Doelstellingen Methodisch handelen 2
H11. Het selecteren en concretiseren van modificatie procedures
1. Je weet en kunt uitleggen waarop logopedisten en audiologen zich kunnen baseren voor
de precieze keuze van gedragsveranderingstechnieken (GVTn, modificatieprocedures).
- Ervaren logopedisten lijken deze keuzes al vanzelf te maken
- Idem voor de concretisering ervan in concrete therapie-activiteiten
- ‘Vanzelf’ is niet vanzelf:
• In werkelijkheid wordt beslist o.b.v. scherpe observaties, analyses en
interpretatie!
- 2 hulpmiddelen bij de selectie van procedures:
• Analyseren van het probleem- en het doelgedrag (gedragsanalyse)
• Consulteren van vakliteratuur
- De therapeut zal in de 1ste plaats afgaan op gedragsanalysed van probleem- en
doelgedragingen
- En ook zijn observaties van hoe cliënt in therapie reageert op specifieke procedures
kan de keuze ervan mee bepalen
2. Je kunt toelichten op welke manier gedragsanalyses van het probleem- of doelgedrag
zicht geven op de verschillende mogelijke manieren waarop op het gedrag kan worden
ingegrepen.
- Een doelgedrag kan niet efficiënt worden aangeleerd zonder gedetailleerd beeld van
de noodzakelijke uitlokkende stimuli en de beoogde gedragsgevolgen
- Een ongewenst gedrag kan niet efficiënt worden afgeleerd zonder een correct beeld
van de uitlokkende prikkels en de instandhoudende gedragsgevolgen
- Spanning of angst kan niet doeltreffend worden verminderd zonder een
gedetailleerd beeld van de specifieke prikkels of situaties waarop iemand met
spanning reageert en van de betekenissen die de persoon aan die prikkels koppelt
- Het zijn deze vragen die gesteld moeten worden bij het opstellen/invullen van een
gedragsanalyseschema en het schema kan daarom dienen als hulpmiddel
,3. Je kunt elke GVT linken aan de bijhorende component van de gedragsanalyse en vice
versa.
,4. Je kunt uitleggen waarom het meestal een beter idee is eerst hinderlijke emoties te
temperen alvorens vaardigheden aan te leren, of dit minstens gelijktijdig te doen
- Als gedrag op het moment waarop het moet worden aangepakt nog sterk onderhevig
is aan of uitgelokt wordt door negatieve emoties
• Dan kan therapeut zich het best eerst of minstens gelijktijdig richten op het
wijzigen van de negatieve emoties
® Zo niet: aanleren van vaardigheden zal slechts moeizaam lukken
- Gelijktijdig =
• Gedurende een periode een deel van elke therapiesessie wordt gewijd aan het
wijzigen van emoties
• Het overige deel van elke sessie wordt gewijd aan vaardigheidstraining
- Gebeurt dit constructief
• Dan worden eerst de emotionele doelstellingen voorop gesteld
• Waarna een aanvang wordt genomen met de vaardigheidstraining
- Als het goed is heeft de probleeminventarisatie en – analyse eerder al aan het licht
gebracht of er nood is aan het temperen van negatief inwerkende emoties en zijn
hier dus ook behandeldoelen rond bepaald
5. Je weet welke procedures kunnen worden ingezet bij problematische emoties,
afhankelijk van de aard en sterkte van deze emoties
- Emoties niet te intens:
• Informatie verschaffen
• Perceptie training
• Eventueel aanvullend relaxatie
- Emoties intenser en lijken ze vooral verband te houden met negatieve verwachtigen
• Blootstellingsprocedures aangewezen
® Graduele exposure
® Contraconditionering
• Kunnen worden gecombineerd met
® Infirmatief leren
® Cognitieve herstructurering
- Intense, overheersende angst voor een specifieke prikkel of situatie
• Tijdelijk vermijden
• Ondertussen:
