Inhoudsopgave
1. Praktische afspraken .......................................................................................................................................................... 4
2. Sociale ongelijkheid: een sociologische kijk........................................................................................................................ 4
2.1. Een aantal feiten over ongelijkheid: inkomensongelijkheid .............................................................................................. 4
2.2. Een aantal feiten over ongelijkheid: onderwijsongelijkheid ............................................................................................ 8
2.3. Een aantal feiten over ongelijkheid: gezondheidsongelijkheid ........................................................................................ 9
2.1. *Uitleg literatuur ............................................................................................................................................................. 10
3. Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) definitie ................................................................................................................ 12
3.1. Sociologische visie op ongelijkheid .................................................................................................................................. 12
3.2. *Uitleg literatuur ............................................................................................................................................................. 12
4. Sociale ongelijkheid als sociaal probleem ........................................................................................................................ 13
4.1. Sociaal probleem? ........................................................................................................................................................... 13
4.2. Sociale ongelijkheid als sociaal probleem ....................................................................................................................... 13
5. Klassieke sociologen over sociale ongelijkheid: Marx, Weber, Du Bois en Blumberg (deel I) ............................................ 18
5.1. Sociale stratificatie !!! ..................................................................................................................................................... 18
5.2. Klassieke sociologische theorieën van sociale stratificatie .............................................................................................. 19
5.2.1. Karl Marx (1818-1883) ................................................................................................................................................ 20
5.2.2. Max Weber (1864-1920) ............................................................................................................................................. 21
5.2.3. W.E.B. Du Bois (1863-1963) ........................................................................................................................................ 23
6. Het meten van sociale klasse ........................................................................................................................................... 24
6.1. Klassenschema’s: verschillende manieren om sociale klasse te meten ........................................................................... 24
6.2. Theoretische of relationele klassenschema’s .................................................................................................................. 25
6.3. Weberiaanse klassenanalyse: John Goldthorpe .............................................................................................................. 26
6.4. Marxistische klassenanalyse: Erik Olin Wright ................................................................................................................ 28
7. Sociale mobiliteit, de welvaartstaat en sociaal burgerschap ............................................................................................ 30
7.1. Sociale mobiliteit ............................................................................................................................................................. 30
7.2. Politieke belang van sociale mobiliteit ............................................................................................................................ 31
7.3. Sociale mobiliteitstudies .................................................................................................................................................. 31
7.4. Verburgerlijking van arbeidersklasse? ............................................................................................................................. 32
7.5. De welvaartsstaat en sociaal burgerschap ...................................................................................................................... 33
8. Etniciteit .......................................................................................................................................................................... 35
8.1. Kernconcepten: over ‘ras’, etniciteit en discriminatie ..................................................................................................... 35
1
, 8.2. Belgie als immigratieland ................................................................................................................................................ 39
8.3. Armoede onder etnisch culturele minderheden .............................................................................................................. 41
8.4. Integratietrajecten van migranten .................................................................................................................................. 45
9. Sociologische perspectieven op gender en genderongelijkheid ........................................................................................ 50
9.1. Wat is gender? ................................................................................................................................................................ 56
9.1.1. Gender vs. Geslacht (Stoller, 1968) ............................................................................................................................. 56
9.2. Gender in vroege sociologische werken .......................................................................................................................... 57
9.2.1. Marx’s theorie van productie en reproductie .............................................................................................................. 57
9.2.2. F. Engels & LP Morgan ................................................................................................................................................ 57
9.3. Geslachtsrol-theorieën (jaren 50) .................................................................................................................................... 58
9.3.1. Parsons’ concept van de nucleaire familie .................................................................................................................. 59
9.3.2. Kritiek op Geslachtsrol-theorie .................................................................................................................................... 59
9.3.3. Hedendaagse micro-sociologische theorieën mbt gender .......................................................................................... 59
Twee tradities ............................................................................................................................................................................... 59
9.3.3.1. Rol theorie ................................................................................................................................................................... 60
9.3.3.2. Relatief middelen perspectief ...................................................................................................................................... 60
