Samenvatting Sociologie (docent Verbruggen A.)

LEERSTOF SOCIOLOGIE

DEEL 1: HET VIZIER – DE SOCIOLOGISCHE KIJK

HOOFDSTUK 1: WAT BESTUDEERD DE SOCIOLOGIE?

Sociologie = menswetenschappelijke referentiekader
 eigen manier van denken
 andere manier van kijken naar de werkelijkheid

Studieobject sociologie = het sociale
 sociale als morele kwaliteit
 sociale als feitelijkheid

1.1 SOCIAAL ALS MORELE KWALITEIT

‘sociaal’ = morele kwaliteit – een betrokkenheid op medemensen en/of
solidariteit met een gemeenschap

Sociologie = analyseren hoe morele kwaliteit vorm krijgt door
socialiatieprocessen
 beschrijven/verklaren van hoe mensen, groepen, opleidingen &
werkveld de morele kwaliteit benoemen, vorm geven & beoordelen
 zowel expliciet (= onuitgesproken) als impliciet (= hoe met elkaar
omgaan in bepaalde context)

Sociale als morele kwaliteit: 2 niveaus

 Horizontale niveau = het niveau van de interactie
 betrekking op sociale relaties
 één-op-één moraal
 eigen gedrag beïnvloedt de ander
 morele kwaliteiten: empathie, caritas, humanitas
Voorbeeld: 2 studenten afspreken om nota’s bij te houden igv.
ziekte/andere redenen

 Verticale niveau = niveau van het sociale systeem
 betrekking op grotere gemeeschap
 zorg voor de gemeenschap
 waarden: sociale rechtvaardigheid, solidariteit
Voorbeeld: sociale zekerheid & bijstand – werkende dragen bij aan
werkloosheidsuitkeringen & gezonde werkkrachten zorgen voor
zieken en mensen met beperking



1

,2 niveaus samen in studie van het sociale als feit (= studieobject van
sociologie)

1.2 HET SOCIALE ALS STUDIEOBJECT

Sociale als feit: 2 polen

 Horizontale pool = het interactieve
 gemaakt door het sociaal handelen

 Verticale pool = de gemeenschap
 wordt het systeem genoemd

Tussen 2 polen is er circulaire causaliteit = mens maakt eigen sociale
context & wordt erzelfdertijd door bepaald

Sociale is een proces
morele kwaliteit
 zién van het sociale oog hebben
voor 3 dimensies: WAT = het sociale

 Het sociaal handelen FEIT
 Het systeem
Sociologisch
 Tussenruimte: de
standpunt
bemiddelende processen
tussen 2 dimensies
Actor Systeem
3 dimensies bekeken worden op 3
analyseniveaus:

 Micro
 Meso
 Macro

Het sociale als feit:
 sociale handelen (= socius)
 context + resultaat van het sociaal handelen (= societas) – sociale
systemen

Tweeledigheid binnen discipline sociologie: agency – structure probleem
= beginnen met analyse vanuit sociaal handelen & daaruit de sociale
systemen afleiden
 eerste deel van circulaire causaliteit
 onderzoeken van sociale constructie van sociale werkelijkheid
of
= vertrekken vanuit gemeenschap (sociale systeem) om daaruit sociaal
handelen te verklaren
 buigen over sociale bepaaldheid van sociaal handelen vanuit bepaald
systeem met eigen kenmerken & wetmatigheden



