VTV Blok Preventieve zorg
Inhoud
VTV 1 Infusie – perifere canule (PZ, week 1).................................................................................................................1
VTV 2 Infusie – medicatie klaarmaken (PZ, week 2+3)..................................................................................................7
VTV 3 Centraal veneuze katheter (PZ, week 5)............................................................................................................11
VTV 4 Bloedtransfusies (PZ, week 5)...........................................................................................................................15
VTV 5 Hypodermoclyse (PZ, week 5)...........................................................................................................................18
VTV 6 Venapunctie (PZ, week 6)..................................................................................................................................23
VTV 1 Infusie – perifere canule (PZ, week 1)
1. De student kan beschrijven welke materialen nodig zijn bij het plaatsen van een perifeer infuus en infusie .
,Een perifeer infuus wordt bij zorgvragers ingebracht om directe veneuze toegang te verkrijgen voor het toedienen
van medicatie en vloeistoffen. Het inbrengen van een perifeer infuus wordt altijd in opdracht van een arts gedaan.
Een perifere canule is over het algemeen gemakkelijk en snel in te brengen. Een perifeer infuus is geschikt voor
kortdurende toediening van vocht en/of medicijnen gedurende maximaal 2 weken. Het bestaat uit een perifere
infuuscanule (naald) en een infuusslag, met daaraan gekoppeld een infuuszak of een ander systeem met
infuusvloeistof.
Perifere infuuscanule: voor het toedienen van vocht, medicatie of bloed via perifere venen worden verschillende
soorten infuusnaalden (canules) gebruikt. Er zijn flexibele kunststofcanules, vleugelnaalden en midline-katheters.
De veilige canules en naalden kunnen een automatisch of handmatig veiligheidsmechanisme hebben.
Flexibele kunststofcanule: in de flexibele kunststofcanule bevindt zich een holle metalen naald, waarvan de punt
ongeveer een millimeter buiten de canule uitsteekt. Met deze naald prik je de vene aan, waarna je de flexibele
canule in de vene kunt schuiven. De metalen naald verwijder je daarna uit de canule. De canule is gemaakt van
polyurethaan en is latexvrij. De canule is voorzien van een femaal luerlock-uiteinde (zo’n uiteinde waar je een spuit
op kan draaien).
Midline-katheter: is 20-25 cm lang en wordt ingebracht in de bovenarm, net boven de elleboogplooi. Het is een
perifeer infuus in een van de diepere aders.
Infuusvloeistof: infuusvloeistof wordt geleverd in transparante infuuszakken, flessen, medicatiespuiten of
medicatiecassettes. De hoeveelheid vloeistof varieert van 50 tot 3000 ml. Een infuuszak heeft een punt waar je de
infuusslang kunt aanprikken. De infuusvloeistof wordt over het algemeen op kamertemperatuur toegediend.
Infuusslang: de slang tussen de infuuszak en de infuuscanule. Tussen de infuusslang en canule kan een naaldloos
afsluitdopje (connector) met eventueel een driewegkraantje aangesloten worden. Een infuusslang bestaat uit:
Spike: een stevige kunststofnaald aan de infuusslang om de infuusslang om de infuuszak mee aan te
prikken;
Druppelkamer en filter: de druppelkamer bevat een fijnmazig kunststof filter dat voorkomt dat te grote
deeltjes in de bloedbaan komen.
Rolklem: om handmatig de druppelsnelheid van het infuus te regelen.
Bijspuitpunt: veen infuusslangen hebben een bijspuitpunt of een zijlijn voor het toedienen van extra
medicatie.
Infuuspomp: pomp waarmee je nauwkeurig de infuussnelheid kan instellen. Er zijn verschillende infuuspompen,
die bijvoorbeeld aan een infuuspaal kunnen worden bevestigd of die in een draagtasje kunnen worden
meegenomen.
2. De student kan de procedure van perifere infusie en het plaatsen van een infuus beschrijven .
Voordat je een perifeer infuus kunt inbrengen, moet je eerst een infuussysteem hebben klaargemaakt. Om
infecties te voorkomen is het van groot belang om het uiteinde van het toedieningssysteem steriel te houden.
Daarnaast moet het toedieningssysteem vrij zijn van luchtbellen. Eventuele luchtbellen kun je op verschillende
manieren uit het systeem laten ontsnappen. Een infuussysteem moet volledig ontlucht zijn voordat je het aansluit.
