Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2021 - 2022
HOOFDSTUK 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
ALLES IS CULTUUR, CULTUUR IS ALLES:
Cultuur is deel van wie we zijn
‣ Cultuur is alles: wat en hoe we iets beleven
‣ Cultuur doet iets met ons: onszelf willen onderscheiden, identificeren, etc.
‣ Hoe zijn we bepaald? → elementen uit het heden en verleden van cultuur beïnvloeden ons en
maken ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur, muziek, ideeën, beleid, …
‣ Impact van cultuur = een constante interactie
‣ Menselijke natuur is wat we universeel
delen met alle menselijke wezens
‣ Cultuur is alles wat we als mens toevoegen
aan de natuur
o Specifiek voor de groep of categorie
waartoe iemand behoort
o Wordt aangeleerd
‣ Persoonlijkheid is wat je daarboven nog
zelf toevoegt
o Wie je bent, als individu
Kritieken op dit schema: het is een statisch schema → in werkelijkheid: meer wisselwerking
tussen de mens als individu en cultuur → cultuur is meer fluïde en dynamisch
o Individu op zich heeft geen impact op cultuur tenzij het een verandering is die opgepikt
wordt door andere individuen en die een continue beweging in gang zet!
o Cultuur is onderhevig aan veranderingen maar die gaan zeer traag, tenzij iets in shock
gebeurt
o Er is een wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
UNIVERSEEL MAAR DIVERS:
Cultuur bepaald onze manier van samenleven in een bepaalde context
1
,Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2021 - 2022
1.1. ANTROPOLOGIE ALS VERTREKPUNT
ONTSTAAN VAN ANTROPOLOGIE:
‣ Beweging 1: Verlichting (einde 18e eeuw): aanzet tot moderne wetenschap en vrijheid
o Mens komt centraal, minder argumenten uit religie of staat
o Rede en denken komt los van geloven
o Wetenschap en techniek: industrialisering
o Europa-centrisch: Verlichting is ontstaan in Europa
o Veranderde manier van denken
‣ Beweging 2: Kolonisering: Koloniale expansie in Noord-Amerika (18e eeuw) en Afrika (eind
19e eeuw)
o Slavernij als basis
o Bloei van West-Europa: koloniale expansie en rijkdom
o Antropologie nodig als studie van de vreemde wilde (verschillen tussen verschillende
‘groepen van mensen’)
Antropologie zorgt voor een blijvend effect op beeldvorming
‣ Evolutiedenken in cultuur: van aap naar mens
‣ = inhoudelijke, kwalitatieve vergelijking van culturen
‣ = mentale kolonisatie: economische maar ook culturele manier van denken waarbij men
andere culturen als minderwaardig gaat zien
OMSCHRIJVING VAN ANTROPOLOGIE:
1e vaststelling:
‣ Antropologie nodig als studie van vreemden in kolonies
‣ Antropologie met een bepaald mensbeeld (verschil tussen beschaafd en niet beschaafde
volkeren) en bepaald wereldbeeld
‣ Antropologie gebruikt methodes van wetenschappelijk onderzoek om verschillen tussen
mensengroepen te verklaren
‣ Biedt een handelingskader voor kolonisatoren
‣ Invalshoek van antropologie: vergelijkend perspectief bieden → antropologie meet het
verschil in schedels, lengtes, …
‣ Antropologie biedt als wetenschap een mentaal kader om verschillen te zien en te handelen
ernaar
Definitie van antropologie: de studie (logos) van de mens (anthropos) of de studie van de mensheid
2
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2021 - 2022
DE KWESTIE CULTUUR IN ANTROPOLOGISCH PERSPECTIEF
Hoe definieerde antropologie cultuur?
‣ Een cultuur kan zich soms afscheiden van mensen → gevolg: uitsluiting van mensen
o Zie: de Chinese muur, de Mexicaanse muur, etc.
o Zorgt voor een wij vs. zij verhaal
‣ Cultuur = alles
Indeling van cultuur volgens Bodley (1994):
Cultuur is bepaald door de sociale organisatie gebaseerd op
Topical: geografisch
geografie, religie, economie, etc.
Cultuur is traditie en erfenis uit verleden waar we beroep op doen om
Historical: historisch
‘cultuur’ te beschrijven
Behavioral: gedragsmatig Cultuur is geleerd en gedeeld gedrag
Normative: normatief Cultuur zijn waarden en regels
Cultuur faciliteert samenleven, het bepaalt hoe en welke afspraken je
Functional: functioneel
maakt in samenleven
Cultuur is het geheel van ideeëngoed, wat de mens toevoegt aan de
Mental: mentaal natuur, het is de gewoonte/idee dat ons onderscheidt van de natuur en
dieren
Cultuur is het patroon van verband houdende ideeën, symbolen en
Structural: structureel
gedrag
Cultuur is (wat mensen delen aan) arbitrair toegewezen en gedeelde
Symbolic: symbolisch tekens en betekenissen, eigen aan een bepaalde groep
(= betekenisgeving)
Indeling van cultuur volgens Kloos (1981):
Cultuur is een samenhangend stelstel van kunst, wetten, gewoonten,
Opsommende definities enzovoort dat mensen zich eigen maken als lid van een bepaalde
gemeenschap
Cultuur is het van de voorouders geërfd stelsel van gewoonten en
Historisch
aannames dat ons leven bepaalt
Cultuur is een gezamenlijk aangeleerd patroon van gedragingen
Psychologische
waardoor biologische behoeften gereguleerd worden
Een samenleving bestaat uit mensen, de wijze waarop ze zich
Normatieve
gedragen wordt bepaald door hun cultuur
Cultuur bestaat uit vaste onderling samenhangende gewoonten van
Structureel
bepaalde sociale groepen
3
HOOFDSTUK 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
ALLES IS CULTUUR, CULTUUR IS ALLES:
Cultuur is deel van wie we zijn
‣ Cultuur is alles: wat en hoe we iets beleven
‣ Cultuur doet iets met ons: onszelf willen onderscheiden, identificeren, etc.
