WELLNESS SPORT EN
PATHOLOGIE
HET STRESS SYSTEEM
WAT IS STRESS
Stress = een reeks psychologische en fysiologische reacties op een reële of vermeende bedreiging van ons
fysieke en psychische evenwicht
Reacties: de fight/ flight reactie een normale en zinvolle reactie (in de omstandigheden van
prehistorische mens)
Reëel: objectief, meetbaar (risico, gevaar)
Vermeend: subjectief, geïnterpreteerd, gefantaseerd, …
Bedreiging fysieke evenwicht: leven en gezondheid zijn bedreigd (infectie, slechte voeding, pijn, …)
Bedreiging psychische evenwicht: belasting/ eisen/ emoties (draaglast) groter dan mogelijkheid om
ermee om te gaan (draagkracht)
Het resultaat van onevenwicht = verhoogde spanning
- Klachten van onwelbevinden ontstaan vooral
wanneer de spanning aanhoudt
- Ons lichaam kan goed om met korte stresspieken
maar niet met langdurige stress
STRESSREACTIE ALS SAMENWERKING VAN BREIN, EMOTIES, HORMONEN EN LICHAAM
Stress draait om overleven = snel kunnen reageren op (echte of
vermeende) levensbedreigende interne en externe prikkels
zodat je op korte termijn overleeft
Prikkels opgenomen via zintuigen en interne sensoren
Via thalamus naar limbisch brein, hier zit de
hippocampus (emotioneel geheugen), controleert als
de ervaring belangrijk genoeg is om op te slaan of om
op te reageren
Prikkel wordt door hippocampus erkend als emotioneel sterk
en bedreigend
In amygdala alarm in gang zetten = switcht de hypothalamus
aan die opjuttende reacties stuurt:
, In het autonome zenuwstelsel:
- Vanuit hypothalamus prikkels gestuurd naar reptielenbrein
- Vanuit zenuwtakken naar gehele lichaam
Verandering in alle organen
- Spieren gespannen en voorbereid op vecht- en vluchtacties
- Meer zuurstof naar je spieren: sneller ademen
- Meer nood aan glucose: lever maakt glucose vrij
- Hartslag en bloeddruk stijgen: glucose en zuurstof sneller naar spieren pompen
- Bloedsuikerspiegel verhoogt
- Pupillen verwijden
- Speekselproductie daalt, maag- en darmfunctie verandert
- Begint te zweten
Lichaam wordt in vecht- vlucht modus gezet door actie van je autonome zenuwstelsel , door verhoging
van je orthosympatische activiteit
- Orthosympatische zenuwstelsel: zorgt voor vecht- en vluchtreacties
o Schiet in gang vanaf amygdala alarm slaat en als wij actief zijn
- Parasympatische zenuwstelsel: zorgt voor herstelprocessen
o Schiet in gang als wij tot rust komen
In het hormonaal stelsel
- Epifyse en hypofyse worden geactiveerd om hormonen aan te maken die werken op het lichaam en
zorgen voor lichamelijke en geestelijke toestand voor de vecht- en vluchtreactie
Belangrijke hypofysehormonen:
- ACTH = adreno- cortico- troop hormoon: bijnieren produceren adrenaline en cortisol
o Kunnen gas geven om te vechten/ vluchten en vol te houden
- TSH = thyroid- stimulerend hormoon: schildklier stimuleren
o Hormonen produceren om onze machine sneller/ harder te laten draaien
- Hypofysehormonen voor zaadcel- en eicel productie worden verstoord
o Voortplanting is op dit moment niet belangrijk
- Hypofysehormoon vasopressine zal stijgen om bloeddruk te helpen verhogen
- Hypofysehormoon afgeremd: minder oxytocine geproduceerd
o Gevoelens van verbinding, liefde en vertrouwen zijn schadelijk bij een bedreiging
Belangrijke epifysehormonen:
- DMT, serotonine en melatonine worden minder geproduceerd
o Geen nood aan eenheidsgevoel, positieve emoties, welzijn en slaap
HEEL DIT SYSTEEM VERLOOPT AUTOMATISCH
- Tegelijk wordt er informatie doorgegeven aan ons verstandsbrein (neocortex)
