Samenvatting Personen- en familierecht
Week 1a – Inleiding, EVRM, ouders en kinderen l (afstamming en adoptie) en week 1b –
Ouders en kinderen ll (afstamming en adoptie).....................................................................11
Hoofdstuk 1 Inleiding......................................................................................................... 11
1. Algemeen................................................................................................................... 11
2. Inhoud van Boek 1 BW: personen- en familierecht.....................................................11
Hoofdstuk 2 De algemene bepalingen (titel 1)...................................................................11
6. Bloed- en aanverwantschap.......................................................................................11
6a. Het Marckx-arrest; positieve verplichtingen..............................................................12
6b. Wanneer is er familie- en gezinsleven......................................................................12
Hoofdstuk 11 Afstamming en adoptie (titel 11 en 12)........................................................13
111. Inleiding.................................................................................................................. 13
111a. Recht om te weten van wie men afstamt..............................................................14
111b. Draagmoederschap..............................................................................................14
112. Rechtsgevolgen van het al dan niet in familierechtelijke betrekking staan tot een
ouder.............................................................................................................................. 15
113. Kunstmatige donorbevruchting...............................................................................16
114. Tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap geboren kinderen..........................16
115. Ontkenning van het door huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstane vader- of
duomoederschap...........................................................................................................16
Verschillen ontkenning vaderschap en ontkenning duomoederschap.........................17
Voorwaarden voor ontkenning vaderschap en ontkenning duomoederschap.............17
116. Rechtskarakter, vorm en gevolgen van erkenning..................................................18
117. Nietigheid van de erkenning...................................................................................18
117a. Vervanging van de toestemming tot erkenning.....................................................19
A. Voorwaarden voor de aspirant-erkenner die verwekker of donor is (art. 1:204 lid 3
BW)............................................................................................................................ 19
B. Voorwaarden voor de aspirant-erkenner die als levensgezel toestemming heeft
gegeven tot een daad die de verweking van het kind tot gevolg kan hebben gehad
(art. 1:204 lid 4 BW)....................................................................................................19
118. Vernietiging van de erkenning................................................................................20
119. Gerechtelijke vaststelling van het ouderschap.......................................................20
120. Inroeping en betwisting van staat van een kind......................................................21
121a. Algemene voorwaarden voor adoptie...................................................................21
122. Bijzondere voorwaarden voor adoptie....................................................................21
122a. Gevolgen van adoptie; herroeping.......................................................................22
Een kindje van de ooievaar? Over draagmoederschap: heden en toekomst.....................24
1. Inleiding...................................................................................................................... 24
2. Terminologie en vormen van draagmoederschap......................................................24
2
, 3. Juridische vormgeving van het ouderschap...............................................................24
4. De rol van de rechter..................................................................................................25
5. Toekomst................................................................................................................... 25
Week 2a – Ouders en kinderen lll (gezag, zorg en omvang) en week 2b – Ouders en
kinderen lV (gezag, zorg en omgang, rapport Staatscommissie Herijking ouderschap.........27
Hoofdstuk 12 Minderjarigen en het over hun uitgeoefende gezag (titel 13 en 14).............27
127. Raad voor de kinderbescherming; gezagsregister.................................................27
128. Gezag; algemene uitgangspunten..........................................................................27
128a. Belangenstrijd tussen ouder of voogd en kind; bijzondere curator........................28
129. Het gezag over de persoon van de minderjarige....................................................28
130. Gezamenlijke gezagsuitoefening door ouders........................................................28
131. Gezamenlijke gezagsuitoefening door een ouder en zijn partner...........................29
Van rechtswege..........................................................................................................29
Krachtens rechterlijk beslissing...................................................................................29
131a. Geschillen over gezamenlijke gezagsuitoefening.................................................30
132. Gezagsuitoefening door een ouder alleen..............................................................30
133. Door de rechter opgedragen gezagsuitoefening door een ouder alleen.................30
136. Beperking van het gezag; ondertoezichtstelling.....................................................31
136a. Taak van de gecertificeerde instelling; aanwijzingen en geschillen......................31
136b. Uithuisplaatsing....................................................................................................32
136c. Uitoefening gezag door gecertificeerde instelling; beperking contact...................32
137. Beëindiging van het gezag.....................................................................................32
137a. Voorlopige voogdij................................................................................................33
138. Blokkaderecht van pleegouders.............................................................................33
139. Voogdij................................................................................................................... 33
140. Gezamenlijke voogdij.............................................................................................33
141. De rechtspersoon-voogd........................................................................................34
142. Ontslag...................................................................................................................34
143. Ondertoezichtstelling; beëindiging van de voogdij..................................................35
146. Internationaal privaatrechtelijke aspecten..............................................................35
Hoofdstuk 13 Omgang met en informatie over minderjarige kinderen (titel 15)..................36
147. Inleiding.................................................................................................................. 36
148. Omgang tussen ouder en het kind.........................................................................36
148a. Omgang van anderen dan ouders en het kind......................................................36
148b. Handhaving van omgangsregelingen...................................................................36
149. Informatie en consultatie........................................................................................37
149b. Verzoeken van het kind zelf.................................................................................37
Hoofdstuk 19 Procesrecht in zaken van personen- en familierecht....................................37
2
, 171g. Verzoekers, belanghebbenden en anderen..........................................................37
171h. Het verloop van de procedure..............................................................................38
De voorstellen van de Staatscommissie Herijking ouderschap..........................................38