® Graduele exposure of contraconditionering, zodat cliënt de prikkel of situatie
toch geleidelijk op een rustige manier het hoofd leert te bieden
- ALTIJD:
• Instructie leren
® Uitleg geven aan cliënten
• Bekrachtiging
® Pogingen in de gewenste richting enthousiast belonen
, 6. Je kunt benoemen en verklaren hoe nog niet aanwezig doelgedrag kan worden
uitgelokt/aangeleerd
- Nieuw gedrag dat nog niet aanwezig is, kan op 4 manieren worden uitgelokt:
(1) Steeds starte met perceptietraining en het verwerven van kennis over
discriminatieve (relevante uitlokkende) prikkels:
® In behandelplan: subdoelen
(2) Doelgedrag uitlokken door:
® Instructieleren
® Modeling
® Prompting
Hierbij goed nadenken over:
® Welke instructies precies geven en hoe
® Welk modelgedrag moet worden gesteld en hoe en door wie
® Welke prompts toepasbaar zijn
(3) Elke poging in richting van gewenste gedrag belonen
® Ga van continue bekrachtiging naar intermittente bekrachtiging
® Denk zorgvuldig na over de keuze van bekrachtigers en
bekrachtigingssysteem
(4) Complexe, samengestelde gedragingen of vaardigheden:
® Chaining
7. Je kunt benoemen en verklaren hoe de kwaliteit van reeds aanwezig gedrag kan worden
verhoogd
- Werken aan een verbetering van de uitvoering van het gedrag
- Verschillende mogelijkheden:
(1) Shaping
® Er wordt geleidelijk naar een optimale uitvoering van het doelgedrag
gewerkt
(2) Modeling
® Het doelgedrag wordt in zijn geheel voorgedaan
® Therapeut kan kiezen voor coping model omdat het mogelijks niet lukt om
het doelgedrag meteen adequaat te kopiëren en dat kan voor frustratie
zorgen
(3) Instructieleren
® Kwaliteit van uitvoering verbeteren via verbale feedback en aanvullende
instructies
H11. Het selecteren en concretiseren van modificatie procedures
1. Je weet en kunt uitleggen waarop logopedisten en audiologen zich kunnen baseren voor
de precieze keuze van gedragsveranderingstechnieken (GVTn, modificatieprocedures).
- Ervaren logopedisten lijken deze keuzes al vanzelf te maken
- Idem voor de concretisering ervan in concrete therapie-activiteiten
- ‘Vanzelf’ is niet vanzelf:
• In werkelijkheid wordt beslist o.b.v. scherpe observaties, analyses en
interpretatie!
- 2 hulpmiddelen bij de selectie van procedures:
• Analyseren van het probleem- en het doelgedrag (gedragsanalyse)
• Consulteren van vakliteratuur
- De therapeut zal in de 1ste plaats afgaan op gedragsanalysed van probleem- en
doelgedragingen
- En ook zijn observaties van hoe cliënt in therapie reageert op specifieke procedures
kan de keuze ervan mee bepalen
2. Je kunt toelichten op welke manier gedragsanalyses van het probleem- of doelgedrag
zicht geven op de verschillende mogelijke manieren waarop op het gedrag kan worden
ingegrepen.
- Een doelgedrag kan niet efficiënt worden aangeleerd zonder gedetailleerd beeld van
de noodzakelijke uitlokkende stimuli en de beoogde gedragsgevolgen
- Een ongewenst gedrag kan niet efficiënt worden afgeleerd zonder een correct beeld
van de uitlokkende prikkels en de instandhoudende gedragsgevolgen
- Spanning of angst kan niet doeltreffend worden verminderd zonder een
gedetailleerd beeld van de specifieke prikkels of situaties waarop iemand met
spanning reageert en van de betekenissen die de persoon aan die prikkels koppelt
- Het zijn deze vragen die gesteld moeten worden bij het opstellen/invullen van een
gedragsanalyseschema en het schema kan daarom dienen als hulpmiddel
,3. Je kunt elke GVT linken aan de bijhorende component van de gedragsanalyse en vice
versa.