9.3.3.3. Genderidentiteit: Wat? ............................................................................................................................................... 61
9.3.3.4. Bem Sex Role Inventory (BSRI) .................................................................................................................................... 61
9.3.3.5. Ontwikkeling genderidentiteit..................................................................................................................................... 61
9.3.3.6. Impact van gender-atypische identiteit ...................................................................................................................... 62
9.3.4. Gender-performativiteit .............................................................................................................................................. 62
9.3.4.1. Goffman - Dramaturgisch perspectief ......................................................................................................................... 62
10. Deel 4: Hedendaagse macro-sociologische theorieën mbt gender ............................................................................... 65
10.1. Gender Equity: An Integrated Theory of Stability and Change. (J. Chafetz, 1990) .......................................................... 65
10.1.1. Dwingende krachten ................................................................................................................................................... 65
10.1.2. Vrijwillige krachten ..................................................................................................................................................... 65
10.2. Conclusie .......................................................................................................................................................................... 65
11. Etniciteit Acculturatie en etnisch grenswerk ................................................................................................................ 65
11.1. Wat is cultuur? ................................................................................................................................................................ 65
11.2. Acculturation: Living succesfully in two cultures (J. Berry, 2005) → ken tekst ................................................................ 68
11.2.1. Acculturatie: Wat? ...................................................................................................................................................... 68
11.2.2. Acculturatie contexten ................................................................................................................................................ 68
11.2.3. Empirische studie - Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant youth: Acculturation,
identity, and adaptation. Applied psychology, 55(3), 303-332..................................................................................................... 73
11.2.4. Uitkomsten van acculturatie ....................................................................................................................................... 73
11.3. Etnisch grenswerk ............................................................................................................................................................ 75
11.3.1. Historisch context ........................................................................................................................................................ 75
2
, 11.3.2. Barth’s centrale stelling (zie studie) ............................................................................................................................ 75
11.3.2.1. Etniciteit is niet zomaar cultuur. ............................................................................................................................. 76
11.3.2.2. Etnische identiteit is gebaseerd op toeschrijving en zelfidentificatie ..................................................................... 76
11.3.2.3. Dichotomizatie ........................................................................................................................................................ 77
11.3.2.4. Het structureren van interacties ............................................................................................................................. 77
11.3.3. Hoe worden etnische grenzen in stand gehouden? .................................................................................................... 78
11.3.3.1. Symbolische dimensie ............................................................................................................................................. 78
11.3.3.2. Gedragsmatige dimensie ........................................................................................................................................ 78
11.3.4. Samenvattend ............................................................................................................................................................. 84
12. Intersectionaliteit ........................................................................................................................................................ 84
12.1. Historische context → zo is intersectionaliteit ontwikkeld .............................................................................................. 84
12.2. Wat is intersectionaliteit?................................................................................................................................................ 86
12.3. Toepassingen ................................................................................................................................................................... 93
13. Toets Blackboard ......................................................................................................................................................... 97
3
, Sociale ongelijkheid
1. Praktische afspraken
• (bijna) wekelijks hoorcollege van twee uren (met pauze) Studenten worden verwacht om de hoorcolleges bij
te wonen
• te laat binnenkomen mag, maar zonder het college te storen; laat wel vooraf weten als je vroeger moeten
vertrekken
• hoorcolleges, slides, cursus en examen worden in het Nederlands gegeven; verplichte literatuur is in het
Engels
• cursusmateriaal: slides, inhoud van hoorcolleges, cursus en verplichte literatuur
• verplichte literatuur niet van buiten leren maar argument in tekst wel begrijpen én kennen
• cursus is nog in opbouw, want dit vak wordt voor het eerst in Nederlands en in 1BA gegeven; belangrijk:
leerstof beperkt zich niet tot uitgeschreven delen van colleges
• per hoorcollege is er achtergronddocument met kernconcepten en thema’s, mogelijke examenvragen en
bijkomende (facultatieve) literatuur
• colleges worden opgenomen, maar aanwezigheid in hoorcolleges is erg belangrijk voor goede verwerking
van leerstof
• om voor dit vak te slagen is het essentieel dat
- studenten de leerstof begrijpen (eerder dan letterlijk kunnen reproduceren)
- concepten zowel helder kunnen definiëren als hanteren in een concrete maatschappelijke context
(bv. zoek andere voorbeelden dan die uit colleges)
- verschillende benaderingswijzen kunnen bespreken, vergelijken met elkaar en op hun analytische
waarde beoordelen
• evaluatie met schriftelijk examen twee (verplichte) individuele opdrachten die studenten helpen om inzicht
in leerstof te testen
geef voorbeelden op het examen! Leer met voorbeelden!
2. Sociale ongelijkheid: een sociologische kijk
2.1. Een aantal feiten over ongelijkheid: inkomensongelijkheid
Inkomensongelijkheid: we leven in een kapitalistische samenleving en kenmerkend hieraan is dat het grootste deel
van de middelen die we gebruiken dat we er toegang tot hebben door geld te gebruiken. Geld staat centraal in deze
maatschappij. Daarom is inkomensongelijkheid zo belangrijk in een kapitalistische maatschappij omdat geld zo’n
belangrijke rol speelt.