2. Uitgangspunten..........................................................................................................38
2.2 Rechten en belangen van het kind.......................................................................38
2.4 Stem van het kind.................................................................................................38
3. Voorstellen ouderschap en gezag (algemeen)...........................................................39
3.1 Buiten huwelijk geboren kinderen.........................................................................39
3.4 Pleeggezinnen......................................................................................................39
4. Meerouderschap en meerpersoonsgezag..................................................................39
4.1 Meerouderschap...................................................................................................39
4.2 Meerpersoonsgezag.............................................................................................39
5. Draagmoederschap....................................................................................................40
5.1 Voorgestelde regeling...........................................................................................40
Week 3a – De persoon, nationaliteit en naamsrecht.............................................................41
Hoofdstuk 2 De algemene bepalingen (titel 1)...................................................................41
4. Het begrip persoon.....................................................................................................41
5. Begin en einde van de persoonlijkheid.......................................................................41
6. Bloed- en aanverwantschap.......................................................................................41
Hoofdstuk 3 De nationaliteit...............................................................................................41
7. Inleiding...................................................................................................................... 41
8. Verkrijging, verlening, verlies en vaststelling van het Nederlanderschap...................42
Hoofdstuk 4 De naam (titel 2)............................................................................................43
11. Verkrijging en wijziging van de geslachtsnaam........................................................43
12. Bewijs van de geslachtsnaam..................................................................................44
13. Verkrijging en wijziging van voornamen...................................................................44
14. Bescherming van de naam.......................................................................................44
15. Naam van de echtgenoten en geregistreerd partners..............................................45
Hoofdstuk 5 De woonplaats (titel 3)...................................................................................45
17. Inleiding....................................................................................................................45
18. De zelfstandige woonplaats.....................................................................................45
19. De afhankelijke woonplaats......................................................................................45
20. De vrijwillig gekozen woonplaats..............................................................................45
21. De noodzakelijk gekozen woonplaats......................................................................45
Hoofdstuk 6 De burgerlijke stand (titel 4)...........................................................................46
22. Inleiding....................................................................................................................46
23. De geboorteakte.......................................................................................................46
2
, 24. De overlijdensakte....................................................................................................46
25. Latere vermelding; akten van inschrijving en inschrijving van buitenlandse akten....46
26. Bewijskracht van de akten; openbaarheid van de registers......................................47
26a. Weigering een akte op te maken............................................................................47
27a. Wijziging van het geslacht in de geboorteakte.......................................................47
27b. Gevolgen wijziging van het geslacht in de geboorteakte........................................47
De “derde gender”-optie: de stand van zaken in Nederland in rechtsvergelijkend
perspectief......................................................................................................................... 48
Week 3b – Minderjarigen en vermogen.................................................................................49
Hoofdstuk 12 Minderjarigen en het over hen uitgeoefende gezag (titel 13 en 14).............49
125. Handelsonbekwaamheid van minderjarigen...........................................................49
126. Handlichting...........................................................................................................49
134. Het bewind over het vermogen van het kind en zijn vertegenwoordiging...............50
135. Vruchtgenot............................................................................................................50
144. Uitoefening van de voogdij wat betreft het vermogen van de minderjarige, het
voogdijbewind................................................................................................................50
145. Rekening en verantwoording bij het einde van de voogdij......................................51
Week 4a – Meerderjarigen en vermogen..............................................................................53
Hoofdstuk 14 Curatele (titel 16).........................................................................................53
150. Inleiding.................................................................................................................. 53
151. De ondertoezichtstelling.........................................................................................53
151a. De curator en kwaliteitseisen voor curatoren........................................................54
152. Gevolgen van de curatele......................................................................................54
153. Einde van de curatele.............................................................................................55
Hoofdstuk 16 Afwezigheid en vermissing (titel 18).............................................................55
164. Voorzieningen in geval van afwezigheid.................................................................55
165. Personen wier bestaan onzeker is.........................................................................55
166. Verklaring en vermoedelijk overlijden.....................................................................55
167. Vaststellen van overlijden in bijzondere gevallen...................................................56
Hoofdstuk 17 Beschermingsbewind (titel 19).....................................................................56
168. Inleiding; verhouding curatele en mentorschap......................................................56
169. De onderbewindstelling..........................................................................................57
169a. De bewindvoerder en kwaliteitseisen voor bewindvoerders.................................57
170. Gevolgen van de onderbewindstelling....................................................................58
171. Einde van het bewind.............................................................................................58
Hoofdstuk 18 Mentorschap (titel 20)..................................................................................58
171a. Inleiding; verhouding tot curatele en beschermingsbewind..................................58
171b. De instelling van het mentorschap.......................................................................59
2
, 171c. De mentor en kwaliteitseisen voor mentoren........................................................59
171d. Gevolgen van het mentorschap............................................................................59
171e. Einde van het mentorschap..................................................................................59
Week 4b – Huwelijk en geregistreerd partnerschap, ongehuwd samenwonen.
