6.2
Psychologie, een inleiding H6
Denken en intelligentie
6.1
Intelligentie: de mentale capaciteit om kennis te verwerken, te redeneren en effectief
problemen op te lossen.
Denken: het cognitief proces dat betrokken is bij het vormen van een nieuwe mentale
representatie door beschikbare informatie te manipuleren.
Concepten - wanneer we iets meemaken (een ervaring) brengen wij deze ervaring
onder een vertrouwde mentale categorie, om ze op dezelfde manier te verwerken of ze
hetzelfde label te geven. Dit is conceptvorming, een van de meest elementaire kenmerken van
denkende organismen.
De mentale categorieën worden concepten genoemd.
Neutrale concepten - grove mentale classi caties die zich ontwikkelen uit alledaagse leven
(prototype - het idee of meest typische voorbeeld van een conceptuele categorie bijvoorbeeld van een vogel).
Arti ciële concepten - gede neerd door combinatie van regels an kenmerken (een
driehoek).
Conceptuele hiërarchieën (grote deel van declaratieve herinneringen) - geordend
van algemeen tot speci ek.
Bredere categorie - dier
Verschillende subcategorieën, zoals vogels en vissen
Speci eke vormen van vissen en vogels zoals, kanarie, haai
Cognitieve plattegrond- een cognitieve representatie van een fysieke ruimte.
Schema’s - basis van verwachtingen over dingen waarmee we waarschijnlijk
geconfronteerd zullen worden als we iets meemaken. Nieuwe informatie dat incompleet of
onduidelijk is, krijgt meer betekenis wanneer je deze verbindt met informatie uit bestande
schema’s. Met behulp van schema’s weten we wat we moeten verwachten of hoe iemand zich
zou moeten gedragen onder bepaalde omstandigheden.
Script - een schema dat bij een bepaalde gebeurtenis hoort, oftewel een script, bestaat
uit informatie over reeks samenhangende, speci eke gebeurtenissen en handelingen waarvan
je verwacht dat ze op een bepaalde manier op een in een speci eke setting zullen
plaatsvinden.
Wanneer we beslissingen nemen of problemen oplossen, spelen de frontaalkwabben een
belangrijke rol bij de coördinatie van de mentale activiteit.
Met de prefrontale cortex kunnen we onbewuste emotionele ‘voorgevoelens’ in de vorm
van informatie uit het verleden laten meewegen bij onze beslissingen. Mensen bij wie deze
gebied beschadigd is vertonnen weinig emotie en maken vaak onverstandige keuzes.
H6 DENKEN EN INTELLIGENTIE 1
, 6.2
Goede denkers
Probleem identi ceren - Een goede probleemoplosser leert alle relevante
mogelijkheden te overwegen zonder overhaaste conclusies te trekken. Ook wel divergent denken
genoemd.
Strategie kiezen - een strategie kiezen die past bij het probleem. Voor zeer
gespecialiseerde problemen heb je gespecialiseerde kennis nodig over speciale procedures of
formules. Dit zijn Algoritmen. En problemen die een meer speci eke oplossing nodig hebben
ipv een meer intuïtieve strategieën, zijn heuristieken.
• Algoritme - formules of procedures, zoals de methoden die je leert tijdens
wiskundeles. Ontworpen om speciaal soort problemen op te lossen. Als je deze goed toepast
werkt het altijd.
• Heuristiek - Er zijn ook problemen die te ingewikkeld zijn voor een algoritme, zoals
wat je vanavond voor eten moet maken voor he schoonouders. Heuristieken zijn eenvoudige
, elementaire regels, die ons helpen om verwarrende, complexe situaties op te lossen. Deze
strategie bied geen garantie je probleem op te lossen, maar vormt een aardig zetje in de
juiste richting.
Heuristieken
1. Werk terug - bij problemen (bijv. doolhof) waar te veel mogelijkheden bestaan is het
hoe aan het eind te beginnen en vanaf daar terug te werken. Een goede strategie bij
problemen waarvan het doel duidelijk beschreven is.
2. Zoek naar analogieën (overeenkomst) - bij probleem die een overeenkomst vertoon
met een andere probleem waar je eerder een oplossing voor hebt gevonden. Dit vergt de
vaardigheid de analogie of overeenkomt in te kunnen zien van de twee problemen.
3. Deel een groot probleem op in klein problemen - een immens probleem in klein
stukjes/brokken verdelen wat het wat makkelijker maakt deze probleem op te kunnen
lossen.
Obstakels
Bij het oplossen van een probleem moet je de juiste strategie kunnen kiezen maar zelfs
dan kan je vastlopen, en dan is het belangrijk dit door te hebben en een nieuwe strategie
kiezen.
• Mental set - neiging zelfde strategie te gebruiken die eerder een soortgelijke probleem
heeft helpen oplossen. Verkeerde analogie/algoritme. Functionele ge xeerdheid - functie
van een bekend voorwerp is zo vastgeroest/ge xeerd, dat je er geen nieuwe functie bij kunt
verbinden.
• Zelfopgelegde beperkingen
• Andere obstakels
Verkeerde beslissingen
Denkproces systeem 1: snelle beslissingen - voor onze voorouders
• Con rmatie bias (bevestigingsbias) - alle info dat niet je straatje past, negeren of van
kritiek voorzien.
• Hindsight bias - na a oop van gebeurtenis te denken dat jij het al wist (verhinderd je
om van eigen fouten te leren)
• Anchoring bias (ankerheuristiek) gebruikmaken van rammelende heuristiek die het
denken verankerd (anchoring - verankeren) aan de eerste beste info die we tegenkomen.