Inkomensongelijkheid in OESO-landen
4
1. Praktische afspraken .......................................................................................................................................................... 4
2. Sociale ongelijkheid: een sociologische kijk........................................................................................................................ 4
2.1. Een aantal feiten over ongelijkheid: inkomensongelijkheid .............................................................................................. 4
2.2. Een aantal feiten over ongelijkheid: onderwijsongelijkheid ............................................................................................ 8
2.3. Een aantal feiten over ongelijkheid: gezondheidsongelijkheid ........................................................................................ 9
2.1. *Uitleg literatuur ............................................................................................................................................................. 10
3. Wat is ongelijkheid? Een (voorlopige) definitie ................................................................................................................ 12
3.1. Sociologische visie op ongelijkheid .................................................................................................................................. 12
3.2. *Uitleg literatuur ............................................................................................................................................................. 12
4. Sociale ongelijkheid als sociaal probleem ........................................................................................................................ 13
4.1. Sociaal probleem? ........................................................................................................................................................... 13
4.2. Sociale ongelijkheid als sociaal probleem ....................................................................................................................... 13
5. Klassieke sociologen over sociale ongelijkheid: Marx, Weber, Du Bois en Blumberg (deel I) ............................................ 18
5.1. Sociale stratificatie !!! ..................................................................................................................................................... 18
5.2. Klassieke sociologische theorieën van sociale stratificatie .............................................................................................. 19
5.2.1. Karl Marx (1818-1883) ................................................................................................................................................ 20
5.2.2. Max Weber (1864-1920) ............................................................................................................................................. 21
5.2.3. W.E.B. Du Bois (1863-1963) ........................................................................................................................................ 23
6. Het meten van sociale klasse ........................................................................................................................................... 24
6.1. Klassenschema’s: verschillende manieren om sociale klasse te meten ........................................................................... 24
6.2. Theoretische of relationele klassenschema’s .................................................................................................................. 25
6.3. Weberiaanse klassenanalyse: John Goldthorpe .............................................................................................................. 26
6.4. Marxistische klassenanalyse: Erik Olin Wright ................................................................................................................ 28
7. Sociale mobiliteit, de welvaartstaat en sociaal burgerschap ............................................................................................ 30
7.1. Sociale mobiliteit ............................................................................................................................................................. 30
7.2. Politieke belang van sociale mobiliteit ............................................................................................................................ 31
7.3. Sociale mobiliteitstudies .................................................................................................................................................. 31
7.4. Verburgerlijking van arbeidersklasse? ............................................................................................................................. 32
7.5. De welvaartsstaat en sociaal burgerschap ...................................................................................................................... 33
8. Etniciteit .......................................................................................................................................................................... 35
8.1. Kernconcepten: over ‘ras’, etniciteit en discriminatie ..................................................................................................... 35
1
, 8.2. Belgie als immigratieland ................................................................................................................................................ 39
8.3. Armoede onder etnisch culturele minderheden .............................................................................................................. 41
8.4. Integratietrajecten van migranten .................................................................................................................................. 45
9. Sociologische perspectieven op gender en genderongelijkheid ........................................................................................ 50
9.1. Wat is gender? ................................................................................................................................................................ 56
9.1.1. Gender vs. Geslacht (Stoller, 1968) ............................................................................................................................. 56
9.2. Gender in vroege sociologische werken .......................................................................................................................... 57
9.2.1. Marx’s theorie van productie en reproductie .............................................................................................................. 57
9.2.2. F. Engels & LP Morgan ................................................................................................................................................ 57
9.3. Geslachtsrol-theorieën (jaren 50) .................................................................................................................................... 58
9.3.1. Parsons’ concept van de nucleaire familie .................................................................................................................. 59
9.3.2. Kritiek op Geslachtsrol-theorie .................................................................................................................................... 59
9.3.3. Hedendaagse micro-sociologische theorieën mbt gender .......................................................................................... 59
Twee tradities ............................................................................................................................................................................... 59
9.3.3.1. Rol theorie ................................................................................................................................................................... 60
9.3.3.2. Relatief middelen perspectief ...................................................................................................................................... 60