‣ Hoe zijn we bepaald? → elementen uit het heden en verleden van cultuur beïnvloeden ons en
maken ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur, muziek, ideeën, beleid, …
‣ Impact van cultuur = een constante interactie
‣ Menselijke natuur is wat we universeel
delen met alle menselijke wezens
‣ Cultuur is alles wat we als mens toevoegen
aan de natuur
o Specifiek voor de groep of categorie
waartoe iemand behoort
o Wordt aangeleerd
‣ Persoonlijkheid is wat je daarboven nog
zelf toevoegt
o Wie je bent, als individu
Kritieken op dit schema: het is een statisch schema → in werkelijkheid: meer wisselwerking
tussen de mens als individu en cultuur → cultuur is meer fluïde en dynamisch
o Individu op zich heeft geen impact op cultuur tenzij het een verandering is die opgepikt
wordt door andere individuen en die een continue beweging in gang zet!
o Cultuur is onderhevig aan veranderingen maar die gaan zeer traag, tenzij iets in shock
gebeurt
o Er is een wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
UNIVERSEEL MAAR DIVERS:
Cultuur bepaald onze manier van samenleven in een bepaalde context
1
,Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2021 - 2022
1.1. ANTROPOLOGIE ALS VERTREKPUNT
ONTSTAAN VAN ANTROPOLOGIE:
‣ Beweging 1: Verlichting (einde 18e eeuw): aanzet tot moderne wetenschap en vrijheid
o Mens komt centraal, minder argumenten uit religie of staat
o Rede en denken komt los van geloven
o Wetenschap en techniek: industrialisering
o Europa-centrisch: Verlichting is ontstaan in Europa
o Veranderde manier van denken
‣ Beweging 2: Kolonisering: Koloniale expansie in Noord-Amerika (18e eeuw) en Afrika (eind
19e eeuw)
o Slavernij als basis
o Bloei van West-Europa: koloniale expansie en rijkdom
o Antropologie nodig als studie van de vreemde wilde (verschillen tussen verschillende
‘groepen van mensen’)
Antropologie zorgt voor een blijvend effect op beeldvorming
‣ Evolutiedenken in cultuur: van aap naar mens
‣ = inhoudelijke, kwalitatieve vergelijking van culturen
‣ = mentale kolonisatie: economische maar ook culturele manier van denken waarbij men
andere culturen als minderwaardig gaat zien
OMSCHRIJVING VAN ANTROPOLOGIE:
1e vaststelling:
‣ Antropologie nodig als studie van vreemden in kolonies
‣ Antropologie met een bepaald mensbeeld (verschil tussen beschaafd en niet beschaafde
volkeren) en bepaald wereldbeeld
‣ Antropologie gebruikt methodes van wetenschappelijk onderzoek om verschillen tussen
mensengroepen te verklaren
‣ Biedt een handelingskader voor kolonisatoren
‣ Invalshoek van antropologie: vergelijkend perspectief bieden → antropologie meet het
verschil in schedels, lengtes, …
‣ Antropologie biedt als wetenschap een mentaal kader om verschillen te zien en te handelen
ernaar
Definitie van antropologie: de studie (logos) van de mens (anthropos) of de studie van de mensheid
2
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2021 - 2022
DE KWESTIE CULTUUR IN ANTROPOLOGISCH PERSPECTIEF
Hoe definieerde antropologie cultuur?
‣ Een cultuur kan zich soms afscheiden van mensen → gevolg: uitsluiting van mensen
o Zie: de Chinese muur, de Mexicaanse muur, etc.
o Zorgt voor een wij vs. zij verhaal
‣ Cultuur = alles
Indeling van cultuur volgens Bodley (1994):
Cultuur is bepaald door de sociale organisatie gebaseerd op
Topical: geografisch
geografie, religie, economie, etc.
Cultuur is traditie en erfenis uit verleden waar we beroep op doen om
Historical: historisch
‘cultuur’ te beschrijven
Behavioral: gedragsmatig Cultuur is geleerd en gedeeld gedrag
Normative: normatief Cultuur zijn waarden en regels
Cultuur faciliteert samenleven, het bepaalt hoe en welke afspraken je
Functional: functioneel
maakt in samenleven
Cultuur is het geheel van ideeëngoed, wat de mens toevoegt aan de
Mental: mentaal natuur, het is de gewoonte/idee dat ons onderscheidt van de natuur en
dieren
Cultuur is het patroon van verband houdende ideeën, symbolen en
Structural: structureel
gedrag
Cultuur is (wat mensen delen aan) arbitrair toegewezen en gedeelde
Symbolic: symbolisch tekens en betekenissen, eigen aan een bepaalde groep
(= betekenisgeving)
Indeling van cultuur volgens Kloos (1981):
Cultuur is een samenhangend stelstel van kunst, wetten, gewoonten,
Opsommende definities enzovoort dat mensen zich eigen maken als lid van een bepaalde
gemeenschap
Cultuur is het van de voorouders geërfd stelsel van gewoonten en
Historisch
aannames dat ons leven bepaalt
Cultuur is een gezamenlijk aangeleerd patroon van gedragingen
Psychologische
waardoor biologische behoeften gereguleerd worden
Een samenleving bestaat uit mensen, de wijze waarop ze zich
Normatieve
gedragen wordt bepaald door hun cultuur
Cultuur bestaat uit vaste onderling samenhangende gewoonten van
Structureel
bepaalde sociale groepen
3