H6 DENKEN EN INTELLIGENTIE 2
Psychologie, een inleiding H6
Denken en intelligentie
6.1
Intelligentie: de mentale capaciteit om kennis te verwerken, te redeneren en effectief
problemen op te lossen.
Denken: het cognitief proces dat betrokken is bij het vormen van een nieuwe mentale
representatie door beschikbare informatie te manipuleren.
Concepten - wanneer we iets meemaken (een ervaring) brengen wij deze ervaring
onder een vertrouwde mentale categorie, om ze op dezelfde manier te verwerken of ze
hetzelfde label te geven. Dit is conceptvorming, een van de meest elementaire kenmerken van
denkende organismen.
De mentale categorieën worden concepten genoemd.
Neutrale concepten - grove mentale classi caties die zich ontwikkelen uit alledaagse leven
(prototype - het idee of meest typische voorbeeld van een conceptuele categorie bijvoorbeeld van een vogel).
Arti ciële concepten - gede neerd door combinatie van regels an kenmerken (een
driehoek).
Conceptuele hiërarchieën (grote deel van declaratieve herinneringen) - geordend
van algemeen tot speci ek.
Bredere categorie - dier
Verschillende subcategorieën, zoals vogels en vissen
Speci eke vormen van vissen en vogels zoals, kanarie, haai
Cognitieve plattegrond- een cognitieve representatie van een fysieke ruimte.
Schema’s - basis van verwachtingen over dingen waarmee we waarschijnlijk
geconfronteerd zullen worden als we iets meemaken. Nieuwe informatie dat incompleet of
onduidelijk is, krijgt meer betekenis wanneer je deze verbindt met informatie uit bestande
schema’s. Met behulp van schema’s weten we wat we moeten verwachten of hoe iemand zich
zou moeten gedragen onder bepaalde omstandigheden.
Script - een schema dat bij een bepaalde gebeurtenis hoort, oftewel een script, bestaat
uit informatie over reeks samenhangende, speci eke gebeurtenissen en handelingen waarvan
je verwacht dat ze op een bepaalde manier op een in een speci eke setting zullen
plaatsvinden.
Wanneer we beslissingen nemen of problemen oplossen, spelen de frontaalkwabben een
belangrijke rol bij de coördinatie van de mentale activiteit.
Met de prefrontale cortex kunnen we onbewuste emotionele ‘voorgevoelens’ in de vorm
van informatie uit het verleden laten meewegen bij onze beslissingen. Mensen bij wie deze
gebied beschadigd is vertonnen weinig emotie en maken vaak onverstandige keuzes.
H6 DENKEN EN INTELLIGENTIE 1
, 6.2
Goede denkers
Probleem identi ceren - Een goede probleemoplosser leert alle relevante
mogelijkheden te overwegen zonder overhaaste conclusies te trekken. Ook wel divergent denken
genoemd.
Strategie kiezen - een strategie kiezen die past bij het probleem. Voor zeer
gespecialiseerde problemen heb je gespecialiseerde kennis nodig over speciale procedures of
formules. Dit zijn Algoritmen. En problemen die een meer speci eke oplossing nodig hebben
ipv een meer intuïtieve strategieën, zijn heuristieken.
• Algoritme - formules of procedures, zoals de methoden die je leert tijdens
wiskundeles. Ontworpen om speciaal soort problemen op te lossen. Als je deze goed toepast
werkt het altijd.
• Heuristiek - Er zijn ook problemen die te ingewikkeld zijn voor een algoritme, zoals
wat je vanavond voor eten moet maken voor he schoonouders. Heuristieken zijn eenvoudige
, elementaire regels, die ons helpen om verwarrende, complexe situaties op te lossen. Deze
strategie bied geen garantie je probleem op te lossen, maar vormt een aardig zetje in de
juiste richting.
Heuristieken
1. Werk terug - bij problemen (bijv. doolhof) waar te veel mogelijkheden bestaan is het
hoe aan het eind te beginnen en vanaf daar terug te werken. Een goede strategie bij
problemen waarvan het doel duidelijk beschreven is.
2. Zoek naar analogieën (overeenkomst) - bij probleem die een overeenkomst vertoon
met een andere probleem waar je eerder een oplossing voor hebt gevonden. Dit vergt de
vaardigheid de analogie of overeenkomt in te kunnen zien van de twee problemen.
3. Deel een groot probleem op in klein problemen - een immens probleem in klein
stukjes/brokken verdelen wat het wat makkelijker maakt deze probleem op te kunnen
lossen.
Obstakels
Bij het oplossen van een probleem moet je de juiste strategie kunnen kiezen maar zelfs
dan kan je vastlopen, en dan is het belangrijk dit door te hebben en een nieuwe strategie
kiezen.
• Mental set - neiging zelfde strategie te gebruiken die eerder een soortgelijke probleem
heeft helpen oplossen. Verkeerde analogie/algoritme. Functionele ge xeerdheid - functie
van een bekend voorwerp is zo vastgeroest/ge xeerd, dat je er geen nieuwe functie bij kunt
verbinden.
• Zelfopgelegde beperkingen
• Andere obstakels
Verkeerde beslissingen
Denkproces systeem 1: snelle beslissingen - voor onze voorouders
• Con rmatie bias (bevestigingsbias) - alle info dat niet je straatje past, negeren of van
kritiek voorzien.
• Hindsight bias - na a oop van gebeurtenis te denken dat jij het al wist (verhinderd je
om van eigen fouten te leren)
• Anchoring bias (ankerheuristiek) gebruikmaken van rammelende heuristiek die het
denken verankerd (anchoring - verankeren) aan de eerste beste info die we tegenkomen.
H6 DENKEN EN INTELLIGENTIE 2
