Sociaal-emotionele ontwikkeling
De baby ..............................................................................................................................................2
Basis sociaal gedrag ........................................................................................................................2
Basisemoties ...................................................................................................................................3
Hoe ontstaat hechting? ...................................................................................................................3
Vreemdenangst en scheidingsangst.............................................................................................3
Social referencing ...........................................................................................................................3
Hoe? ...........................................................................................................................................3
Mogelijke verklaringen ................................................................................................................3
De ontwikkeling van het ik ..............................................................................................................4
Hechting .........................................................................................................................................4
Inleiding ......................................................................................................................................4
Hechting of hechtingsdrang.........................................................................................................4
Harlow ............................................................................................................................................4
Bowlby............................................................................................................................................4
Ontwikkeling van gehechtheid ....................................................................................................5
Mary ainsworth...............................................................................................................................5
Meten van hechtingskwaliteit .....................................................................................................5
Gehechtheidspatronen................................................................................................................5
Wat bepaalt de hechtingskwaliteit? ................................................................................................6
Hechting: vorming van sociale banden ............................................................................................6
Processen bij ontwikkelen van relaties ............................................................................................6
Interactie met leeftijdsgenootjes ....................................................................................................6
De peuter ...........................................................................................................................................6
De ontwikkeling van een eigen ik ................................................................................................6
Trotsfase of koppigheidsfase ...................................................................................................7
De ontwikkeling van een ik ......................................................................................................7
Koppigheidsfase begeleiden ....................................................................................................7
Uitbreiden van sociale contacten ................................................................................................7
Zindelijkheidstraining ..............................................................................................................7
Kinderangsten .............................................................................................................................7
De kleuter ...........................................................................................................................................8
Gehechtheid: intern werkmodel......................................................................................................8
Begrijpen wat anderen denken .......................................................................................................8
Theory of mind............................................................................................................................8
, Sociale cognities ..........................................................................................................................8
Ontstaan van vriendschappen .........................................................................................................9
Agressief gedrag/ sociale conflicten ................................................................................................9
Oorzaken van agressie.................................................................................................................9
Lagere schoolkind ...............................................................................................................................9
Gehechtheid ................................................................................................................................. 10
Omgaan met leeftijdgenootjes ...................................................................................................... 10
Vriendschappen ............................................................................................................................ 10
Populariteit en sociale competentie .............................................................................................. 10
Wat bepaalt de populariteit? ........................................................................................................ 11
Sociale informatieverwerking .................................................................................................... 11
Pesten........................................................................................................................................... 11
Adolescent........................................................................................................................................ 11
Relatie met de ouders ................................................................................................................... 11
Rolverandering.......................................................................................................................... 11
Loskomen van ouders en gezin...................................................................................................... 11
Aansluiten bij leeftijdsgenoten ...................................................................................................... 12
De jongvolwassene ........................................................................................................................... 12
Partnerkeuze (partnerzoekproces) ................................................................................................ 13
Relaties ......................................................................................................................................... 13
Werk en beroep ............................................................................................................................ 14
Vrije tijd ........................................................................................................................................ 14
Specifieke thema’s ........................................................................................................................ 14
1. Ouderschap ........................................................................................................................... 14
2. (echt) scheiding ..................................................................................................................... 16
Gevolgen echtscheidingen:.................................................................................................... 16
De baby
Basis sociaal gedrag
Je ziet hier 3 belangrijke componenten.
1. Emoties in de babytijd (angst, blijheid, tevredenheid)
2. Voelen wat anderen voelen (dit is nog heel moeilijk. Het inlevingsvermogen is beperkt)
3. De ontwikkeling van het ik, zelfbesef (ze gaan beseffen dat ze een zelfstandig individu worden)
, Basisemoties
Deze basisemoties zijn universeel maar er is een verschil in het uiten van deze emoties. Bij pasgeboren
baby’s is er de onderverdeling tussen baby’s die zich goed voelen en onrust. Er is variatie in hoe ze de
emoties uiten.
- Glimlachen
Dit is wanneer de baby zich goed voelt. Bij een pasgeboren baby die glimlacht is dit nog niet
bewust maar reflexmatig. Er is een gevoel van tevredenheid. Hij is gelukkig en warm. Dit wordt
ook wel een solitaire glimlach genoemd. Dit is een glimlach die niet gericht is op anderen maar
omdat de baby zich goed voelt.