9.3.3.3. Genderidentiteit: Wat? ............................................................................................................................................... 61
9.3.3.4. Bem Sex Role Inventory (BSRI) .................................................................................................................................... 61
9.3.3.5. Ontwikkeling genderidentiteit..................................................................................................................................... 61
9.3.3.6. Impact van gender-atypische identiteit ...................................................................................................................... 62
9.3.4. Gender-performativiteit .............................................................................................................................................. 62
9.3.4.1. Goffman - Dramaturgisch perspectief ......................................................................................................................... 62
10. Deel 4: Hedendaagse macro-sociologische theorieën mbt gender ............................................................................... 65
10.1. Gender Equity: An Integrated Theory of Stability and Change. (J. Chafetz, 1990) .......................................................... 65
10.1.1. Dwingende krachten ................................................................................................................................................... 65
10.1.2. Vrijwillige krachten ..................................................................................................................................................... 65
10.2. Conclusie .......................................................................................................................................................................... 65
11. Etniciteit Acculturatie en etnisch grenswerk ................................................................................................................ 65
11.1. Wat is cultuur? ................................................................................................................................................................ 65
11.2. Acculturation: Living succesfully in two cultures (J. Berry, 2005) → ken tekst ................................................................ 68
11.2.1. Acculturatie: Wat? ...................................................................................................................................................... 68
11.2.2. Acculturatie contexten ................................................................................................................................................ 68
11.2.3. Empirische studie - Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant youth: Acculturation,
identity, and adaptation. Applied psychology, 55(3), 303-332..................................................................................................... 73
11.2.4. Uitkomsten van acculturatie ....................................................................................................................................... 73
11.3. Etnisch grenswerk ............................................................................................................................................................ 75
11.3.1. Historisch context ........................................................................................................................................................ 75
2
, 11.3.2. Barth’s centrale stelling (zie studie) ............................................................................................................................ 75
11.3.2.1. Etniciteit is niet zomaar cultuur. ............................................................................................................................. 76
11.3.2.2. Etnische identiteit is gebaseerd op toeschrijving en zelfidentificatie ..................................................................... 76
11.3.2.3. Dichotomizatie ........................................................................................................................................................ 77
11.3.2.4. Het structureren van interacties ............................................................................................................................. 77
11.3.3. Hoe worden etnische grenzen in stand gehouden? .................................................................................................... 78
11.3.3.1. Symbolische dimensie ............................................................................................................................................. 78
11.3.3.2. Gedragsmatige dimensie ........................................................................................................................................ 78
11.3.4. Samenvattend ............................................................................................................................................................. 84
12. Intersectionaliteit ........................................................................................................................................................ 84
12.1. Historische context → zo is intersectionaliteit ontwikkeld .............................................................................................. 84
12.2. Wat is intersectionaliteit?................................................................................................................................................ 86
12.3. Toepassingen ................................................................................................................................................................... 93
13. Toets Blackboard ......................................................................................................................................................... 97
3
, Sociale ongelijkheid
1. Praktische afspraken
• (bijna) wekelijks hoorcollege van twee uren (met pauze) Studenten worden verwacht om de hoorcolleges bij
te wonen
• te laat binnenkomen mag, maar zonder het college te storen; laat wel vooraf weten als je vroeger moeten
vertrekken
• hoorcolleges, slides, cursus en examen worden in het Nederlands gegeven; verplichte literatuur is in het
Engels
• cursusmateriaal: slides, inhoud van hoorcolleges, cursus en verplichte literatuur
• verplichte literatuur niet van buiten leren maar argument in tekst wel begrijpen én kennen
• cursus is nog in opbouw, want dit vak wordt voor het eerst in Nederlands en in 1BA gegeven; belangrijk:
leerstof beperkt zich niet tot uitgeschreven delen van colleges
• per hoorcollege is er achtergronddocument met kernconcepten en thema’s, mogelijke examenvragen en
bijkomende (facultatieve) literatuur
• colleges worden opgenomen, maar aanwezigheid in hoorcolleges is erg belangrijk voor goede verwerking
van leerstof
• om voor dit vak te slagen is het essentieel dat
- studenten de leerstof begrijpen (eerder dan letterlijk kunnen reproduceren)
- concepten zowel helder kunnen definiëren als hanteren in een concrete maatschappelijke context
(bv. zoek andere voorbeelden dan die uit colleges)
- verschillende benaderingswijzen kunnen bespreken, vergelijken met elkaar en op hun analytische
waarde beoordelen
• evaluatie met schriftelijk examen twee (verplichte) individuele opdrachten die studenten helpen om inzicht
in leerstof te testen
geef voorbeelden op het examen! Leer met voorbeelden!
2. Sociale ongelijkheid: een sociologische kijk
2.1. Een aantal feiten over ongelijkheid: inkomensongelijkheid
Inkomensongelijkheid: we leven in een kapitalistische samenleving en kenmerkend hieraan is dat het grootste deel
van de middelen die we gebruiken dat we er toegang tot hebben door geld te gebruiken. Geld staat centraal in deze
maatschappij. Daarom is inkomensongelijkheid zo belangrijk in een kapitalistische maatschappij omdat geld zo’n
belangrijke rol speelt.
Inkomensongelijkheid in OESO-landen
4