Huwelijksvermogensrecht l (rechten en plichten van echtgenoten).......................................60
Hoofdstuk 7 Het huwelijk (titel 5).......................................................................................60
28. Inleiding....................................................................................................................60
28a. Ongehuwd samenleven..........................................................................................60
29. De absolute inwendige huwelijksvereisten...............................................................60
30. De relatief inwendige huwelijksvereisten..................................................................61
31. De uitwendige huwelijksvereisten (formaliteiten)......................................................61
Kenbaar maken van het voornemen te huwen...........................................................61
32. Stuiting van het huwelijk...........................................................................................61
33. Voltrekking van het huwelijk.....................................................................................62
34. Nietigverklaring van een huwelijk.............................................................................62
35. Gevolgen van de nietigverklaring.............................................................................62
36. Bewijs van het bestaan van het huwelijk..................................................................62
Hoofdstuk 8 Het geregistreerd partnerschap (titel 5A).......................................................63
37a. Inleiding.................................................................................................................. 63
37b. Geregistreerd partnerschap en huwelijk: verschillen..............................................63
37c. Vereisten voor het aangaan van een geregistreerd partnerschap, stuiting,
voltrekking, nietigverklaring............................................................................................63
37d. Wijzen waarop het geregistreerd partnerschap eindigt...........................................63
37e. Beëindiging van het geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden........63
37f. Ontbinding van het geregistreerd partnerschap......................................................64
37g. Omzetting van een geregistreerd partnerschap in een huwelijk.............................64
Hoofdstuk 9 Het huwelijksvermogensrecht (titel 6-8).........................................................64
A. Algemene regels met betrekking tot rechten en verplichtingen van echtgenoten
(titel 6)..................................................................................................................... 64
39. Rechten en verplichtingen van echtgenoten.............................................................64
40. De wederzijdse verplichting elkander het nodige te verschaffen..............................64
41. De kosten der huishouding.......................................................................................66
42. Draagplicht voor kosten der huishouding.................................................................66
44. Fourneerplicht.......................................................................................................... 66
45. Afwijking van de hoofdregel bij overeenkomst..........................................................66
46. Rechten en verplichtingen tussen echtgenoten die niet samenwonen.....................66
47. Verruimde aansprakelijkheid voor huishoudelijke schulden (art. 1:85 BW)..............67
48. Bevrijding van aansprakelijkheid voor de in art. 1:85 lid 1 BW genoemde schulden 67
2
, 49. Vergoedingsrechten (art. 1:87 BW)..........................................................................67
50. Beschermende voorschriften (art. 1:88 en 1:89 BW)................................................67
55. Rechterlijke vervanging van de vereiste toestemming..............................................68
56. De sanctie; vernietigbaarheid (art. 1:89 BW)............................................................68
57. Bestuur (art. 1:90 BW...............................................................................................68
58. Bestuursopdracht (art. 1:91 BW)..............................................................................68
59. Derdenbescherming (art. 1:92 BW)..........................................................................68
60. Van tafel en bed gescheiden echtgenoten (art. 1:92a BW)......................................69
Relatievermogen hoofdstuk 18 Informeel samenleven en vermogensrecht.......................70
18.128 Inleiding.............................................................................................................. 70
18.129 Analoge toepassing van huwelijksvermogensrecht............................................70
18.130 Analoge toepassing van het personenvennootschapsrecht................................70
Week 5a – Huwelijksvermogensrecht ll (wettelijke gemeenschap en huwelijkse voorwaarden)
.............................................................................................................................................. 71
Hoofdstuk 9 Het huwelijksvermogensrecht (titel 6-8).........................................................71
B. De wettelijke (beperkte) gemeenschap van goederen (titel 7)............................71
61. De begrippen wettelijke gemeenschap van goederen en huwelijksgemeenschap. . .71
63. Wat omvat de wettelijke gemeenschap van goederen?...........................................71
64. Erfrechtelijke verkrijgingen en giften.........................................................................71
65. Verknochte goederen...............................................................................................72
66. Schulden: gemeenschapsschulden en privéschulden..............................................72
Hoofdregel voor wat de lasten betreft.........................................................................72
Uitzonderingen...........................................................................................................72
67. Schulden; aansprakelijkheid.....................................................................................72
68. Schulden; verhaal, aanwijsrecht en overnemingsrecht.............................................73
72. Bestuur over goederen der gemeenschap...............................................................73
75. Ontbinding van de gemeenschap (art. 1:99 BW)......................................................73
76. Gevolgen der ontbinding (art. 1:100-1:108 BW........................................................74
77. Het bestuur van de ontbonden gemeenschap..........................................................74
78. Scheiding en deling van de ontbonden huwelijksgemeenschap (art. 1:100 BW)......74
79. Aansprakelijkheid (voor reeds bestaande schulden) na ontbinding van de
huwelijksgemeenschap (art. 1:102 BW).........................................................................75
80. De afstand der gemeenschap (art. 1:103-108 BW)..................................................75
81. De dubbele afstand (art. 1:108 BW).........................................................................75
82. Opheffing van de gemeenschap van goederen (art. 1:109-113 BW)........................75
83. Enkele bijzondere vragen naar aanleiding van de ontbinding van de gemeenschap
door echtscheiding; belangrijke activa en de rol van het echtscheidingsconvenant.......75
C. Huwelijkse voorwaarden (titel 8).........................................................................76
2
, 85. Karakter van huwelijkse voorwaarden......................................................................76
86. De inwerkingtreding van huwelijkse voorwaarden....................................................76
87. Derdenbescherming.................................................................................................76
88. Huwelijkse voorwaarden door handelingsonbekwamen (art. 1:117 lid 1 BW)...........76
89. Slechts van huwelijksgoederenrecht........................................................................76
90. Uitsluiting van iedere gemeenschap van goederen..................................................77
91. Verrekenbedingen....................................................................................................77
92. Algemene regels voor verrekenbedingen.................................................................78
93. De periodieke verrekenbedingen..............................................................................79
94. Finale verrekenstelsels.............................................................................................79
De gemeenschap is beperkt..............................................................................................79
1. Beperking van de gemeenschap................................................................................79
2. De voorhuwelijkse onderneming................................................................................80
3. Uitwinning.................................................................................................................. 80
Week 5b – Echtscheiding en levensonderhoud.....................................................................81
Hoofdstuk 10 Ontbinding van het huwelijk en scheiding van tafel en bed (titel 9 en 10)....81
100. Wijzen waarop het huwelijk eindigt.........................................................................81
101. Echtscheiding: algemene regels.............................................................................81