o Reacties verlopen veel trager dan hierboven
o Amygdala en epifyse remmen voorkwab van ons brein (prefrontale cortex) bij stress
o Niet vertragen op de (echte of vermeende) levensbedreigende momenten door
redeneerprocessen of afweging van sociale wenselijkheid van ons gedrag
o Bewuste bijsturing van neocortex komt, maar is altijd te laat
HET NUT VAN DE STRESS- REACTIE OP DE KORTE TERMIJN
- Reactie 1: fight = vechten
o Spieractiviteit nodig om te proberen in rechtstreekse confrontatie met aanvaller of bedreiging het
gevecht te winnen
o Vb.: hoofd boven water houden na val in rivier, gevecht met dier
- Reactie 2: flight = vluchten
o Spieractiviteit nodig om zo snel mogelijk weg te rennen van de aanvaller of bedreiging
, o Vb.: weglopen van bosbrand, weglopen van dier
- Reactie 3: freeze = bevriezen
o Jezelf klein en stil maken om niet op te vallen in de hoop gespaard te blijven
o Extreem: schijndood: gebrek aan spieractiviteit: opgebouwde spierspanning die zo hoog is dat er
geen spieractiviteit meer mogelijk is
Sterke spierspanning opbouwen in alle reacties: toegenomen spieractiviteit of verlamming/ bevriezing
Eerste opmerking:
- Hedendaagse stress prehistorische stress
- Lichaam reageert nog steeds op prehistorische manier
- Meest stresserende omstandigheden nu zijn niet op te lossen door vechten, vluchten of bevriezen
- Stress- reactie is niet efficiënt voor onze hedendaagse stress
- Creëren van hoge spierspanning in huidige tijd is schadelijk: wordt niet ontladen door spieractiviteit
Tweede opmerking:
- Prehistorische stress kwam in korte pieken
- Stress nu heeft een chronisch karakter: wat we emotioneel ervaren + verborgen stressoren
- Verborgen stressoren kunnen we leuk vinden: bv.: beeldschermactiviteit
KORTE TERMIJN VS LANGE TERMIJN
Op korte termijn: leidt tot veel winst: we kunnen overleven
- Neveneffect: schade in organen en brein
o Kan herstellen door parasympatische helft van het autonoom zenuwstelsel voldoende tijd en
ruimte te geven
o Onvoldoende hersteltijd: meer herstelschuld opstapelen: meer risico op kleine en grote
beschadigingen in lichaam en geest
Op lange termijn uiten die zich in lichamelijke, psychische of psychosomatische ziekten
DE SCHADELIJKE EFFECTEN VAN CHRONISCHE OF TE FREKWENTE STRESS- REACTIE
Chronische overprikkeling van het stress- systeem kan heden ten dage ontstaan door:
- Externe stress- prikkels: tijdsdruk, prestatiedruk, …
- Externe angst- prikkels: onveilige omgeving, angst voor controle, …
- Externe aversie- prikkels: schimmels in huis, ongedierte, partner, …
- Teveel externe zintuiglijke prikkels: lawaai, sterke geuren, veel beeldscherm,…
- Interne stress- prikkels: jezelf opjagen, jezelf pijn doen, nagelbijten, …
- Interne angst: angst voor enge ziekte, angst voor pijn, …
- Interne aversie- prikkels: walging voelen over jezelf, …
- Teveel interne prikkels uit organen, spieren, gewrichten: proces van hypersensitisatie = bij pijn,
ontstekingen: signalen naar brein: hoe langer de prikkels hoe sterker de zenuwbanen worden die
prikkels sturen en hoe sterker prikkels door brein ontvangen en ervaren worden
, Gevolgen van teveel/ te lang stress en te weinig herstelkans
1. Het autonoom zenuwstelsel zet via opzweping van
orthosympaticus al je interne organen, spieren en klieren
in toestand van (hyper)alertheid: vechten/ vluchten
Verstoorde functies en beschadigingen van organen,
spierpijn, verzuring, teveel suiker in bloed, …
Symptomen en ziektes: diabetes, diarree, constipatie,