Volgorde handeling:
Verwijder de verpakking van het toedieningssysteem. Controleer of het toedieningssysteem compleet is. Sluit,
indien aanwezig, de beluchter van de spike. Sluit vervolgens het toedieningssysteem met een rolklem af. Verwijder
de beschermhuls van de spike:
- Pak de spike in de ene hand en verwijder met de andere hand de huls;
- Leg de beschermhuls in een bekkentje;
- Voorkom contaminatie van de spike door deze met de punt omhoog te houden;
- Doe alle kraantjes en klemmetjes dicht voordat je de zak aanprikt;
- Steek de spike met een licht draaiende en duwende beweging in het aanprikpunt van de zak met vloeistof;
, - Hand de zak met vloeistof aan de infuusstandaard.
Vul het toedieningssysteem:
- Houd de druppelkamer op de kop;
- Zet de rolklem open;
- Knijp indien nodig in de druppelkamer totdat deze voor de helft gevuld is;
- Is de druppelkamer voldoende gevuld, keer deze weer om en vul het overige gedeelte van het
toedieningssysteem;
- Laat de vloeistof tot aan het aanzetstuk stromen;
- Ontlucht nu de zijpoort van het kraantje door het afsluitdopje een klein beetje open te draaien;
- Draai na het ontluchten het dopje weer vast.
Lucht in het systeem:
Controleer het gehele toedieningssysteem vanaf de druppelkamer op aanwezige luchtbellen. Bij de aanwezigheid
van lucht verricht je een of meer van de volgende handelingen:
- Tik met een vinger of pen tegen het toedieningssysteem;
- Zet het kraantje naar de buitenlucht open en houd het uiteinde van het toedieningssysteem hoger dan het
toedieningssysteem zelf.
Verwijderen perifere canule:
Er zijn verschillende indicaties voor het verwijderen van een perifeer infuus.
1) Het infuus is niet langer nodig;
2) Als het infuus niet meer in de vene loopt, maar subcutaan. Verwijder het infuus direct.
3) De insteekopening is ontstoken, een lokale ontsteking noemen we flebitis. Het infuus moet worden
verwijder, eventueel moet er gekoeld worden en zorgvragers kunnen zo nodig pijnstillers toegediend
krijgen.
Uitvoering en technieken:
Nadat je alle materialen hebt verzameld en het infuus hebt gevuld met infuusvloeistof, kies je een geschikt
bloedvat (vene). Voor het inbrengen van een infuus kies je een vene op een plek die voor de zorgvrager in de
gegeven omstandigheden het minst belastend is.
Infuusplaatsen perifeer infuus:
De infuuscanule ligt bij voorkeur in een ader in de onderarm. Hiermee blijft de mogelijkheid bestaan om bij
eventuele flebitis meer proximaal een nieuw infuus in te brengen. Een andere reden is dat de aderen van de hand
beweeglijker zijn. Daardoor is de kans op irritatie van de bloedvatwand groter en treeft eerder flebitis op. Ook is
het fixeren van de canule op de hand lastiger en geeft het meer hinder voor de zorgvrager dan in de onderarm.
Wanneer het echter onmogelijk is om een bloedvat in de onderarm aan te prikken, kies je uiteraard voor een vene
in de hand. In acute gevallen en als het echt niet anders kan wordt een perifeer infuus op het onderbeen of de voet
aangelegd. Houd bij het kiezen van de juiste plaats van het infuus rekening met de volgende zaken:
- De dominante hand en arm van de zorgvrager: prik hier liever geen infuus, want dit beperkt de
bewegingsvrijheid;
- De ervaring van de zorgvrager: als de zorgvrager een heel vervelende ervaring heeft gehad met een
bepaalde infuusplaats, probeer deze plek dan te vermijden;
- Breng geen infuus in aan de zijde waar lymfeoedeem bestaat en breng bij voorkeur geen infuus in waar een
okseltoilet is verricht;
- Prik geen infuus in een arm waar een shunt voor hemodialyse zit;
- Prik geen infuus in een arm die verlamd is;
- Plaats de infuuscanule niet in ledematen waarin trombose is geconstateerd;
- Plaats geen infuus in bestraald gebied.