104. Gevolgen van echtscheiding..................................................................................81
104a. Partneralimentatie; hoogte...................................................................................81
104b. Partneralimentatie; duur.......................................................................................82
104c. Partneralimentatie; overige aspecten...................................................................82
Alimentatieovereenkomsten (art. 1:158 BW)..............................................................82
Wijziging van de overeengekomen of vastgestelde alimentatie..................................83
Alimentatie en bijstand................................................................................................83
Hertrouwen of samenwonen als ware men gehuwd...................................................83
104d. Andere vermogensrechtelijke gevolgen van de scheiding....................................83
Benadeling gemeenschap en bewoningsrecht...........................................................83
Pensioenverdeling......................................................................................................83
104e. Gevolgen ten aanzien van kinderen.....................................................................83
105. Scheiding van tafel en bed.....................................................................................84
106. Gevolgen van scheiding van tafel en bed...............................................................84
107. Einde van scheiding van tafel en bed; verzoening..................................................84
108. Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed....................................85
109. Procedure...............................................................................................................85
Hoofdstuk 15 Levensonderhoud (titel 17)..........................................................................85
156. Grondslagen en karakter van de verplichting tot levensonderhoud........................85
2
, 157. Gerechtigden en verplichtingen tot levensonderhoud.............................................85
158. Verplichtingen tot levensonderhoud op grond van bloed- en aanverwantschap.....85
159. Rangorde van gerechtigden en verplichtingen.......................................................86
160. Inhoud en omvang van de verplichting tot levensonderhoud tussen bloed- en
aanverwanten................................................................................................................86
161. Vastelling, wijziging en indexering van de verplichting tot levensonderhoud..........86
162. De verplichting jegens minderjarige en jonge meerderjarige kinderen...................87
162a. Inning van alimentatie..........................................................................................87
Week 6a – Erfrecht l (ab intestaat erfrecht)..........................................................................88
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................88
172. Algemeen...............................................................................................................88
174. Voorwaarden voor erfopvolging..............................................................................88
Erfopvolging bij versterf...........................................................................................88
175. Wie zijn erfgenamen bij versterf?...........................................................................88
176. Erfopvolging uit eigen hoofde of bij plaatsvervulling...............................................88
177. Het parentele stelsel...............................................................................................89
178. De erfdelen............................................................................................................. 89
179. De wettelijke toedeling van de nalatenschap aan de langstlevende echtgenoot en
de kinderen.................................................................................................................... 89
Opvolging in de goederen en de schulden..................................................................90
Niet-opeisbare geldvordering van de kinderen...........................................................90
Ongedaanmaking.......................................................................................................90
180. De wilsrechten van de kinderen en de uitoefening ervan.......................................90
De aard van de vordering in het kader van de wettelijke verdeling en de (on)mogelijkheid
van conservatoir beslag voor deze vordering.....................................................................91
1. Inleiding...................................................................................................................... 91
2. De bescherming van de langstlevende echtgenoot....................................................91
3. Een eigenaardige vordering.......................................................................................92
3.2 Overdraagbaarheid...............................................................................................92
3.3 Uitbetaling, afspraken en rentevergoeding...........................................................92
3.4 Verhaal van schuldeisers op de vordering............................................................92
Week 6b – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).......................................................93
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................93
Wettelijke rechten van dwingende aard...................................................................93
187. De legitieme portie.................................................................................................93
1. Karakter..................................................................................................................93
2. Het legitieme-breukdeel..........................................................................................93
3. De omvang van de legitieme portie........................................................................93
2
, 188. Het geldend maken van de legitieme portie...........................................................94
189. Inkorting................................................................................................................. 94
190. Andere wettelijke rechten.......................................................................................94
Het bestaansrecht van de legitieme...................................................................................95
Week 7a – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).......................................................96
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................96
Erfopvolging bij versterf...........................................................................................96
181. Afwijking bij uiterste wilsbeschikking......................................................................96
Erfopvolging bij testament.......................................................................................96
182. Uiterste wilsbeschikkingen.....................................................................................96
183. Wie kunnen uiterste wilsbeschikkingen maken en wie kunnen daaruit voordeel
genieten?....................................................................................................................... 97
184. Soorten van uiterste wilsbeschikkingen..................................................................97
Erfstellingen................................................................................................................ 97
Legaten...................................................................................................................... 97
Lasten......................................................................................................................... 98
Makingen onder een tijdsbepaling of voorwaarde.......................................................98
1. Makingen onder een tijdsbepaling.......................................................................98
2. Makingen onder een voorwaarde........................................................................98
185. Vormvereisten........................................................................................................99
Het teletestament: testeren op afstand onder de Tijdelijke wet COVID-19.........................99
2. Bestaande alternatieven volstaan niet........................................................................99
2.1 Algemeen; tussen droom en daad........................................................................99
2.3 Het depot-testament.............................................................................................99
2.4 Noodtestament................................................................................................100
Uitleg van uiterste wilsbeschikkingen...............................................................................100
2. Het stelsel van art. 4:46 BW.....................................................................................100
3. Analyse van de rechtspraak van de Hoge Raad over art. 4:46 BW..........................100
5. Art. 4:46 BW en de werking van de redelijkheid en billijkheid...................................100
6. Kritiek op art. 4:46 BW “van binnen uit”....................................................................101
Week 7b – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).....................................................102
Hoofdstuk 20 Erfrecht......................................................................................................102
