Samenvatting Oncologie VRH2b

Oncologie

1. Fundamentele aspecten van kanker

1.1. Cel – en tumorbiologie
 Celdeling = motor van de ontwikkeling
o Celdeling nodig op oude cellen te vervangen
 Apoptose of natuurlijke celdood
o Als cel ergens niet hoort
o Als een cel wegens gevaarlijke beschadiging beter niet verder groeit
 Weefselhomeostase: strikte regels in verband met groeien en afsterven!
o In gezond lichaam is er hier een mooi evenwicht


1.1.1. De celcyclus
 S – fase = DNA – synthese
 M – fase = mitose
 G1 – fase = voorbereiding op de DNA – synthese
 G2 – fase = voorbereiding op de finale celdeling




1.1.2. P53: een belangrijk celcyclusproteïne
 Het eiwit P53 = controlepunt
 Wanneer er DNA – schade is bij celdeling, wordt P53 eiwit geactiveerd
 P53 gaat er voor zorgen dat de abnormale cel extra bekeken wordt en kan gerepareerd worden:
o P53 zorgt voor eerste reparatie waardoor celdeling verder mag doorgaan
o P53 zorgt voor apoptose wanneer cel zodanig levensbedreigend is


1.2. Het ontstaan van kanker of carcinogenese
 2 belangrijke genen bij normale celdeling
o Oncogenen
 Geeft groen licht aan de cel om te delen
o Tumorsuppresorgenen
 Laat de celdeling stoppen
  komen in elke gezonde cel voor
o Zijn geen kankergenen




 Carciogenense: ontstaan van kanker

1

, o Er gaat iets mis in een van deze genen
 Oncogenen
 Cellen gaan niet meer delen
 Tumorsuppresorgenen
 Cellen gaan ongeremd delen
o Normale groei van de cel geraakt ontregeld
o  gevolg van een mutatie in een van de essentiële genen die instaan voor de regulatie
van de celdeling
 Kanker = meerstappenproces


Mutatie = de fout bij het overschrijven van DNA
= absolute voorwaarde voor het ontstaan van kanker
= nog geen kanker!
 Kanker = een opeenstapeling van een aantal fouten = meerstappenproces (kan jaren duren)
Bij mutatie doet het P53 gen aan:
 Reparatie
 Celdood
 Mutatie word doorgegeven


1.3. Hoe tumoren groeien, woekeren en zich in het lichaam
verspreiden

1.3.1. Benigne – (goedaardige) versus maligne (kwaadaardige) tumoren

Benigne tumoren Maligne tumoren
 Mooie vorm  Grillige vorm
 Goede begrenzing  Slechte begrenzing
 Invaderen = groeit verder in
omliggend weefsel
 Metastaseren = uitzaaiingen

Mutaties in 1 cel veranderen de cel in een kankercel  de kankercel gaat zich ongeremd delen 
het weefsel raakt verstoord doordat er een primaire tumor ontstaat  metastasen of uitzaaiingen:
de cellen van de primaire tumor komen in bloed of lymfe terecht.

Angiogenese
 Tumor begint te woekeren en heeft zuurstof en voeding nodig
 Tumor heeft zelf geen zuurstof en voedingsstoffen, maar maakt lokstoffen aan en zendt deze uit
naar omliggend bloedvat
 Zo laat bloedvat nieuwe bloedvaten groeien naar
de tumor
 Tumor krijgt nu zuurstof en voeding vanuit
bloedvat




2

,Tumor – immunologie
 Kan ons immuunsysteem ook kankercellen herkennen en aanvallen
o We zien onze kankercellen als eigen cellen en niet als lichaamsvreemde cellen

1.4. Classificatie van tumoren
 Solide tumoren = vaste tumoren
o Longkanker, borstkanker
 Niet – solide tumoren
o Bloed – lymfe kanker
o Ontregeling van cellen

1.4.1. Onderverdeling in stadia
o Onderverdeling in stadia: I, II, III, IV
o Soms nog A en B

1.4.2. TNM – classificatie
o T = tumor
o T1 = klein
o T4 = groot
o N = nodus of lymfeknoop
o N0 = geen uitzaaiingen in eerste lymfeknoop
o N1 = wel uitzaaiingen in eerste lymfeknoop
o N2 = uitzaaiingen in verder gelegen lymfeklieren
o M = metastase op afstand
o M0 = geen uitzaaiingen in andere organen
o M1 = wel uitzaaiingen in andere organen

2. Epidemiologie van kanker

2.1. Incidentie van kanker

2.2. Epidemiologische kernbegrippen
 Remissie = symptoom vrij maar is niet hetzelfde als genezen
 Recidief = herval
 Prognose = voorbeeld: vijfjaars – of tienjaarsoverleving van 75%

2.2.1. Incidentie
 Incidentie = het aantal nieuwe gevallen dat in een bepaalde periode wordt vastgesteld
o Aantal nieuwe gevallen / 100 000 / jaar

2.2.2. Prevalentie
 Prevalentie = hoeveel mensen op een bepaald moment aan kanker leiden

2.3. Kankerincidentie en leeftijd
 Ongeveer 1/3 mannen en ¼ vrouwen krijgen kanker
 Kanker treft vooral ouderen: 67% van de vrouwen en 78% van de mannen zijn ouder dan60 jaar
bij de diagnose

3

,  < 1% van alle kankers doet zich voor op kinder – of adolescentenleeftijd
 Kanker bij kinderen blijft daarmee een extreem zeldzame ziekte

2.4. De meest frequente tumoren in belgië en nederland




2.5. Mortaliteit ten gevolge van kanker
 Sterk afhankelijk van het type kanker
 Laagste cijfers: pancreas, long, lever en slokdarm
 Beste overlevingskans: borst, prostaat taalbalkanker en hodgkin lymfoom
 5 – jaaroverleving van teelbalkaker = 95% tegenover amper 7% voor pancreaskanker
 5 – jaaroverleving van borstkanker is 82%
o ALS de ziekte in stadium 1 tot 2 ontdekt wordt
o In stadium 4 is kans op overleving veel lager

3. Risicofactoren en de relatie met kanker
Waarom ontspoort een cel?
 Een spontane fout
 Een erfelijke afwijking
 Ander invloeden (carcinogenen)


3.1. Soorten factoren
 EXOGENE FACTOREN
 ENDOGENE FACTOREN
o Humaan papilloma virus, hepatitis B, kissing disease

3.2. Typen risicofactoren

3.2.1. Tabaksgebruik
 Causaal verband met verschillende soorten kankers
o 30% van alle sterfgevallen tgv kanker
o Verantwoordelijk voor 80 a 90% van alle incidentiegevallen van longkanker
 Dit wil zeggen: als roken niet zou bestaan
o 1/3 kankers en bijna 9/10 longkankers niet meer zouden zien optreden




4