,4. Je kunt uitleggen waarom het meestal een beter idee is eerst hinderlijke emoties te
temperen alvorens vaardigheden aan te leren, of dit minstens gelijktijdig te doen
- Als gedrag op het moment waarop het moet worden aangepakt nog sterk onderhevig
is aan of uitgelokt wordt door negatieve emoties
• Dan kan therapeut zich het best eerst of minstens gelijktijdig richten op het
wijzigen van de negatieve emoties
® Zo niet: aanleren van vaardigheden zal slechts moeizaam lukken
- Gelijktijdig =
• Gedurende een periode een deel van elke therapiesessie wordt gewijd aan het
wijzigen van emoties
• Het overige deel van elke sessie wordt gewijd aan vaardigheidstraining
- Gebeurt dit constructief
• Dan worden eerst de emotionele doelstellingen voorop gesteld
• Waarna een aanvang wordt genomen met de vaardigheidstraining
- Als het goed is heeft de probleeminventarisatie en – analyse eerder al aan het licht
gebracht of er nood is aan het temperen van negatief inwerkende emoties en zijn
hier dus ook behandeldoelen rond bepaald
5. Je weet welke procedures kunnen worden ingezet bij problematische emoties,
afhankelijk van de aard en sterkte van deze emoties
- Emoties niet te intens:
• Informatie verschaffen
• Perceptie training
• Eventueel aanvullend relaxatie
- Emoties intenser en lijken ze vooral verband te houden met negatieve verwachtigen
• Blootstellingsprocedures aangewezen
® Graduele exposure
® Contraconditionering
• Kunnen worden gecombineerd met
® Infirmatief leren
® Cognitieve herstructurering
- Intense, overheersende angst voor een specifieke prikkel of situatie
• Tijdelijk vermijden
• Ondertussen:
® Graduele exposure of contraconditionering, zodat cliënt de prikkel of situatie
toch geleidelijk op een rustige manier het hoofd leert te bieden
- ALTIJD:
• Instructie leren
® Uitleg geven aan cliënten
• Bekrachtiging
® Pogingen in de gewenste richting enthousiast belonen
, 6. Je kunt benoemen en verklaren hoe nog niet aanwezig doelgedrag kan worden
uitgelokt/aangeleerd
- Nieuw gedrag dat nog niet aanwezig is, kan op 4 manieren worden uitgelokt:
(1) Steeds starte met perceptietraining en het verwerven van kennis over
discriminatieve (relevante uitlokkende) prikkels:
® In behandelplan: subdoelen
(2) Doelgedrag uitlokken door:
® Instructieleren
® Modeling
® Prompting
Hierbij goed nadenken over:
® Welke instructies precies geven en hoe
® Welk modelgedrag moet worden gesteld en hoe en door wie
® Welke prompts toepasbaar zijn
(3) Elke poging in richting van gewenste gedrag belonen
® Ga van continue bekrachtiging naar intermittente bekrachtiging
® Denk zorgvuldig na over de keuze van bekrachtigers en
bekrachtigingssysteem
(4) Complexe, samengestelde gedragingen of vaardigheden:
® Chaining
7. Je kunt benoemen en verklaren hoe de kwaliteit van reeds aanwezig gedrag kan worden
verhoogd
- Werken aan een verbetering van de uitvoering van het gedrag
- Verschillende mogelijkheden:
(1) Shaping
® Er wordt geleidelijk naar een optimale uitvoering van het doelgedrag
gewerkt
(2) Modeling
® Het doelgedrag wordt in zijn geheel voorgedaan
® Therapeut kan kiezen voor coping model omdat het mogelijks niet lukt om
het doelgedrag meteen adequaat te kopiëren en dat kan voor frustratie
zorgen
(3) Instructieleren
® Kwaliteit van uitvoering verbeteren via verbale feedback en aanvullende
instructies