Erfopvolging bij testament.....................................................................................102
186. Verklaring van erfrecht; het centraal testamentenregister; openbaar boedelregister
..................................................................................................................................... 102
Wettelijke rechten van dwingende aard.................................................................102
191. De rechtspositie van de erfgenaam......................................................................102
192. Aanvaarding en verwerping van nalatenschappen...............................................103
2
, Zuivere aanvaarding.................................................................................................103
Aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving (beneficiaire aanvaarding)
................................................................................................................................. 103
Verwerping............................................................................................................... 105
Vereffening en verdeling.......................................................................................105
193. Vereffening........................................................................................................... 105
Enkele opmerkingen over de inhoud en de betekenis van de verklaring van erfrecht......106
Betere bescherming erfgenamen tegen schulden............................................................106
A. Inleiding................................................................................................................... 106
C. Nieuw recht: gedragingen die tot zuivere aanvaarding leiden..................................106
E. Machtiging tot beneficiaire aanvaarding bij onbekende schulden............................107
F. Overgangsrecht.......................................................................................................107
G. Overige wijzigingen.................................................................................................107
H. Conclusie................................................................................................................. 108
2
Week 1a – Inleiding, EVRM, ouders en kinderen l (afstamming en adoptie) en week 1b –
Ouders en kinderen ll (afstamming en adoptie).....................................................................11
Hoofdstuk 1 Inleiding......................................................................................................... 11
1. Algemeen................................................................................................................... 11
2. Inhoud van Boek 1 BW: personen- en familierecht.....................................................11
Hoofdstuk 2 De algemene bepalingen (titel 1)...................................................................11
6. Bloed- en aanverwantschap.......................................................................................11
6a. Het Marckx-arrest; positieve verplichtingen..............................................................12
6b. Wanneer is er familie- en gezinsleven......................................................................12
Hoofdstuk 11 Afstamming en adoptie (titel 11 en 12)........................................................13
111. Inleiding.................................................................................................................. 13
111a. Recht om te weten van wie men afstamt..............................................................14
111b. Draagmoederschap..............................................................................................14
112. Rechtsgevolgen van het al dan niet in familierechtelijke betrekking staan tot een
ouder.............................................................................................................................. 15
113. Kunstmatige donorbevruchting...............................................................................16
114. Tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap geboren kinderen..........................16
115. Ontkenning van het door huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstane vader- of
duomoederschap...........................................................................................................16
Verschillen ontkenning vaderschap en ontkenning duomoederschap.........................17
Voorwaarden voor ontkenning vaderschap en ontkenning duomoederschap.............17
116. Rechtskarakter, vorm en gevolgen van erkenning..................................................18
117. Nietigheid van de erkenning...................................................................................18
117a. Vervanging van de toestemming tot erkenning.....................................................19
A. Voorwaarden voor de aspirant-erkenner die verwekker of donor is (art. 1:204 lid 3
BW)............................................................................................................................ 19
B. Voorwaarden voor de aspirant-erkenner die als levensgezel toestemming heeft
gegeven tot een daad die de verweking van het kind tot gevolg kan hebben gehad
(art. 1:204 lid 4 BW)....................................................................................................19
118. Vernietiging van de erkenning................................................................................20
119. Gerechtelijke vaststelling van het ouderschap.......................................................20
120. Inroeping en betwisting van staat van een kind......................................................21
121a. Algemene voorwaarden voor adoptie...................................................................21
122. Bijzondere voorwaarden voor adoptie....................................................................21
122a. Gevolgen van adoptie; herroeping.......................................................................22
Een kindje van de ooievaar? Over draagmoederschap: heden en toekomst.....................24
1. Inleiding...................................................................................................................... 24
2. Terminologie en vormen van draagmoederschap......................................................24
2
, 3. Juridische vormgeving van het ouderschap...............................................................24
4. De rol van de rechter..................................................................................................25
5. Toekomst................................................................................................................... 25
Week 2a – Ouders en kinderen lll (gezag, zorg en omvang) en week 2b – Ouders en
kinderen lV (gezag, zorg en omgang, rapport Staatscommissie Herijking ouderschap.........27
Hoofdstuk 12 Minderjarigen en het over hun uitgeoefende gezag (titel 13 en 14).............27
127. Raad voor de kinderbescherming; gezagsregister.................................................27
128. Gezag; algemene uitgangspunten..........................................................................27
128a. Belangenstrijd tussen ouder of voogd en kind; bijzondere curator........................28
129. Het gezag over de persoon van de minderjarige....................................................28
130. Gezamenlijke gezagsuitoefening door ouders........................................................28
131. Gezamenlijke gezagsuitoefening door een ouder en zijn partner...........................29
Van rechtswege..........................................................................................................29
Krachtens rechterlijk beslissing...................................................................................29
131a. Geschillen over gezamenlijke gezagsuitoefening.................................................30
132. Gezagsuitoefening door een ouder alleen..............................................................30
133. Door de rechter opgedragen gezagsuitoefening door een ouder alleen.................30
136. Beperking van het gezag; ondertoezichtstelling.....................................................31
136a. Taak van de gecertificeerde instelling; aanwijzingen en geschillen......................31
136b. Uithuisplaatsing....................................................................................................32
136c. Uitoefening gezag door gecertificeerde instelling; beperking contact...................32
137. Beëindiging van het gezag.....................................................................................32
137a. Voorlopige voogdij................................................................................................33
138. Blokkaderecht van pleegouders.............................................................................33
139. Voogdij................................................................................................................... 33
140. Gezamenlijke voogdij.............................................................................................33
141. De rechtspersoon-voogd........................................................................................34
142. Ontslag...................................................................................................................34
143. Ondertoezichtstelling; beëindiging van de voogdij..................................................35
146. Internationaal privaatrechtelijke aspecten..............................................................35
