HC 1: LEERPROBLEMEN BINNEN
ERGOTHERAPIE
Inleiding;
Verschillende disciplines houden zich bezig met leerproblemen: logo, kine,
ergo, Remedial teacher, allerhande coaches..
• Binnen dit OLOD gaan we op zoek naar de specifieke
ergotherapeutische focus
• Begripsomschrijving: leerprobleem omvat leerstoornis en
leermoeilijkheid
• Leerstoornis ligt primair bij kind
Het werkveld:
• CAR (Centrum voor Ambulante Revalidatie)
• MFC (Multifunctioneel Centrum)
• Buitengewoon onderwijs (soms, maar zeldzaam)
• Gewoon onderwijs (!)
• Zelfstandige praktijk
1. BEGRIPSOMSCHRIJVING: LEERSTOORNIS VS. LEERMOEILIJKHEDEN
er zijn drie categorieën
- DSM-5
- ICF
- OP- model
!! leerdoel !! =
begrippen ‘leerstoornis’,
‘leermoeilijkheden’, ‘leerprobleem’
kunnen onderscheiden en uitleggen
2. LEERSTOORNIS VOLGENS:
2.1 DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders)
Wat is DSM-5?:
• Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen
• Omschrijft symptomen: definieert precies welke symptomen
voorkomen bij een ziektebeeld en hoeveel er aanwezig dienen te
zijn, om te kunnen spreken van een bepaald ziektebeeld
In DSM-5 wordt leerstoornis (= “Specific Learning Disorder”) een
“paraplubegrip” voor problemen met rekenen, lezen, schriftelijke
uitdrukkingsvaardigheid en leerstoornis niet anderszins omschreven (LD
NOS: learning disorder not otherwise specified)
,--> De verschillende problemen worden ondergebracht onder 1 noemer:
“leerstoornis”
A. Moeilijkheden met leren en schoolse vaardigheden
(1 van de symptomen, > 6m = hardnekkig):
• Inaccuraat of traag en met veel inspanning woorden lezen
• Moeilijk begrijpen wat de betekenis is van wat gelezen is
• Moeilijkheden met spelling
• Moeilijkheden met geschreven uitdrukkingen
• Moeilijkheden met getalbegrip, rekenfeiten, of bewerkingen
• Moeilijkheden met wiskundig redenen
B. De schoolse vaardigheden bevinden zich substantieel en meetbaar
onder wat verwacht wordt voor de leeftijd en er worden gebreken
veroorzaakt in schoolse en betekenisvolle activiteiten en dagdagelijkse
leven, gestaafd door individuele gestandaardiseerde metingen van
prestaties en alomvattend klinisch assessment.
C. De problemen beginnen reeds tijdens de schooljaren, maar kunnen zich
mogelijks pas manifesteren naarmate de eisen hoger worden.
D. Stoornissen (verstandelijke beperking, niet-gecorrigeerde auditieve,
visuele problemen..) of ongunstige gesteldheid (psychosociale
moeilijkheden…) moeten uitgesloten worden
2.2 ICF
Problemen met leren in kaart brengen adhv:
• Functies
• Participatie en activiteiten
➔ Er is een ICF-youth model (zie online: ICF-CY)
Voorbeeld: dyscalculie
• Functies: gebrekkig werkgeheugen (ICF-CY-nl.cla)
• Activiteiten en participatie: welke invloed heeft de stoornis op dagelijks
handelen?
• Act: bv door het gebrekkige werkgeheugen, maakt het kind veel
fouten bij rekenprocedures uit het hoofd
• Participatie: bv kind durft niet meer antwoorden in de les
2.3 OPPORTUNITY-PROPENSITY MODEL
De factoren die invloed hebben op het leren worde gebundeld in 3
categorieën:
,1. ‘Opportunity-factoren’ = de geboden kansen aan
het kind om tot te komen
• goede instructie op school, een boek/cursus,
een goeie lector
2. ‘Propensity-factoren’ = kindgebonden factoren
om geboden kansen te benutten
• intelligentie, werkgeheugen, motivatie, IQ,
interesse, concentratie, persoonlijkheid
• Propensities kun je vergelijken met een ‘spons’
die de aangeboden kansen ‘absorberen’ en zo resulteren in
leerprestaties
3. Distale factoren = verklaren waarom sommigen meer blootgesteld
worden aan O- factoren en/of beschikken over meer P-factoren
• Sociaal-economische status (SES), verwachtingen van de ouders,
geboortegewicht
3. ETIOLOGIE, PREVALENTIE, DIAGNOSTIEK LEERSTOORNISSEN
Etiologie:
• Neurologische basis
• Erfelijke component
Prevalentie:
• Dyslexie: 5-7% waarvan 60% mannen –
• Dyscalculie: 2-7% ratio man vrouw gelijk
--> Meestal komt het samen voor (comorbiditeit!):
• Leerstoornissen bij 20 tot 45% van de kinderen met ADHD van het
inattentieve subtype
• Omgekeerd voldoen min. 20 tot 40% van de kinderen met leerstsn
ook aan de criteria voor ADHD
• Leerstoornissen en ernstige tekorten qua motorische coördinatie:
– De comorbiditeit van dyslexie en DCD (Developmental
Coördination Disorder) zou variëren van 19 tot 54%
– Bij 25% van de kinderen met dyscalculie in Vlaanderen werd
DCD vastgesteld
Diagnostiek:
• Drie beschrijvende criteria om te spreken van een leerstoornis:
1. Ernst:
= er moeten meerdere fouten aanwezig zijn
2. Hardnekkigheid:
= ondanks goede hulp/optimale instructie gedurende bepaalde
termijn, niet de verwachte vooruitgang (6 maand)
3. Exclusie:
= leerprobleem is primair, er is geen andere oorzaak/verklaring
, • Een goede intake (familiale antecedenten, een overzicht van de reeds
uitgevoerde interventies…)