hartritmestoornissen, rugpijnen, …
2. De hypofyse- voorkwab produceert hormonen die andere
hormoonklieren opjutten
TSH: schildklier: schildklieraandoeningen
ACTH: bijnieren: overproductie cortisol
o Steeds meer nodig om drive te voelen
o Lichaam breekt zichzelf af
o Bijnieren raken uitgeput en gaan onvoldoende cortisol maken: grote vermoeidheid
Hypofysehormonen voor geslachtshormonen worden ontregeld
o Cyclus- en menstruatiestoornissen, verminderde vruchtbaarheid, fellere menopauzeklachten
3. De hypofyse- achterkwab maakt 2 hormonen niet meer evenwichtig
Teveel aanmaak van vasopressine:
o Bloedvaten samentrekken: bloeddruk stijgt: hart-, nier-, oog- en bloedvataandoeningen
Te weinig aanmaak van oxytocine:
o Verkilling en verlies aan vertrouwen in relatie met zichzelf en anderen
4. Epifyse raakt uit evenwicht
Aanmaak melatonine ’s nachts daalt
o Slaapstoornissen en minder recuperatie van lichaam en geest via slaap
Aanmaak serotonine overdag daalt
o Neiging tot depressiviteit, negativiteit, angst, …
Aanmaak DMT daalt
o Minder verbondenheidsgevoel, verstoord dromenpatroon, eenzaamheid, …
We komen terecht in een vicieuze cirkel
- Lichaam uitgeput door overproductie cortisol en vasopressine:
o Meer cortisol nodig door gewenning/ verslaving
- Moeheid door slaaptekort:
o Toch drive genereren: stress- reactie nog harder in gang
o Normale cyclus van cortisol- melatonine nog meer verstoort
- Met bewuste cortex minder afremming van amygdala door depressiviteit, angst, negativiteit
o Stress- reactie neemt toe
- Minder verbondenheidsgevoel en minder flow
o Minder voldoening in ons leven
o Hypofyse- achterkwab produceert nog minder oxytocine
Gevoelens van liefde voor zichzelf en anderen neemt af
Leidt nog meer tot vicieuze cirkel
PATHOLOGIE
HET STRESS SYSTEEM
WAT IS STRESS
Stress = een reeks psychologische en fysiologische reacties op een reële of vermeende bedreiging van ons
fysieke en psychische evenwicht
Reacties: de fight/ flight reactie een normale en zinvolle reactie (in de omstandigheden van
prehistorische mens)
Reëel: objectief, meetbaar (risico, gevaar)
Vermeend: subjectief, geïnterpreteerd, gefantaseerd, …
Bedreiging fysieke evenwicht: leven en gezondheid zijn bedreigd (infectie, slechte voeding, pijn, …)
Bedreiging psychische evenwicht: belasting/ eisen/ emoties (draaglast) groter dan mogelijkheid om
ermee om te gaan (draagkracht)
Het resultaat van onevenwicht = verhoogde spanning
- Klachten van onwelbevinden ontstaan vooral
wanneer de spanning aanhoudt
- Ons lichaam kan goed om met korte stresspieken
maar niet met langdurige stress
STRESSREACTIE ALS SAMENWERKING VAN BREIN, EMOTIES, HORMONEN EN LICHAAM
Stress draait om overleven = snel kunnen reageren op (echte of
vermeende) levensbedreigende interne en externe prikkels
zodat je op korte termijn overleeft
Prikkels opgenomen via zintuigen en interne sensoren
Via thalamus naar limbisch brein, hier zit de
hippocampus (emotioneel geheugen), controleert als
de ervaring belangrijk genoeg is om op te slaan of om
op te reageren
Prikkel wordt door hippocampus erkend als emotioneel sterk
en bedreigend
In amygdala alarm in gang zetten = switcht de hypothalamus
aan die opjuttende reacties stuurt:
, In het autonome zenuwstelsel:
- Vanuit hypothalamus prikkels gestuurd naar reptielenbrein
- Vanuit zenuwtakken naar gehele lichaam
Verandering in alle organen
- Spieren gespannen en voorbereid op vecht- en vluchtacties
- Meer zuurstof naar je spieren: sneller ademen
