Stimulering van de executieve functies
! Rol bij zelfstandig en efficiënt leren
Link met leerprincipe 'focus' van BreinCentraal leren
Prefrontale cortex in hersenen speelt hierbij een cruciale rol
De neurale netwerken staan daar in contact met andere hersengebieden
Op die manier is er een uitwisseling mogelijk met andere systemen
Volgende problemen ku. Zich voordoen doordat de executieve functies onvoldoende ontwikkeld zijn:
▪ Jongeren kunnen moeite hebben met het starten van een taak, met plannen of met het behouden van een overzicht.
Vaak zijn hun taken niet af en vertonen zij chaotisch gedrag;
▪ Sommige jongeren kunnen hun aandacht niet richten of volhouden. Hun gedachten dwalen af of ze haspelen hun
taken snel af;
▪ Jongeren kunnen moeite hebben met het beheersen van de emoties;
▪ De cognitieve flexibiliteit waardoor jongeren hun denken aanpassen aan veranderende situaties is nog in
ontwikkeling waardoor ze soms eerder rigide redeneren;
▪ Het kan dat het werkgeheugen niet efficiënt is. Het werkgeheugen selecteert en draagt bij tot de organisatie en
bereikbaarheid van je kennis en is actief bij het uitvoeren van complexe cognitieve taken (bv. begrijpen van taal,
lezen, rekenen, …);
▪ Ook zelfinzicht en controle van je gedrag behoren tot de executieve functies;
▪ Tenslotte kunnen ook het timemanagement en het inschatten van de nodige tijd onvoldoende ontwikkeld zijn.
Om jongeren te ondersteuen bij ontwikkelen van deze belangrijke executieve functies, volgen enkele richtlijnen:
▪ Pas de taak/omgeving aan: korte eenduidige opdrachten, verlengde instructie, navertellen van de opdracht,
snelle(re) controle of het goed gaat, veel aanmoediging en visuele ondersteuning d.m.v. stappenplannen;
▪ Zorg voor structuur: een vaste routine in je klas en een zichtbaar overzicht van taken, een duidelijk bordschema, …;
▪ Rustig werken in de klas: vermijd afleidende prikkels;
▪ Leer je leerlingen om eerst na te denken wat ze nodig hebben voor ze beginnen: een checklist gebruiken (bv. bij het
maken van de boekentas);
▪ Bespreek wat er fout is gegaan en laat een leerling oplossingen verzinnen om de fout (bv. regelmatig handboek niet
bij, taken vergeten, …) te voorkomen. Door erover te praten in plaats van te mopperen worden executieve functies
getraind;
▪ Schets duidelijk je verwachtingen bij iedere leertaak. Geef het doel van de les weer. Het helpt jongeren focussen op dat
wat geleerd moet worden.
Besluit
Goed lereren is als je zelfstandig kan leren: info ku verwerven, verwerken en toepassen in allerlei situaties en ook jezelf ku
motiveren en controleren
SC leren leren
De lk kan dit proces ondersteunen door:
• te geloven in de maakbaarheid van het brein en een growth mindset te hanteren;
• te variëren in werkvormen, te zorgen voor afwisseling tussen verwerving en verwerking van leerstof en te zorgen
voor voldoende vastzetting van de leerstof. Een klassikaal gegeven les kan heel goed een gevarieerde les zijn doordat
er veel afwisseling in leeractiviteiten plaatsvindt. De leerlingen luisteren bijvoorbeeld de eerste vijf minuten naar
uitleg van de leerkracht, maken vervolgens een opdracht, bespreken in groepjes van twee die opdracht, de leerkracht
laat enkele afbeeldingen over het onderwerp zien en als afsluiting maken de leerlingen in groepjes van 3 een collage.
Terwijl alle leerlingen steeds met dezelfde leeractiviteiten bezig zijn, is er toch sprake van een gevarieerde les met veel
herhalingsmomenten.
Het is daarom belangrijk dat leerkrachten over een uitgebreid gamma aan werkvormen beschikken. De mogelijkheid
om flexibel op verschillen tussen leerlingen in te spelen wordt hierdoor vergroot.
• te zorgen voor het welbevinden van de leerlingen;
• de leerling te helpen bij het verwerven van zelfsturing, bij het uitvoeren van de leeractiviteiten, door te vertrekken van
het vertrouwde maar tegelijk ook voldoende uitdagingen aan te bieden. De essentie is dat men hierbij zoveel mogelijk
moet differentiëren/variëren. Immers leerlingen verschillen van elkaar en evolueren ook;
• de kennis van (cognitieve) neurowetenschappen te vergroten;
• de principes van BreinCentraal Leren te volgen.
Op deze manier staat de leerling centraal en zijn de onderwijsactiviteiten gericht op het creëren van een krachtige
leeromgeving, een leeromgeving die de ontwikkeling van het brein van de leerlingen ondersteunt en stimuleert.
Hoe beter we weten hoe het ‘denken’ én het brein van leerlingen werken -> hoe beter we ons onderwijs kunnen optimaliseren
en efficiënter kunnen maken! (relatie growth mindset). Belangrijk om gefundeerde wetenschappelijke kennis te kunnen
onderscheiden van neuromythes (zie eerder: het puberbrein).