Hoofdstuk 13 Omgang met en informatie over minderjarige kinderen (titel 15)..................36
147. Inleiding.................................................................................................................. 36
148. Omgang tussen ouder en het kind.........................................................................36
148a. Omgang van anderen dan ouders en het kind......................................................36
148b. Handhaving van omgangsregelingen...................................................................36
149. Informatie en consultatie........................................................................................37
149b. Verzoeken van het kind zelf.................................................................................37
Hoofdstuk 19 Procesrecht in zaken van personen- en familierecht....................................37
2
, 171g. Verzoekers, belanghebbenden en anderen..........................................................37
171h. Het verloop van de procedure..............................................................................38
De voorstellen van de Staatscommissie Herijking ouderschap..........................................38
2. Uitgangspunten..........................................................................................................38
2.2 Rechten en belangen van het kind.......................................................................38
2.4 Stem van het kind.................................................................................................38
3. Voorstellen ouderschap en gezag (algemeen)...........................................................39
3.1 Buiten huwelijk geboren kinderen.........................................................................39
3.4 Pleeggezinnen......................................................................................................39
4. Meerouderschap en meerpersoonsgezag..................................................................39
4.1 Meerouderschap...................................................................................................39
4.2 Meerpersoonsgezag.............................................................................................39
5. Draagmoederschap....................................................................................................40
5.1 Voorgestelde regeling...........................................................................................40
Week 3a – De persoon, nationaliteit en naamsrecht.............................................................41
Hoofdstuk 2 De algemene bepalingen (titel 1)...................................................................41
4. Het begrip persoon.....................................................................................................41
5. Begin en einde van de persoonlijkheid.......................................................................41
6. Bloed- en aanverwantschap.......................................................................................41
Hoofdstuk 3 De nationaliteit...............................................................................................41
7. Inleiding...................................................................................................................... 41
8. Verkrijging, verlening, verlies en vaststelling van het Nederlanderschap...................42
Hoofdstuk 4 De naam (titel 2)............................................................................................43
11. Verkrijging en wijziging van de geslachtsnaam........................................................43
12. Bewijs van de geslachtsnaam..................................................................................44
13. Verkrijging en wijziging van voornamen...................................................................44
14. Bescherming van de naam.......................................................................................44
15. Naam van de echtgenoten en geregistreerd partners..............................................45
Hoofdstuk 5 De woonplaats (titel 3)...................................................................................45
17. Inleiding....................................................................................................................45
18. De zelfstandige woonplaats.....................................................................................45
19. De afhankelijke woonplaats......................................................................................45
20. De vrijwillig gekozen woonplaats..............................................................................45
21. De noodzakelijk gekozen woonplaats......................................................................45
Hoofdstuk 6 De burgerlijke stand (titel 4)...........................................................................46
22. Inleiding....................................................................................................................46
23. De geboorteakte.......................................................................................................46
2
, 24. De overlijdensakte....................................................................................................46
25. Latere vermelding; akten van inschrijving en inschrijving van buitenlandse akten....46
26. Bewijskracht van de akten; openbaarheid van de registers......................................47
26a. Weigering een akte op te maken............................................................................47
27a. Wijziging van het geslacht in de geboorteakte.......................................................47
27b. Gevolgen wijziging van het geslacht in de geboorteakte........................................47
De “derde gender”-optie: de stand van zaken in Nederland in rechtsvergelijkend
perspectief......................................................................................................................... 48
Week 3b – Minderjarigen en vermogen.................................................................................49
Hoofdstuk 12 Minderjarigen en het over hen uitgeoefende gezag (titel 13 en 14).............49
125. Handelsonbekwaamheid van minderjarigen...........................................................49
126. Handlichting...........................................................................................................49
134. Het bewind over het vermogen van het kind en zijn vertegenwoordiging...............50
135. Vruchtgenot............................................................................................................50
144. Uitoefening van de voogdij wat betreft het vermogen van de minderjarige, het
voogdijbewind................................................................................................................50
145. Rekening en verantwoording bij het einde van de voogdij......................................51
Week 4a – Meerderjarigen en vermogen..............................................................................53
Hoofdstuk 14 Curatele (titel 16).........................................................................................53
150. Inleiding.................................................................................................................. 53
151. De ondertoezichtstelling.........................................................................................53
151a. De curator en kwaliteitseisen voor curatoren........................................................54
152. Gevolgen van de curatele......................................................................................54
153. Einde van de curatele.............................................................................................55
Hoofdstuk 16 Afwezigheid en vermissing (titel 18).............................................................55
164. Voorzieningen in geval van afwezigheid.................................................................55
165. Personen wier bestaan onzeker is.........................................................................55
166. Verklaring en vermoedelijk overlijden.....................................................................55
167. Vaststellen van overlijden in bijzondere gevallen...................................................56
Hoofdstuk 17 Beschermingsbewind (titel 19).....................................................................56
168. Inleiding; verhouding curatele en mentorschap......................................................56
169. De onderbewindstelling..........................................................................................57
169a. De bewindvoerder en kwaliteitseisen voor bewindvoerders.................................57
170. Gevolgen van de onderbewindstelling....................................................................58
171. Einde van het bewind.............................................................................................58
Hoofdstuk 18 Mentorschap (titel 20)..................................................................................58
171a. Inleiding; verhouding tot curatele en beschermingsbewind..................................58
171b. De instelling van het mentorschap.......................................................................59
2
, 171c. De mentor en kwaliteitseisen voor mentoren........................................................59
171d. Gevolgen van het mentorschap............................................................................59
171e. Einde van het mentorschap..................................................................................59
Week 4b – Huwelijk en geregistreerd partnerschap, ongehuwd samenwonen.