Inhoud
VTV 1 Infusie – perifere canule (PZ, week 1).................................................................................................................1
VTV 2 Infusie – medicatie klaarmaken (PZ, week 2+3)..................................................................................................7
VTV 3 Centraal veneuze katheter (PZ, week 5)............................................................................................................11
VTV 4 Bloedtransfusies (PZ, week 5)...........................................................................................................................15
VTV 5 Hypodermoclyse (PZ, week 5)...........................................................................................................................18
VTV 6 Venapunctie (PZ, week 6)..................................................................................................................................23
VTV 1 Infusie – perifere canule (PZ, week 1)
1. De student kan beschrijven welke materialen nodig zijn bij het plaatsen van een perifeer infuus en infusie .
,Een perifeer infuus wordt bij zorgvragers ingebracht om directe veneuze toegang te verkrijgen voor het toedienen
van medicatie en vloeistoffen. Het inbrengen van een perifeer infuus wordt altijd in opdracht van een arts gedaan.
Een perifere canule is over het algemeen gemakkelijk en snel in te brengen. Een perifeer infuus is geschikt voor
kortdurende toediening van vocht en/of medicijnen gedurende maximaal 2 weken. Het bestaat uit een perifere
infuuscanule (naald) en een infuusslag, met daaraan gekoppeld een infuuszak of een ander systeem met
infuusvloeistof.
Perifere infuuscanule: voor het toedienen van vocht, medicatie of bloed via perifere venen worden verschillende
soorten infuusnaalden (canules) gebruikt. Er zijn flexibele kunststofcanules, vleugelnaalden en midline-katheters.
De veilige canules en naalden kunnen een automatisch of handmatig veiligheidsmechanisme hebben.
Flexibele kunststofcanule: in de flexibele kunststofcanule bevindt zich een holle metalen naald, waarvan de punt
ongeveer een millimeter buiten de canule uitsteekt. Met deze naald prik je de vene aan, waarna je de flexibele
canule in de vene kunt schuiven. De metalen naald verwijder je daarna uit de canule. De canule is gemaakt van
polyurethaan en is latexvrij. De canule is voorzien van een femaal luerlock-uiteinde (zo’n uiteinde waar je een spuit
op kan draaien).
Midline-katheter: is 20-25 cm lang en wordt ingebracht in de bovenarm, net boven de elleboogplooi. Het is een
perifeer infuus in een van de diepere aders.
Infuusvloeistof: infuusvloeistof wordt geleverd in transparante infuuszakken, flessen, medicatiespuiten of
medicatiecassettes. De hoeveelheid vloeistof varieert van 50 tot 3000 ml. Een infuuszak heeft een punt waar je de
infuusslang kunt aanprikken. De infuusvloeistof wordt over het algemeen op kamertemperatuur toegediend.
Infuusslang: de slang tussen de infuuszak en de infuuscanule. Tussen de infuusslang en canule kan een naaldloos
afsluitdopje (connector) met eventueel een driewegkraantje aangesloten worden. Een infuusslang bestaat uit:
Spike: een stevige kunststofnaald aan de infuusslang om de infuusslang om de infuuszak mee aan te
prikken;
Druppelkamer en filter: de druppelkamer bevat een fijnmazig kunststof filter dat voorkomt dat te grote
deeltjes in de bloedbaan komen.
Rolklem: om handmatig de druppelsnelheid van het infuus te regelen.
Bijspuitpunt: veen infuusslangen hebben een bijspuitpunt of een zijlijn voor het toedienen van extra
medicatie.
Infuuspomp: pomp waarmee je nauwkeurig de infuussnelheid kan instellen. Er zijn verschillende infuuspompen,
die bijvoorbeeld aan een infuuspaal kunnen worden bevestigd of die in een draagtasje kunnen worden
meegenomen.
2. De student kan de procedure van perifere infusie en het plaatsen van een infuus beschrijven .
Voordat je een perifeer infuus kunt inbrengen, moet je eerst een infuussysteem hebben klaargemaakt. Om
infecties te voorkomen is het van groot belang om het uiteinde van het toedieningssysteem steriel te houden.
Daarnaast moet het toedieningssysteem vrij zijn van luchtbellen. Eventuele luchtbellen kun je op verschillende
manieren uit het systeem laten ontsnappen. Een infuussysteem moet volledig ontlucht zijn voordat je het aansluit.
