkels.
Operante conditionering: leren door belonen of straffen.
Trial and error: leren door te proberen (proefondervindelijk leren).
Hoofdstuk 2: cel en leven
Stamcellen: cellen met het vermogen zich te blijven delen en specialiseren in verschillende
celtypen.
Celdifferentiatie: veranderen van vorm en functie van cellen door delen van stamcellen.
Energievoorziening van de cel, functies van organel:
Celdeling: Centrosoom, centriolen en celkern.
Eiwitproductie: Celkern (DNA), ribosoom, ER (ruw) en Golgi-systeem.
Transport: Celmembraan, celwand (planten), transportblaasjes en celskelet.
Stevigheid: Celskelet, vacuole (planten) en celwand (planten).
Energie: Mitochondriën en chloroplasten (bladgroenkorrels).
Passief transport: Transport met concentratiegradiënt mee (van hoog naar laag). Kost
geen energie.
, Diffusie: Verplaatsen van stoffen vrij door het celmembraan heen. (O2, CO2 en vetachtige
stoffen zoals sommige hormonen)
Gefaciliteerd: Transport van ionen (geladen deeltjes), glucose, grote moleculen en water
door eiwit poorten.
Osmose: Transport van water door eiwit poorten, van hoge naar lage concentratie.
Actief transport: Moleculen worden de cel ingebracht (tegen de concentratie in), dit kost
energie (ATP).
Coderende code → transcriptie → alles zelfde, maar in RNA wordt t een u.
mRNA wordt door transcriptie gemaakt, gaat de celkern uit en komt bij een ribosoom.
Eiwitten beginnen met AUG.
DNA bevat een coderende streng en matrijsstreng. Dees kan niet door de celkern heen, dus
wordt hij gekopieerd (transcriptie). Want ze moeten naar de ribosomen (de deeltjes die
eiwitten maken), die buiten de cel ligt. Hierdoor worden de aminozuren gekopieerd.
Celcyclus
celdeling → g0 fase of G1 fase → G2 fase (cel wordt groter)
G1 fase: controle van celgrootte, voedingsstoffen en DNA-schade
G2 fase: controle van celgrootte en DNA-verdubbeling
Metafase: controle van chromosoom binding aan kernspoel.
Hoofdstuk 4: Voortplanting
Zona pellucida: Laag van eiwitten om de eicel waar zaadcellen doorheen moeten door
middel van enzymen.
Bevruchtingsmembraan: Ondoordringbare laag, ontstaat nadat een zaadcel de eicel
bevrucht heeft. Heeft als functie dat maar één zaadcel er doorheen kan.
Klievingsdelingen: Celdelingen waarbij geen plasmagroei optreedt.
Blastula: Naam van klompje cellen dat innestelt (ook wel blastocyst).
Trofoblast: Buitenste laag van de blastula. Ontwikkelt de placenta en later het chorion
(buitenste vruchtvlies). Produceert HCG (zwangerschapshormoon).
Kiemschijf: Ontwikkelt zich tot het embryo.
Blastulaholte: Ruimte gevuld met vocht, verdwijnt later in de embryonale ontwikkeling.
Dooier Blaasje: Ruimte gevuld met vocht waarin de eerste bloedcellen gevormd worden.
Amnionholte: Ruimte gevuld met vocht dat meegroeit met het embryo. Omgeven door het
amnion (binnenste vruchtvlies).
Homologe chromosomen: zelfde opbouw van genen, hoeft niet dezelfde informatie te
bevatten.
Diploïd: alle chromosomen zitten in 2 tallen (2n)
Haploïd: van ieder chromosoom is er ééntje (n)
Crossing-over: twee verschillende chromosomen wisselen een stukje uit over dezelfde
informatie (over de oogkleur bijvoorbeeld, maar niet beide over blauw).
Recombinante chromatiden: de chromosomen hebben door crossing-over nieuwe
informatie.
Gameten: geslachtscellen.
Motivatie: bereidheid om bepaald gedrag uit te voeren.
inwendige prikkels: prikkels die van ‘binnen’ komen, zoals hongergevoel en hormonen.
Uitwendige prikkels: prikkels die van ‘buiten’ komen, zoals zien, ruiken, horen en voelen.
Drempelwaarde: minimale motivatie die nodig is om een respons te veroorzaken.
Respons: het gedrag dat vertoond wordt wanneer de motivatie de drempelwaarde
overschrijdt.
Sleutelprikkel: een bepaalde prikkel die altijd dezelfde respons oplevert.
Supranormale prikkel: een versterkte sleutelprikkel.
Gedrag is opgebouwd uit gedragssysteem welke weer zijn opgebouwd uit
gedragselementen (handelingen). De gedragselementen volgen elkaar op in een vaste
volgorde; een gedragsketen.
Signalen: gedragselementen die bedoeld zijn om een soortgenoot te beïnvloeden.
