Samenvatting Grammatica 1
Inhoud
Samenvatting Grammatica 1..................................................................................................................0
1. Taalbeschrijving..................................................................................................................................2
2. Traditionele grammatica.....................................................................................................................2
Waarom traditionele grammatica?.................................................................................................3
Historische noot.............................................................................................................................3
3. De algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS)...................................................................................3
1. Morfologie..........................................................................................................................................4
2. Het zelfstandig naamwoord (substantief)...........................................................................................4
...........................................................................................................................................................4
.......................................................................................................................................................4
1. Getal (numerus)..........................................................................................................................4
Historische noot.............................................................................................................................4
2. Naamval (casus)..........................................................................................................................5
Historische noot.............................................................................................................................5
Morfologisch en syntactisch: telbare vs. Ontelbare substantieven................................................5
3. Het lidwoord (artikel).........................................................................................................................6
3.1 Morfologisch.................................................................................................................................6
3.2 Syntactisch....................................................................................................................................6
3.3 Semantisch...................................................................................................................................6
4. Het voornaamwoord (pronomen)......................................................................................................7
Overzicht voornaamwoorden.............................................................................................................7
4.1 Persoonlijk voornaamwoord.........................................................................................................8
4.2 Wederkerend voornaamwoord....................................................................................................8
4.3 Wederkerig voornaamwoord.......................................................................................................9
4.4 Bezittelijk voornaamwoord...........................................................................................................9
4.5 Aanwijzend voornaamwoord........................................................................................................9
4.6 Betrekkelijk voornaamwoord.....................................................................................................10
4.7 Vragend voornaamwoord...........................................................................................................10
4.8 Onbepaald voornaamwoord.......................................................................................................10
4.9 Uitroepend voornaamwoord......................................................................................................11
Verwijsterminologie.........................................................................................................................11
5. Het telwoord (numerale)..................................................................................................................11
,2021-2022 Grammatica 1 Renée Heuvelmans
5.1 Semantisch.................................................................................................................................11
5.2 Morfologisch...............................................................................................................................11
5.3 Syntactisch..................................................................................................................................12
6. Het bijvoeglijk naamwoord (adjectief)..............................................................................................12
6.1 Morfologisch...............................................................................................................................12
Verschijnt geen -e.........................................................................................................................12
Comparatie/trappen van vergelijking...........................................................................................13
Speciale gevallen..........................................................................................................................13
! Aandachtspunt 1: best vs. Het best............................................................................................13
! Aandachtspunt 2: superlatief.....................................................................................................13
6.2 Semantisch.................................................................................................................................13
6.3 Syntactisch..................................................................................................................................14
7. Het bijwoord.....................................................................................................................................14
7.1 Definitie......................................................................................................................................14
Morfologisch.................................................................................................................................14
Semantisch...................................................................................................................................14
Syntactisch....................................................................................................................................15
7.2 Indeling van de bijwoorden........................................................................................................15
Het voegwoordelijk bijwoord.......................................................................................................15
7.3 Het gebruik van 'er'.........................................................................................................................16
8. Het werkwoord (verbum).................................................................................................................16
8.1 Definitie......................................................................................................................................16
8.1.1 Morfologisch........................................................................................................................16
8.1.2 Syntactisch...........................................................................................................................16
8.1.3 Semantisch...........................................................................................................................16
8.2 Indelingen...................................................................................................................................16
8.2.1 Zelfstandig werkwoord, koppelwerkwoord, hulpwerkwoord..............................................16
8.2.2 Overgankelijke onovergankelijke werkwoorden..................................................................17
8.2.3 Wederkerende en niet-wederkerende werkwoorden.........................................................18
8.2.4 Persoonlijke en onpersoonlijke werkwoorden....................................................................18
8.2.5 Regelmatige, onregelmatige en halfonregelmatige werkwoorden......................................18
8.3 Vervoeging..................................................................................................................................18
1
, 2021-2022 Grammatica 1 Renée Heuvelmans
1. Taalbeschrijving
a. Lexicon
= bevat elementen v.e taal
o Woorden en uitdrukkingen (vaste combo's)
o Morfemen: kleinste betekenisdragende elementen van een taal
Bouwstenen van woorden
o Fonemen: kleinste betekinsonderscheidende elementen van een taal
Kleinste eenheden in het klanksysteem van een taal
b. Grammatica
= een systeem v regels om taalelementen te verbinden tot grotere gehelen
o Syntaxis: verbinding woorden => woordgroepen => zinnen
o Morfologie: verbinding morfemen => woorden (vervoeging, verbuiging, woordvorming)
o Fonologie: verbinding fonemen => morfemen
o Semantiek: betekenis (lexicale semantiek <=> grammaticale semantiek)
betekenis woorden, morfemen beperkingen op gramm.