- Meer nood aan glucose: lever maakt glucose vrij
- Hartslag en bloeddruk stijgen: glucose en zuurstof sneller naar spieren pompen
- Bloedsuikerspiegel verhoogt
- Pupillen verwijden
- Speekselproductie daalt, maag- en darmfunctie verandert
- Begint te zweten
Lichaam wordt in vecht- vlucht modus gezet door actie van je autonome zenuwstelsel , door verhoging
van je orthosympatische activiteit
- Orthosympatische zenuwstelsel: zorgt voor vecht- en vluchtreacties
o Schiet in gang vanaf amygdala alarm slaat en als wij actief zijn
- Parasympatische zenuwstelsel: zorgt voor herstelprocessen
o Schiet in gang als wij tot rust komen
In het hormonaal stelsel
- Epifyse en hypofyse worden geactiveerd om hormonen aan te maken die werken op het lichaam en
zorgen voor lichamelijke en geestelijke toestand voor de vecht- en vluchtreactie
Belangrijke hypofysehormonen:
- ACTH = adreno- cortico- troop hormoon: bijnieren produceren adrenaline en cortisol
o Kunnen gas geven om te vechten/ vluchten en vol te houden
- TSH = thyroid- stimulerend hormoon: schildklier stimuleren
o Hormonen produceren om onze machine sneller/ harder te laten draaien
- Hypofysehormonen voor zaadcel- en eicel productie worden verstoord
o Voortplanting is op dit moment niet belangrijk
- Hypofysehormoon vasopressine zal stijgen om bloeddruk te helpen verhogen
- Hypofysehormoon afgeremd: minder oxytocine geproduceerd
o Gevoelens van verbinding, liefde en vertrouwen zijn schadelijk bij een bedreiging
Belangrijke epifysehormonen:
- DMT, serotonine en melatonine worden minder geproduceerd
o Geen nood aan eenheidsgevoel, positieve emoties, welzijn en slaap
HEEL DIT SYSTEEM VERLOOPT AUTOMATISCH
- Tegelijk wordt er informatie doorgegeven aan ons verstandsbrein (neocortex)
o Reacties verlopen veel trager dan hierboven
o Amygdala en epifyse remmen voorkwab van ons brein (prefrontale cortex) bij stress
o Niet vertragen op de (echte of vermeende) levensbedreigende momenten door
redeneerprocessen of afweging van sociale wenselijkheid van ons gedrag
o Bewuste bijsturing van neocortex komt, maar is altijd te laat
HET NUT VAN DE STRESS- REACTIE OP DE KORTE TERMIJN
- Reactie 1: fight = vechten
o Spieractiviteit nodig om te proberen in rechtstreekse confrontatie met aanvaller of bedreiging het
gevecht te winnen
o Vb.: hoofd boven water houden na val in rivier, gevecht met dier
- Reactie 2: flight = vluchten
o Spieractiviteit nodig om zo snel mogelijk weg te rennen van de aanvaller of bedreiging
, o Vb.: weglopen van bosbrand, weglopen van dier
- Reactie 3: freeze = bevriezen
o Jezelf klein en stil maken om niet op te vallen in de hoop gespaard te blijven
o Extreem: schijndood: gebrek aan spieractiviteit: opgebouwde spierspanning die zo hoog is dat er
geen spieractiviteit meer mogelijk is
Sterke spierspanning opbouwen in alle reacties: toegenomen spieractiviteit of verlamming/ bevriezing
Eerste opmerking:
- Hedendaagse stress prehistorische stress
- Lichaam reageert nog steeds op prehistorische manier
- Meest stresserende omstandigheden nu zijn niet op te lossen door vechten, vluchten of bevriezen
- Stress- reactie is niet efficiënt voor onze hedendaagse stress
- Creëren van hoge spierspanning in huidige tijd is schadelijk: wordt niet ontladen door spieractiviteit
Tweede opmerking:
- Prehistorische stress kwam in korte pieken
- Stress nu heeft een chronisch karakter: wat we emotioneel ervaren + verborgen stressoren
- Verborgen stressoren kunnen we leuk vinden: bv.: beeldschermactiviteit