Volgorde handeling:
Verwijder de verpakking van het toedieningssysteem. Controleer of het toedieningssysteem compleet is. Sluit,
indien aanwezig, de beluchter van de spike. Sluit vervolgens het toedieningssysteem met een rolklem af. Verwijder
de beschermhuls van de spike:
- Pak de spike in de ene hand en verwijder met de andere hand de huls;
- Leg de beschermhuls in een bekkentje;
- Voorkom contaminatie van de spike door deze met de punt omhoog te houden;
- Doe alle kraantjes en klemmetjes dicht voordat je de zak aanprikt;
- Steek de spike met een licht draaiende en duwende beweging in het aanprikpunt van de zak met vloeistof;
, - Hand de zak met vloeistof aan de infuusstandaard.
Vul het toedieningssysteem:
- Houd de druppelkamer op de kop;
- Zet de rolklem open;
- Knijp indien nodig in de druppelkamer totdat deze voor de helft gevuld is;
- Is de druppelkamer voldoende gevuld, keer deze weer om en vul het overige gedeelte van het
toedieningssysteem;
- Laat de vloeistof tot aan het aanzetstuk stromen;
- Ontlucht nu de zijpoort van het kraantje door het afsluitdopje een klein beetje open te draaien;
- Draai na het ontluchten het dopje weer vast.
Lucht in het systeem:
Controleer het gehele toedieningssysteem vanaf de druppelkamer op aanwezige luchtbellen. Bij de aanwezigheid
van lucht verricht je een of meer van de volgende handelingen:
- Tik met een vinger of pen tegen het toedieningssysteem;
- Zet het kraantje naar de buitenlucht open en houd het uiteinde van het toedieningssysteem hoger dan het
toedieningssysteem zelf.
Verwijderen perifere canule:
Er zijn verschillende indicaties voor het verwijderen van een perifeer infuus.
1) Het infuus is niet langer nodig;
2) Als het infuus niet meer in de vene loopt, maar subcutaan. Verwijder het infuus direct.
3) De insteekopening is ontstoken, een lokale ontsteking noemen we flebitis. Het infuus moet worden
verwijder, eventueel moet er gekoeld worden en zorgvragers kunnen zo nodig pijnstillers toegediend
krijgen.
Uitvoering en technieken:
Nadat je alle materialen hebt verzameld en het infuus hebt gevuld met infuusvloeistof, kies je een geschikt
bloedvat (vene). Voor het inbrengen van een infuus kies je een vene op een plek die voor de zorgvrager in de
gegeven omstandigheden het minst belastend is.
Infuusplaatsen perifeer infuus:
De infuuscanule ligt bij voorkeur in een ader in de onderarm. Hiermee blijft de mogelijkheid bestaan om bij
eventuele flebitis meer proximaal een nieuw infuus in te brengen. Een andere reden is dat de aderen van de hand
beweeglijker zijn. Daardoor is de kans op irritatie van de bloedvatwand groter en treeft eerder flebitis op. Ook is
het fixeren van de canule op de hand lastiger en geeft het meer hinder voor de zorgvrager dan in de onderarm.
Wanneer het echter onmogelijk is om een bloedvat in de onderarm aan te prikken, kies je uiteraard voor een vene
in de hand. In acute gevallen en als het echt niet anders kan wordt een perifeer infuus op het onderbeen of de voet
aangelegd. Houd bij het kiezen van de juiste plaats van het infuus rekening met de volgende zaken:
- De dominante hand en arm van de zorgvrager: prik hier liever geen infuus, want dit beperkt de
bewegingsvrijheid;
- De ervaring van de zorgvrager: als de zorgvrager een heel vervelende ervaring heeft gehad met een
bepaalde infuusplaats, probeer deze plek dan te vermijden;
- Breng geen infuus in aan de zijde waar lymfeoedeem bestaat en breng bij voorkeur geen infuus in waar een
okseltoilet is verricht;
- Prik geen infuus in een arm waar een shunt voor hemodialyse zit;
- Prik geen infuus in een arm die verlamd is;
- Plaats de infuuscanule niet in ledematen waarin trombose is geconstateerd;
- Plaats geen infuus in bestraald gebied.