2

,2 grondleggers: Max Weber & Emile Durkheim
Max Weber: nadruk op hoe vanuit handelen van actoren grotere sociale
verbanden ontstaan
Emile Durkheim: verklaren van individueel gedrag vanuit sociale feiten,
kenmeren van grotere samenlevigsverbanden

sociale werkelijkheid is altijd beide: mens maakt eigen sociale
milieu + mens bepaald door deze sociale omgeving

studieobject sociologie = het sociale
 3 componenten: sociaal handelen + sociale systemen + onderlinge
interacties

mens = creatieve & veranderlijke verworvenheid van het sociale
 deel van allerhande maatschappelijke deelsystemen
 gereduceerd tot een deel
Voorbeeld: mens in de economie is een consument/producent – mens in
de politiek is een kiezer/burger

maatschappij is een containerbegrip
 niemand kan buiten sociaal systeem vallen
 men kan wel gemarginaliseerd worden in sociaal systeem

samenleving = constructie dat refereert naar geregionaliseerd verband
 sociale eenheid op een afgebakend territorium
 gelijkgeschakeld aan ‘natiestaat’
 sociale systemen niet herleiden: mens heeft één maatschappij = de
wereldmaatschappij

sociaal handelen (Weber) = het vertrekpunt van analyse bij theorieën uit
sociologie die zich richten op sociale constructie van de sociale
werkelijkheid
 Durkheim: vertrekpunt is dat van de sociale bepaaldheid/ hoe sociale
systemen invloed uitoefenen op menselijk gedrag

1.3 SOCIALE CONSTRUCTIE: HET ACTORPERSPECTIEF

Sociale constructie = ‘horizontale pool’ van het sociale als feit
 focus op interactie – het inter-ageren van actoren
 interactie = wederzijdse beïnvloeding

Agency-benadering = analyseren hoe mens én subsystemen in & door
interactie het sociale construeren
 agency/actor = NIET enkel de mens
 agency = het interacteren van subsystemen
Voorbeeld: Europa & Amerika zijn 2 subsystemen, in het grote sociaal
systeem de wereld
 ze beïnvloeden elkaar wederzijds
 Europa & Amerika zijn actoren
 tussen hen is er wederzijdse beïnvloeding = interactie
3

, Sociaal handelen (Weber) = het zinvol betrokken zijn op (anderen)
 sociaal handelen = individueel handelen
Voorbeeld: Ik loop over straat en ik bots tegen iemand aan
 individueel handelen: de gebeurtenis impliceert geen enkele
betekenisgeving
 sociaal handelen: als ik me verontschuldig, dan houd ik rekening met
de betrokkene en ik kom ik relatie met de betrokken persoon

Sociaal handelen gericht op verleden – heden – toekomst (= anticipatief
sociaal handelen)
Voorbeeld: verleden
 brandweermannen die iedere avond om 20h aan de Menenpoort in
Ieper The Last Post blazen

Sociaal handelen veronderstelt een actief denken wezen dat in staat is zijn
gedrag in overeenstemming te brengen met de anderen
 spreken van een sociale actor in een sociale omgeving
 klemtoon op actief participeren
1.3.1 TYPOLOGIE VAN SOCIAAL HANDELEN BIJ WEBER
Typologie onderscheidt 4 categorieën:

 Affectief
 Traditioneel
 Waarderationeel
 Doelrationeel

Affectief sociaal handelen
 steunt op emotie, onbewust & niet-rationeel
 uiting van emotionele, passionele/instinctieve & ongecontroleerde
reactie op stimulus
 afhankelijk van tijd & plaats van het sociaal handelen
Voorbeeld: verkeersagressie
 30 jaar geleden nauwelijks automobilisten die elkaar tegen het lijf
gingen
 nu zijn er gevallen met zelfs een dodelijke afloop
 passioneel handelen verschillen van cultuur tot cultuur

Traditioneel sociaal handelen
 vorm bepaald door gewoonte/traditie
 onbewust handelen = zinvolheid moet je niet inzien
 men handelt omdat het zo hoort/ het is zo aangeleerd
 afhankelijk van tijd & plaats
Voorbeeld: veel mensen trouwen nog voor de kerk (het is een
ingeburgerde traditie) – bestaan van beleefdheidsregels & etiquetteregels,
oudere mannen in samenleving die deur openhouden voor vrouwen …

Waarderationeel handelen
 vertrekt vanuit overtuiging dat handelen op zich een ethische,

4