Verbindingen
2. Traditionele grammatica
a. Algemeen
=> ontworpen voor het Latijn + Grieks (denkkader)
=> later toegepast op volkstalen zoals het Ndl => wringt want klassieke talen
=> syn: schoolgrammatica (via schoolboeken overgeleverd)
=> bestaat uit:
o Woordleer = woordontleding = taalkundige ontleding
o Zinsleer = zinsontleding = redekundige ontleding
b. Woordleer
= woordontleding, taalkundige ontleding
Overzicht v/d woordsoorten:
o Zelfstandig naamwoord (substantief)
o Lidwoord (artikel)
o Voornaamwoord (pronomen)
o Telwoord (numerale)
o Bijvoeglijk naamwoord (adjectief)
o Bijwoord (adverbium)
o Werkwoord (verbum)
o Voorzetsel (prepositie)
o Voegwoord (conjunctie)
o Tussenwerpsel (interjectie)
==> Traditioneel w er 10 woordsoorten onderscheiden
c. Zinsleer
= zinsontleding, redekundige ontleding
Zinsdelen w onderscheiden op basis van hun functie in de zin
Overzicht v/d zinsdelen:
2
Inhoud
Samenvatting Grammatica 1..................................................................................................................0
1. Taalbeschrijving..................................................................................................................................2
2. Traditionele grammatica.....................................................................................................................2
Waarom traditionele grammatica?.................................................................................................3
Historische noot.............................................................................................................................3
3. De algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS)...................................................................................3
1. Morfologie..........................................................................................................................................4
2. Het zelfstandig naamwoord (substantief)...........................................................................................4
...........................................................................................................................................................4
.......................................................................................................................................................4
1. Getal (numerus)..........................................................................................................................4
Historische noot.............................................................................................................................4
2. Naamval (casus)..........................................................................................................................5
Historische noot.............................................................................................................................5
Morfologisch en syntactisch: telbare vs. Ontelbare substantieven................................................5
3. Het lidwoord (artikel).........................................................................................................................6
3.1 Morfologisch.................................................................................................................................6
3.2 Syntactisch....................................................................................................................................6
3.3 Semantisch...................................................................................................................................6
4. Het voornaamwoord (pronomen)......................................................................................................7
Overzicht voornaamwoorden.............................................................................................................7
4.1 Persoonlijk voornaamwoord.........................................................................................................8
4.2 Wederkerend voornaamwoord....................................................................................................8
4.3 Wederkerig voornaamwoord.......................................................................................................9
4.4 Bezittelijk voornaamwoord...........................................................................................................9
4.5 Aanwijzend voornaamwoord........................................................................................................9
4.6 Betrekkelijk voornaamwoord.....................................................................................................10
4.7 Vragend voornaamwoord...........................................................................................................10
4.8 Onbepaald voornaamwoord.......................................................................................................10
4.9 Uitroepend voornaamwoord......................................................................................................11
Verwijsterminologie.........................................................................................................................11
5. Het telwoord (numerale)..................................................................................................................11
,2021-2022 Grammatica 1 Renée Heuvelmans
5.1 Semantisch.................................................................................................................................11
5.2 Morfologisch...............................................................................................................................11