KORTE TERMIJN VS LANGE TERMIJN
Op korte termijn: leidt tot veel winst: we kunnen overleven
- Neveneffect: schade in organen en brein
o Kan herstellen door parasympatische helft van het autonoom zenuwstelsel voldoende tijd en
ruimte te geven
o Onvoldoende hersteltijd: meer herstelschuld opstapelen: meer risico op kleine en grote
beschadigingen in lichaam en geest
Op lange termijn uiten die zich in lichamelijke, psychische of psychosomatische ziekten
DE SCHADELIJKE EFFECTEN VAN CHRONISCHE OF TE FREKWENTE STRESS- REACTIE
Chronische overprikkeling van het stress- systeem kan heden ten dage ontstaan door:
- Externe stress- prikkels: tijdsdruk, prestatiedruk, …
- Externe angst- prikkels: onveilige omgeving, angst voor controle, …
- Externe aversie- prikkels: schimmels in huis, ongedierte, partner, …
- Teveel externe zintuiglijke prikkels: lawaai, sterke geuren, veel beeldscherm,…
- Interne stress- prikkels: jezelf opjagen, jezelf pijn doen, nagelbijten, …
- Interne angst: angst voor enge ziekte, angst voor pijn, …
- Interne aversie- prikkels: walging voelen over jezelf, …
- Teveel interne prikkels uit organen, spieren, gewrichten: proces van hypersensitisatie = bij pijn,
ontstekingen: signalen naar brein: hoe langer de prikkels hoe sterker de zenuwbanen worden die
prikkels sturen en hoe sterker prikkels door brein ontvangen en ervaren worden
, Gevolgen van teveel/ te lang stress en te weinig herstelkans
1. Het autonoom zenuwstelsel zet via opzweping van
orthosympaticus al je interne organen, spieren en klieren
in toestand van (hyper)alertheid: vechten/ vluchten
Verstoorde functies en beschadigingen van organen,
spierpijn, verzuring, teveel suiker in bloed, …
Symptomen en ziektes: diabetes, diarree, constipatie,
hartritmestoornissen, rugpijnen, …
2. De hypofyse- voorkwab produceert hormonen die andere
hormoonklieren opjutten
TSH: schildklier: schildklieraandoeningen
ACTH: bijnieren: overproductie cortisol
o Steeds meer nodig om drive te voelen
o Lichaam breekt zichzelf af
o Bijnieren raken uitgeput en gaan onvoldoende cortisol maken: grote vermoeidheid
Hypofysehormonen voor geslachtshormonen worden ontregeld
o Cyclus- en menstruatiestoornissen, verminderde vruchtbaarheid, fellere menopauzeklachten
3. De hypofyse- achterkwab maakt 2 hormonen niet meer evenwichtig
Teveel aanmaak van vasopressine:
o Bloedvaten samentrekken: bloeddruk stijgt: hart-, nier-, oog- en bloedvataandoeningen
Te weinig aanmaak van oxytocine:
o Verkilling en verlies aan vertrouwen in relatie met zichzelf en anderen
4. Epifyse raakt uit evenwicht
Aanmaak melatonine ’s nachts daalt
o Slaapstoornissen en minder recuperatie van lichaam en geest via slaap
Aanmaak serotonine overdag daalt
o Neiging tot depressiviteit, negativiteit, angst, …
Aanmaak DMT daalt
o Minder verbondenheidsgevoel, verstoord dromenpatroon, eenzaamheid, …
We komen terecht in een vicieuze cirkel
- Lichaam uitgeput door overproductie cortisol en vasopressine:
o Meer cortisol nodig door gewenning/ verslaving
- Moeheid door slaaptekort:
o Toch drive genereren: stress- reactie nog harder in gang
o Normale cyclus van cortisol- melatonine nog meer verstoort
- Met bewuste cortex minder afremming van amygdala door depressiviteit, angst, negativiteit
o Stress- reactie neemt toe
- Minder verbondenheidsgevoel en minder flow
o Minder voldoening in ons leven
o Hypofyse- achterkwab produceert nog minder oxytocine
Gevoelens van liefde voor zichzelf en anderen neemt af
Leidt nog meer tot vicieuze cirkel