Huwelijksvermogensrecht l (rechten en plichten van echtgenoten).......................................60
Hoofdstuk 7 Het huwelijk (titel 5).......................................................................................60
28. Inleiding....................................................................................................................60
28a. Ongehuwd samenleven..........................................................................................60
29. De absolute inwendige huwelijksvereisten...............................................................60
30. De relatief inwendige huwelijksvereisten..................................................................61
31. De uitwendige huwelijksvereisten (formaliteiten)......................................................61
Kenbaar maken van het voornemen te huwen...........................................................61
32. Stuiting van het huwelijk...........................................................................................61
33. Voltrekking van het huwelijk.....................................................................................62
34. Nietigverklaring van een huwelijk.............................................................................62
35. Gevolgen van de nietigverklaring.............................................................................62
36. Bewijs van het bestaan van het huwelijk..................................................................62
Hoofdstuk 8 Het geregistreerd partnerschap (titel 5A).......................................................63
37a. Inleiding.................................................................................................................. 63
37b. Geregistreerd partnerschap en huwelijk: verschillen..............................................63
37c. Vereisten voor het aangaan van een geregistreerd partnerschap, stuiting,
voltrekking, nietigverklaring............................................................................................63
37d. Wijzen waarop het geregistreerd partnerschap eindigt...........................................63
37e. Beëindiging van het geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden........63
37f. Ontbinding van het geregistreerd partnerschap......................................................64
37g. Omzetting van een geregistreerd partnerschap in een huwelijk.............................64
Hoofdstuk 9 Het huwelijksvermogensrecht (titel 6-8).........................................................64
A. Algemene regels met betrekking tot rechten en verplichtingen van echtgenoten
(titel 6)..................................................................................................................... 64
39. Rechten en verplichtingen van echtgenoten.............................................................64
40. De wederzijdse verplichting elkander het nodige te verschaffen..............................64
41. De kosten der huishouding.......................................................................................66
42. Draagplicht voor kosten der huishouding.................................................................66
44. Fourneerplicht.......................................................................................................... 66
45. Afwijking van de hoofdregel bij overeenkomst..........................................................66
46. Rechten en verplichtingen tussen echtgenoten die niet samenwonen.....................66
47. Verruimde aansprakelijkheid voor huishoudelijke schulden (art. 1:85 BW)..............67
48. Bevrijding van aansprakelijkheid voor de in art. 1:85 lid 1 BW genoemde schulden 67
2
, 49. Vergoedingsrechten (art. 1:87 BW)..........................................................................67
50. Beschermende voorschriften (art. 1:88 en 1:89 BW)................................................67
55. Rechterlijke vervanging van de vereiste toestemming..............................................68
56. De sanctie; vernietigbaarheid (art. 1:89 BW)............................................................68
57. Bestuur (art. 1:90 BW...............................................................................................68
58. Bestuursopdracht (art. 1:91 BW)..............................................................................68
59. Derdenbescherming (art. 1:92 BW)..........................................................................68
60. Van tafel en bed gescheiden echtgenoten (art. 1:92a BW)......................................69
Relatievermogen hoofdstuk 18 Informeel samenleven en vermogensrecht.......................70
18.128 Inleiding.............................................................................................................. 70
18.129 Analoge toepassing van huwelijksvermogensrecht............................................70
18.130 Analoge toepassing van het personenvennootschapsrecht................................70
Week 5a – Huwelijksvermogensrecht ll (wettelijke gemeenschap en huwelijkse voorwaarden)
.............................................................................................................................................. 71
Hoofdstuk 9 Het huwelijksvermogensrecht (titel 6-8).........................................................71
B. De wettelijke (beperkte) gemeenschap van goederen (titel 7)............................71
61. De begrippen wettelijke gemeenschap van goederen en huwelijksgemeenschap. . .71
63. Wat omvat de wettelijke gemeenschap van goederen?...........................................71
64. Erfrechtelijke verkrijgingen en giften.........................................................................71
65. Verknochte goederen...............................................................................................72
66. Schulden: gemeenschapsschulden en privéschulden..............................................72
Hoofdregel voor wat de lasten betreft.........................................................................72
Uitzonderingen...........................................................................................................72
67. Schulden; aansprakelijkheid.....................................................................................72
68. Schulden; verhaal, aanwijsrecht en overnemingsrecht.............................................73
72. Bestuur over goederen der gemeenschap...............................................................73
75. Ontbinding van de gemeenschap (art. 1:99 BW)......................................................73
76. Gevolgen der ontbinding (art. 1:100-1:108 BW........................................................74
77. Het bestuur van de ontbonden gemeenschap..........................................................74
78. Scheiding en deling van de ontbonden huwelijksgemeenschap (art. 1:100 BW)......74
79. Aansprakelijkheid (voor reeds bestaande schulden) na ontbinding van de
huwelijksgemeenschap (art. 1:102 BW).........................................................................75
80. De afstand der gemeenschap (art. 1:103-108 BW)..................................................75
81. De dubbele afstand (art. 1:108 BW).........................................................................75
82. Opheffing van de gemeenschap van goederen (art. 1:109-113 BW)........................75
83. Enkele bijzondere vragen naar aanleiding van de ontbinding van de gemeenschap
door echtscheiding; belangrijke activa en de rol van het echtscheidingsconvenant.......75
C. Huwelijkse voorwaarden (titel 8).........................................................................76
2
, 85. Karakter van huwelijkse voorwaarden......................................................................76
86. De inwerkingtreding van huwelijkse voorwaarden....................................................76
87. Derdenbescherming.................................................................................................76
88. Huwelijkse voorwaarden door handelingsonbekwamen (art. 1:117 lid 1 BW)...........76
89. Slechts van huwelijksgoederenrecht........................................................................76
90. Uitsluiting van iedere gemeenschap van goederen..................................................77
91. Verrekenbedingen....................................................................................................77
92. Algemene regels voor verrekenbedingen.................................................................78
93. De periodieke verrekenbedingen..............................................................................79
94. Finale verrekenstelsels.............................................................................................79
De gemeenschap is beperkt..............................................................................................79
1. Beperking van de gemeenschap................................................................................79
2. De voorhuwelijkse onderneming................................................................................80
3. Uitwinning.................................................................................................................. 80
Week 5b – Echtscheiding en levensonderhoud.....................................................................81
Hoofdstuk 10 Ontbinding van het huwelijk en scheiding van tafel en bed (titel 9 en 10)....81
100. Wijzen waarop het huwelijk eindigt.........................................................................81
101. Echtscheiding: algemene regels.............................................................................81
104. Gevolgen van echtscheiding..................................................................................81
104a. Partneralimentatie; hoogte...................................................................................81
104b. Partneralimentatie; duur.......................................................................................82
104c. Partneralimentatie; overige aspecten...................................................................82
Alimentatieovereenkomsten (art. 1:158 BW)..............................................................82
Wijziging van de overeengekomen of vastgestelde alimentatie..................................83
Alimentatie en bijstand................................................................................................83
Hertrouwen of samenwonen als ware men gehuwd...................................................83
104d. Andere vermogensrechtelijke gevolgen van de scheiding....................................83
Benadeling gemeenschap en bewoningsrecht...........................................................83
Pensioenverdeling......................................................................................................83