Ritueel: een reeks van handelingen die symbolisch is.
Conflictgedrag: gedrag dat optreed wanneer twee tegenstrijdige prikkels tegelijkertijd om
een reactie te vragen. Het ontstaat vaak bij grenzen van territoria waar dreiggedrag
optreed.
Ambivalent gedrag: gedrag waarbij gedragselementen van twee typen gedragssystemen
elkaar afwisselen.
Omgericht gedrag: gedrag dat gericht is op iets of iemand anders dan datgene dat de
prikkel veroorzaakte. Vergelijkbaar met afreageren.
Overspronggedrag: gedrag dat gedragssysteem dat niet past in de huidige situatie.
Gewenning: leergedrag waarbij een dier ‘went’ aan een prikkel.
Imiteren: leren door een soortgenoot na te doen.
Klassieke conditionering: leren door verband te leggen tussen twee verschillende prikkels.
Operante conditionering: leren door belonen of straffen.
Trial and error: leren door te proberen (proefondervindelijk leren).
Hoofdstuk 2: cel en leven
Stamcellen: cellen met het vermogen zich te blijven delen en specialiseren in verschillende
celtypen.
Celdifferentiatie: veranderen van vorm en functie van cellen door delen van stamcellen.
Energievoorziening van de cel, functies van organel:
Celdeling: Centrosoom, centriolen en celkern.
Eiwitproductie: Celkern (DNA), ribosoom, ER (ruw) en Golgi-systeem.
Transport: Celmembraan, celwand (planten), transportblaasjes en celskelet.
Stevigheid: Celskelet, vacuole (planten) en celwand (planten).
Energie: Mitochondriën en chloroplasten (bladgroenkorrels).
Passief transport: Transport met concentratiegradiënt mee (van hoog naar laag). Kost
geen energie.
, Diffusie: Verplaatsen van stoffen vrij door het celmembraan heen. (O2, CO2 en vetachtige
stoffen zoals sommige hormonen)
Gefaciliteerd: Transport van ionen (geladen deeltjes), glucose, grote moleculen en water
door eiwit poorten.
Osmose: Transport van water door eiwit poorten, van hoge naar lage concentratie.
Actief transport: Moleculen worden de cel ingebracht (tegen de concentratie in), dit kost
energie (ATP).
Coderende code → transcriptie → alles zelfde, maar in RNA wordt t een u.
mRNA wordt door transcriptie gemaakt, gaat de celkern uit en komt bij een ribosoom.
Eiwitten beginnen met AUG.
DNA bevat een coderende streng en matrijsstreng. Dees kan niet door de celkern heen, dus
wordt hij gekopieerd (transcriptie). Want ze moeten naar de ribosomen (de deeltjes die
eiwitten maken), die buiten de cel ligt. Hierdoor worden de aminozuren gekopieerd.
Celcyclus
celdeling → g0 fase of G1 fase → G2 fase (cel wordt groter)
G1 fase: controle van celgrootte, voedingsstoffen en DNA-schade
G2 fase: controle van celgrootte en DNA-verdubbeling
Metafase: controle van chromosoom binding aan kernspoel.
Hoofdstuk 4: Voortplanting
Zona pellucida: Laag van eiwitten om de eicel waar zaadcellen doorheen moeten door
middel van enzymen.
Bevruchtingsmembraan: Ondoordringbare laag, ontstaat nadat een zaadcel de eicel
bevrucht heeft. Heeft als functie dat maar één zaadcel er doorheen kan.
Klievingsdelingen: Celdelingen waarbij geen plasmagroei optreedt.
Blastula: Naam van klompje cellen dat innestelt (ook wel blastocyst).
Trofoblast: Buitenste laag van de blastula. Ontwikkelt de placenta en later het chorion
(buitenste vruchtvlies). Produceert HCG (zwangerschapshormoon).
Kiemschijf: Ontwikkelt zich tot het embryo.
Blastulaholte: Ruimte gevuld met vocht, verdwijnt later in de embryonale ontwikkeling.
Dooier Blaasje: Ruimte gevuld met vocht waarin de eerste bloedcellen gevormd worden.
Amnionholte: Ruimte gevuld met vocht dat meegroeit met het embryo. Omgeven door het
amnion (binnenste vruchtvlies).
Homologe chromosomen: zelfde opbouw van genen, hoeft niet dezelfde informatie te
bevatten.
Diploïd: alle chromosomen zitten in 2 tallen (2n)
Haploïd: van ieder chromosoom is er ééntje (n)
Crossing-over: twee verschillende chromosomen wisselen een stukje uit over dezelfde
informatie (over de oogkleur bijvoorbeeld, maar niet beide over blauw).
Recombinante chromatiden: de chromosomen hebben door crossing-over nieuwe
informatie.
Gameten: geslachtscellen.