• Een brede diagnostiek (ifv comorbiditeit) met onderbouwde voor
Vlaanderen genormeerde instrumenten om de ernst van de achterstand
te kunnen objectiveren
➔ Mogelijke vaststelling van een leerstoornis
➔ Goed blijven afwegen in welke mate dit noodzakelijk is
4. VERSCHUIVING IN VISIE OP LEERSTOORNISSEN (leerdoel!!)
Vroeger:
• In DSM-IV stonden leerstoornissen (dyslexie, dyscalculie,…) als aparte
diagnoses beschreven
• Focus op medische modellen (bv. hersenstimulatie) en
basisfunctiemodel (basisfuncties en processen trainen)
Nu:
• DSM-5: verzamelt de stoornissen onder 1 noemer = “paraplubegrip”
• Geëvolueerd naar biopsychosociaal model (à ICF)
• Kind in zijn geheel bekijken (kansen, mogelijkheden,…)
• Minder “etiketteren”
5. LEERMOEILIJKHEDEN
Leermoeilijkheden zijn secundaire gevolgen van:
• Lagere intelligentie
• Centraal-neurologische stoornissen
• AD(H)D
• DCD (=dyspraxie)
• Neuropsychologische onrijpheid
• Psychomotorische stoornissen
• Zintuiglijke beperkingen
6. PSYCHOMOTORISCHE ONTWIKKELING EN THERAPIE (H1)
= de ontwikkeling van de motoriek in relatie tot de cognitieve, sociaal-
affectieve en zuiver motorische elementen
- Motorisch: de spieren, gewrichten,…
- Cognitief: het bepaalde doel, plan van aanpak…
- Sociaal: met wie, naar wie, alleen of in interactie,…
- Emotioneel: hoe voel je je erbij, welk effect hebben emoties op je
houding,…
ERGOTHERAPIE
Inleiding;
Verschillende disciplines houden zich bezig met leerproblemen: logo, kine,
ergo, Remedial teacher, allerhande coaches..
• Binnen dit OLOD gaan we op zoek naar de specifieke
ergotherapeutische focus
• Begripsomschrijving: leerprobleem omvat leerstoornis en
leermoeilijkheid
• Leerstoornis ligt primair bij kind
Het werkveld:
• CAR (Centrum voor Ambulante Revalidatie)
• MFC (Multifunctioneel Centrum)
• Buitengewoon onderwijs (soms, maar zeldzaam)
• Gewoon onderwijs (!)
• Zelfstandige praktijk
1. BEGRIPSOMSCHRIJVING: LEERSTOORNIS VS. LEERMOEILIJKHEDEN
er zijn drie categorieën
- DSM-5
- ICF
- OP- model
!! leerdoel !! =
begrippen ‘leerstoornis’,
‘leermoeilijkheden’, ‘leerprobleem’
kunnen onderscheiden en uitleggen
2. LEERSTOORNIS VOLGENS:
2.1 DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders)
Wat is DSM-5?:
• Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen
• Omschrijft symptomen: definieert precies welke symptomen
voorkomen bij een ziektebeeld en hoeveel er aanwezig dienen te
zijn, om te kunnen spreken van een bepaald ziektebeeld
In DSM-5 wordt leerstoornis (= “Specific Learning Disorder”) een
“paraplubegrip” voor problemen met rekenen, lezen, schriftelijke
uitdrukkingsvaardigheid en leerstoornis niet anderszins omschreven (LD
NOS: learning disorder not otherwise specified)
,--> De verschillende problemen worden ondergebracht onder 1 noemer:
“leerstoornis”
A. Moeilijkheden met leren en schoolse vaardigheden
(1 van de symptomen, > 6m = hardnekkig):
• Inaccuraat of traag en met veel inspanning woorden lezen
• Moeilijk begrijpen wat de betekenis is van wat gelezen is
• Moeilijkheden met spelling
• Moeilijkheden met geschreven uitdrukkingen
• Moeilijkheden met getalbegrip, rekenfeiten, of bewerkingen
• Moeilijkheden met wiskundig redenen
B. De schoolse vaardigheden bevinden zich substantieel en meetbaar
onder wat verwacht wordt voor de leeftijd en er worden gebreken
veroorzaakt in schoolse en betekenisvolle activiteiten en dagdagelijkse
leven, gestaafd door individuele gestandaardiseerde metingen van
prestaties en alomvattend klinisch assessment.