104e. Gevolgen ten aanzien van kinderen.....................................................................83
105. Scheiding van tafel en bed.....................................................................................84
106. Gevolgen van scheiding van tafel en bed...............................................................84
107. Einde van scheiding van tafel en bed; verzoening..................................................84
108. Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed....................................85
109. Procedure...............................................................................................................85
Hoofdstuk 15 Levensonderhoud (titel 17)..........................................................................85
156. Grondslagen en karakter van de verplichting tot levensonderhoud........................85
2
, 157. Gerechtigden en verplichtingen tot levensonderhoud.............................................85
158. Verplichtingen tot levensonderhoud op grond van bloed- en aanverwantschap.....85
159. Rangorde van gerechtigden en verplichtingen.......................................................86
160. Inhoud en omvang van de verplichting tot levensonderhoud tussen bloed- en
aanverwanten................................................................................................................86
161. Vastelling, wijziging en indexering van de verplichting tot levensonderhoud..........86
162. De verplichting jegens minderjarige en jonge meerderjarige kinderen...................87
162a. Inning van alimentatie..........................................................................................87
Week 6a – Erfrecht l (ab intestaat erfrecht)..........................................................................88
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................88
172. Algemeen...............................................................................................................88
174. Voorwaarden voor erfopvolging..............................................................................88
Erfopvolging bij versterf...........................................................................................88
175. Wie zijn erfgenamen bij versterf?...........................................................................88
176. Erfopvolging uit eigen hoofde of bij plaatsvervulling...............................................88
177. Het parentele stelsel...............................................................................................89
178. De erfdelen............................................................................................................. 89
179. De wettelijke toedeling van de nalatenschap aan de langstlevende echtgenoot en
de kinderen.................................................................................................................... 89
Opvolging in de goederen en de schulden..................................................................90
Niet-opeisbare geldvordering van de kinderen...........................................................90
Ongedaanmaking.......................................................................................................90
180. De wilsrechten van de kinderen en de uitoefening ervan.......................................90
De aard van de vordering in het kader van de wettelijke verdeling en de (on)mogelijkheid
van conservatoir beslag voor deze vordering.....................................................................91
1. Inleiding...................................................................................................................... 91
2. De bescherming van de langstlevende echtgenoot....................................................91
3. Een eigenaardige vordering.......................................................................................92
3.2 Overdraagbaarheid...............................................................................................92
3.3 Uitbetaling, afspraken en rentevergoeding...........................................................92
3.4 Verhaal van schuldeisers op de vordering............................................................92
Week 6b – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).......................................................93
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................93
Wettelijke rechten van dwingende aard...................................................................93
187. De legitieme portie.................................................................................................93
1. Karakter..................................................................................................................93
2. Het legitieme-breukdeel..........................................................................................93
3. De omvang van de legitieme portie........................................................................93
2
, 188. Het geldend maken van de legitieme portie...........................................................94
189. Inkorting................................................................................................................. 94
190. Andere wettelijke rechten.......................................................................................94
Het bestaansrecht van de legitieme...................................................................................95
Week 7a – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).......................................................96
Hoofdstuk 20 Erfrecht........................................................................................................96
Erfopvolging bij versterf...........................................................................................96
181. Afwijking bij uiterste wilsbeschikking......................................................................96
Erfopvolging bij testament.......................................................................................96
182. Uiterste wilsbeschikkingen.....................................................................................96
183. Wie kunnen uiterste wilsbeschikkingen maken en wie kunnen daaruit voordeel
genieten?....................................................................................................................... 97
184. Soorten van uiterste wilsbeschikkingen..................................................................97
Erfstellingen................................................................................................................ 97
Legaten...................................................................................................................... 97
Lasten......................................................................................................................... 98
Makingen onder een tijdsbepaling of voorwaarde.......................................................98
1. Makingen onder een tijdsbepaling.......................................................................98
2. Makingen onder een voorwaarde........................................................................98
185. Vormvereisten........................................................................................................99
Het teletestament: testeren op afstand onder de Tijdelijke wet COVID-19.........................99
2. Bestaande alternatieven volstaan niet........................................................................99
2.1 Algemeen; tussen droom en daad........................................................................99
2.3 Het depot-testament.............................................................................................99
2.4 Noodtestament................................................................................................100
Uitleg van uiterste wilsbeschikkingen...............................................................................100
2. Het stelsel van art. 4:46 BW.....................................................................................100
3. Analyse van de rechtspraak van de Hoge Raad over art. 4:46 BW..........................100
5. Art. 4:46 BW en de werking van de redelijkheid en billijkheid...................................100
6. Kritiek op art. 4:46 BW “van binnen uit”....................................................................101
Week 7b – Erfrecht ll (beperkingen in erfrecht genieten).....................................................102
Hoofdstuk 20 Erfrecht......................................................................................................102
Erfopvolging bij testament.....................................................................................102
186. Verklaring van erfrecht; het centraal testamentenregister; openbaar boedelregister
..................................................................................................................................... 102
Wettelijke rechten van dwingende aard.................................................................102
191. De rechtspositie van de erfgenaam......................................................................102
192. Aanvaarding en verwerping van nalatenschappen...............................................103
2
, Zuivere aanvaarding.................................................................................................103
Aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving (beneficiaire aanvaarding)
................................................................................................................................. 103
Verwerping............................................................................................................... 105
Vereffening en verdeling.......................................................................................105
193. Vereffening........................................................................................................... 105
Enkele opmerkingen over de inhoud en de betekenis van de verklaring van erfrecht......106
Betere bescherming erfgenamen tegen schulden............................................................106
A. Inleiding................................................................................................................... 106
C. Nieuw recht: gedragingen die tot zuivere aanvaarding leiden..................................106
E. Machtiging tot beneficiaire aanvaarding bij onbekende schulden............................107
F. Overgangsrecht.......................................................................................................107
G. Overige wijzigingen.................................................................................................107
H. Conclusie................................................................................................................. 108
2