Pedagogische basis Pagina 1
! Rol bij zelfstandig en efficiënt leren
Link met leerprincipe 'focus' van BreinCentraal leren
Prefrontale cortex in hersenen speelt hierbij een cruciale rol
De neurale netwerken staan daar in contact met andere hersengebieden
Op die manier is er een uitwisseling mogelijk met andere systemen
Volgende problemen ku. Zich voordoen doordat de executieve functies onvoldoende ontwikkeld zijn:
▪ Jongeren kunnen moeite hebben met het starten van een taak, met plannen of met het behouden van een overzicht.
Vaak zijn hun taken niet af en vertonen zij chaotisch gedrag;
▪ Sommige jongeren kunnen hun aandacht niet richten of volhouden. Hun gedachten dwalen af of ze haspelen hun
taken snel af;
▪ Jongeren kunnen moeite hebben met het beheersen van de emoties;
▪ De cognitieve flexibiliteit waardoor jongeren hun denken aanpassen aan veranderende situaties is nog in
ontwikkeling waardoor ze soms eerder rigide redeneren;
▪ Het kan dat het werkgeheugen niet efficiënt is. Het werkgeheugen selecteert en draagt bij tot de organisatie en
bereikbaarheid van je kennis en is actief bij het uitvoeren van complexe cognitieve taken (bv. begrijpen van taal,
lezen, rekenen, …);
▪ Ook zelfinzicht en controle van je gedrag behoren tot de executieve functies;
▪ Tenslotte kunnen ook het timemanagement en het inschatten van de nodige tijd onvoldoende ontwikkeld zijn.
Om jongeren te ondersteuen bij ontwikkelen van deze belangrijke executieve functies, volgen enkele richtlijnen:
▪ Pas de taak/omgeving aan: korte eenduidige opdrachten, verlengde instructie, navertellen van de opdracht,
snelle(re) controle of het goed gaat, veel aanmoediging en visuele ondersteuning d.m.v. stappenplannen;
▪ Zorg voor structuur: een vaste routine in je klas en een zichtbaar overzicht van taken, een duidelijk bordschema, …;
▪ Rustig werken in de klas: vermijd afleidende prikkels;
▪ Leer je leerlingen om eerst na te denken wat ze nodig hebben voor ze beginnen: een checklist gebruiken (bv. bij het
maken van de boekentas);
▪ Bespreek wat er fout is gegaan en laat een leerling oplossingen verzinnen om de fout (bv. regelmatig handboek niet
bij, taken vergeten, …) te voorkomen. Door erover te praten in plaats van te mopperen worden executieve functies
getraind;
▪ Schets duidelijk je verwachtingen bij iedere leertaak. Geef het doel van de les weer. Het helpt jongeren focussen op dat
wat geleerd moet worden.
Besluit
Goed lereren is als je zelfstandig kan leren: info ku verwerven, verwerken en toepassen in allerlei situaties en ook jezelf ku
motiveren en controleren
SC leren leren
De lk kan dit proces ondersteunen door:
• te geloven in de maakbaarheid van het brein en een growth mindset te hanteren;
• te variëren in werkvormen, te zorgen voor afwisseling tussen verwerving en verwerking van leerstof en te zorgen
voor voldoende vastzetting van de leerstof. Een klassikaal gegeven les kan heel goed een gevarieerde les zijn doordat
er veel afwisseling in leeractiviteiten plaatsvindt. De leerlingen luisteren bijvoorbeeld de eerste vijf minuten naar
uitleg van de leerkracht, maken vervolgens een opdracht, bespreken in groepjes van twee die opdracht, de leerkracht
laat enkele afbeeldingen over het onderwerp zien en als afsluiting maken de leerlingen in groepjes van 3 een collage.
Terwijl alle leerlingen steeds met dezelfde leeractiviteiten bezig zijn, is er toch sprake van een gevarieerde les met veel
herhalingsmomenten.
Het is daarom belangrijk dat leerkrachten over een uitgebreid gamma aan werkvormen beschikken. De mogelijkheid
om flexibel op verschillen tussen leerlingen in te spelen wordt hierdoor vergroot.
• te zorgen voor het welbevinden van de leerlingen;
• de leerling te helpen bij het verwerven van zelfsturing, bij het uitvoeren van de leeractiviteiten, door te vertrekken van
het vertrouwde maar tegelijk ook voldoende uitdagingen aan te bieden. De essentie is dat men hierbij zoveel mogelijk
moet differentiëren/variëren. Immers leerlingen verschillen van elkaar en evolueren ook;
• de kennis van (cognitieve) neurowetenschappen te vergroten;
• de principes van BreinCentraal Leren te volgen.
Op deze manier staat de leerling centraal en zijn de onderwijsactiviteiten gericht op het creëren van een krachtige
leeromgeving, een leeromgeving die de ontwikkeling van het brein van de leerlingen ondersteunt en stimuleert.
Hoe beter we weten hoe het ‘denken’ én het brein van leerlingen werken -> hoe beter we ons onderwijs kunnen optimaliseren
en efficiënter kunnen maken! (relatie growth mindset). Belangrijk om gefundeerde wetenschappelijke kennis te kunnen
onderscheiden van neuromythes (zie eerder: het puberbrein).
Pedagogische basis Pagina 1