C. De problemen beginnen reeds tijdens de schooljaren, maar kunnen zich
mogelijks pas manifesteren naarmate de eisen hoger worden.
D. Stoornissen (verstandelijke beperking, niet-gecorrigeerde auditieve,
visuele problemen..) of ongunstige gesteldheid (psychosociale
moeilijkheden…) moeten uitgesloten worden
2.2 ICF
Problemen met leren in kaart brengen adhv:
• Functies
• Participatie en activiteiten
➔ Er is een ICF-youth model (zie online: ICF-CY)
Voorbeeld: dyscalculie
• Functies: gebrekkig werkgeheugen (ICF-CY-nl.cla)
• Activiteiten en participatie: welke invloed heeft de stoornis op dagelijks
handelen?
• Act: bv door het gebrekkige werkgeheugen, maakt het kind veel
fouten bij rekenprocedures uit het hoofd
• Participatie: bv kind durft niet meer antwoorden in de les
2.3 OPPORTUNITY-PROPENSITY MODEL
De factoren die invloed hebben op het leren worde gebundeld in 3
categorieën:
,1. ‘Opportunity-factoren’ = de geboden kansen aan
het kind om tot te komen
• goede instructie op school, een boek/cursus,
een goeie lector
2. ‘Propensity-factoren’ = kindgebonden factoren
om geboden kansen te benutten
• intelligentie, werkgeheugen, motivatie, IQ,
interesse, concentratie, persoonlijkheid
• Propensities kun je vergelijken met een ‘spons’
die de aangeboden kansen ‘absorberen’ en zo resulteren in
leerprestaties
3. Distale factoren = verklaren waarom sommigen meer blootgesteld
worden aan O- factoren en/of beschikken over meer P-factoren
• Sociaal-economische status (SES), verwachtingen van de ouders,
geboortegewicht
3. ETIOLOGIE, PREVALENTIE, DIAGNOSTIEK LEERSTOORNISSEN
Etiologie:
• Neurologische basis
• Erfelijke component
Prevalentie:
• Dyslexie: 5-7% waarvan 60% mannen –
• Dyscalculie: 2-7% ratio man vrouw gelijk
--> Meestal komt het samen voor (comorbiditeit!):
• Leerstoornissen bij 20 tot 45% van de kinderen met ADHD van het
inattentieve subtype
• Omgekeerd voldoen min. 20 tot 40% van de kinderen met leerstsn
ook aan de criteria voor ADHD
• Leerstoornissen en ernstige tekorten qua motorische coördinatie:
– De comorbiditeit van dyslexie en DCD (Developmental
Coördination Disorder) zou variëren van 19 tot 54%
– Bij 25% van de kinderen met dyscalculie in Vlaanderen werd
DCD vastgesteld
Diagnostiek:
• Drie beschrijvende criteria om te spreken van een leerstoornis:
1. Ernst:
= er moeten meerdere fouten aanwezig zijn
2. Hardnekkigheid:
= ondanks goede hulp/optimale instructie gedurende bepaalde
termijn, niet de verwachte vooruitgang (6 maand)
3. Exclusie:
= leerprobleem is primair, er is geen andere oorzaak/verklaring
, • Een goede intake (familiale antecedenten, een overzicht van de reeds
uitgevoerde interventies…)
• Een brede diagnostiek (ifv comorbiditeit) met onderbouwde voor
Vlaanderen genormeerde instrumenten om de ernst van de achterstand
te kunnen objectiveren
➔ Mogelijke vaststelling van een leerstoornis
➔ Goed blijven afwegen in welke mate dit noodzakelijk is
4. VERSCHUIVING IN VISIE OP LEERSTOORNISSEN (leerdoel!!)
Vroeger:
• In DSM-IV stonden leerstoornissen (dyslexie, dyscalculie,…) als aparte
diagnoses beschreven
• Focus op medische modellen (bv. hersenstimulatie) en
basisfunctiemodel (basisfuncties en processen trainen)
Nu:
• DSM-5: verzamelt de stoornissen onder 1 noemer = “paraplubegrip”
• Geëvolueerd naar biopsychosociaal model (à ICF)
• Kind in zijn geheel bekijken (kansen, mogelijkheden,…)
• Minder “etiketteren”
5. LEERMOEILIJKHEDEN
Leermoeilijkheden zijn secundaire gevolgen van:
• Lagere intelligentie
• Centraal-neurologische stoornissen
• AD(H)D
• DCD (=dyspraxie)
• Neuropsychologische onrijpheid
• Psychomotorische stoornissen
• Zintuiglijke beperkingen
6. PSYCHOMOTORISCHE ONTWIKKELING EN THERAPIE (H1)
= de ontwikkeling van de motoriek in relatie tot de cognitieve, sociaal-
affectieve en zuiver motorische elementen
- Motorisch: de spieren, gewrichten,…
- Cognitief: het bepaalde doel, plan van aanpak…
- Sociaal: met wie, naar wie, alleen of in interactie,…
- Emotioneel: hoe voel je je erbij, welk effect hebben emoties op je
houding,…