5.3 Syntactisch..................................................................................................................................12
6. Het bijvoeglijk naamwoord (adjectief)..............................................................................................12
6.1 Morfologisch...............................................................................................................................12
Verschijnt geen -e.........................................................................................................................12
Comparatie/trappen van vergelijking...........................................................................................13
Speciale gevallen..........................................................................................................................13
! Aandachtspunt 1: best vs. Het best............................................................................................13
! Aandachtspunt 2: superlatief.....................................................................................................13
6.2 Semantisch.................................................................................................................................13
6.3 Syntactisch..................................................................................................................................14
7. Het bijwoord.....................................................................................................................................14
7.1 Definitie......................................................................................................................................14
Morfologisch.................................................................................................................................14
Semantisch...................................................................................................................................14
Syntactisch....................................................................................................................................15
7.2 Indeling van de bijwoorden........................................................................................................15
Het voegwoordelijk bijwoord.......................................................................................................15
7.3 Het gebruik van 'er'.........................................................................................................................16
8. Het werkwoord (verbum).................................................................................................................16
8.1 Definitie......................................................................................................................................16
8.1.1 Morfologisch........................................................................................................................16
8.1.2 Syntactisch...........................................................................................................................16
8.1.3 Semantisch...........................................................................................................................16
8.2 Indelingen...................................................................................................................................16
8.2.1 Zelfstandig werkwoord, koppelwerkwoord, hulpwerkwoord..............................................16
8.2.2 Overgankelijke onovergankelijke werkwoorden..................................................................17
8.2.3 Wederkerende en niet-wederkerende werkwoorden.........................................................18
8.2.4 Persoonlijke en onpersoonlijke werkwoorden....................................................................18
8.2.5 Regelmatige, onregelmatige en halfonregelmatige werkwoorden......................................18
8.3 Vervoeging..................................................................................................................................18
1
, 2021-2022 Grammatica 1 Renée Heuvelmans
1. Taalbeschrijving
a. Lexicon
= bevat elementen v.e taal
o Woorden en uitdrukkingen (vaste combo's)
o Morfemen: kleinste betekenisdragende elementen van een taal
Bouwstenen van woorden
o Fonemen: kleinste betekinsonderscheidende elementen van een taal
Kleinste eenheden in het klanksysteem van een taal
b. Grammatica
= een systeem v regels om taalelementen te verbinden tot grotere gehelen
o Syntaxis: verbinding woorden => woordgroepen => zinnen
o Morfologie: verbinding morfemen => woorden (vervoeging, verbuiging, woordvorming)
o Fonologie: verbinding fonemen => morfemen
o Semantiek: betekenis (lexicale semantiek <=> grammaticale semantiek)
betekenis woorden, morfemen beperkingen op gramm.
Verbindingen
2. Traditionele grammatica
a. Algemeen
=> ontworpen voor het Latijn + Grieks (denkkader)
=> later toegepast op volkstalen zoals het Ndl => wringt want klassieke talen
=> syn: schoolgrammatica (via schoolboeken overgeleverd)
=> bestaat uit:
o Woordleer = woordontleding = taalkundige ontleding
o Zinsleer = zinsontleding = redekundige ontleding
b. Woordleer
= woordontleding, taalkundige ontleding
Overzicht v/d woordsoorten:
o Zelfstandig naamwoord (substantief)
o Lidwoord (artikel)
o Voornaamwoord (pronomen)
o Telwoord (numerale)
o Bijvoeglijk naamwoord (adjectief)
o Bijwoord (adverbium)
o Werkwoord (verbum)
o Voorzetsel (prepositie)
o Voegwoord (conjunctie)
o Tussenwerpsel (interjectie)
==> Traditioneel w er 10 woordsoorten onderscheiden
c. Zinsleer
= zinsontleding, redekundige ontleding
Zinsdelen w onderscheiden op basis van hun functie in de zin
Overzicht v/d zinsdelen:
2