Baby’s gaan een onderscheid maken naar de personen naar wie ze glimlachen. Dit doen ze
rond de 3 maand. Bij papa en mama gaan ze rapper een glimlach kunnen uitbrengen. Bij
vreemden kan hij nog bang zijn. Als de baby’s ouder worden gaan ze systematischer glimlachen.
Vanaf 18 maand wordt de glimlach nog kieskeuriger. Enkel als er een positieve emotie is.
Hoe ontstaat hechting?
Hechtingsgedrag ontstaat als reactie op positief contact, op een positieve benadering. Vooral een
uiting van emoties door te glimlachen. Dit gaat steeds doelgerichter worden.
Emoties gaan ook gebruikt worden om interacties met de verzorger aan te gaan. Niet enkel tijdens
het eten geven of het verzorgingsproces.
Het hechtingsgedrag is heel belangrijk voor het overleven van het kind. Als kinderen huilen krijgen
ze sneller aandacht dan als ze stil zijn.
Vreemdenangst en scheidingsangst
Als baby’s ouders worden, 6-8 maand, gaan ze glimlachen en deze gaan steeds selectiever worden. Op
den duur gaan ze zelf voorkeur krijgen voor 1 persoon. Deze voorkeur is belangrijk voor het
hechtingsproces. Er zijn 2 belangrijke zaken. Vreemdenangst en scheidingsangst ontstaan.
- Vreemdenangst: een vreemd iemand komt in de buurt van het kind. De baby gaat
hechtingsgedrag vertonen en zijn handen uitsteken aan de mama of zijn gezicht omdraaien.
Het gedrag is bedoeld om het hechtingsfiguur zo dicht mogelijk bij hem te houden.
- Scheidingsangst: als de hechtingsfiguur verdwijnt, dus de afwezigheid van de vaste verzorger.
Kinderen gaan opnieuw hechtingsgedrag vertonen door handen uit te steken of naar mama te
kruipen.
Social referencing
Sociale verwijzing. In een situatie waar we ons onzeker voelen gaan we kijken hoe andere mensen
reageren. Als een baby de situatie niet goed begrijpt, gaat hij kijken naar het hechtingsfiguur om te
kijken wat hij moet doen. Als een baby weet dat hij iets niet mag doen kijkt hij naar mama om te zien
dat zij dit wel gezien heeft. Als mama zegt dat het niet mag, weet de baby zeker dat het niet mag en
zal hij dit niet meer doen.
Hoe?
Het werkt via de gelaatsuitdrukkingen van anderen.
Mogelijke verklaringen
- We gaan kijken naar de gezichtsuitdrukking van iemand waardoor de emotie wordt
opgeroepen. De baby ziet dat iemand bedroeft kijkt, dan gaat hij zich zelf bedroeft voelen.
- De baby kan ook enkel observeren en deze observatie dient als richtlijn voor het eigen gedrag.
Dit zou een eerste vorm van empathie zijn.
De baby ..............................................................................................................................................2
Basis sociaal gedrag ........................................................................................................................2
Basisemoties ...................................................................................................................................3
Hoe ontstaat hechting? ...................................................................................................................3
Vreemdenangst en scheidingsangst.............................................................................................3
Social referencing ...........................................................................................................................3
Hoe? ...........................................................................................................................................3
Mogelijke verklaringen ................................................................................................................3
De ontwikkeling van het ik ..............................................................................................................4
Hechting .........................................................................................................................................4
Inleiding ......................................................................................................................................4
Hechting of hechtingsdrang.........................................................................................................4
Harlow ............................................................................................................................................4
Bowlby............................................................................................................................................4
Ontwikkeling van gehechtheid ....................................................................................................5
Mary ainsworth...............................................................................................................................5
Meten van hechtingskwaliteit .....................................................................................................5
Gehechtheidspatronen................................................................................................................5
Wat bepaalt de hechtingskwaliteit? ................................................................................................6
Hechting: vorming van sociale banden ............................................................................................6
Processen bij ontwikkelen van relaties ............................................................................................6
Interactie met leeftijdsgenootjes ....................................................................................................6
De peuter ...........................................................................................................................................6
De ontwikkeling van een eigen ik ................................................................................................6
Trotsfase of koppigheidsfase ...................................................................................................7
De ontwikkeling van een ik ......................................................................................................7
Koppigheidsfase begeleiden ....................................................................................................7
Uitbreiden van sociale contacten ................................................................................................7
Zindelijkheidstraining ..............................................................................................................7
Kinderangsten .............................................................................................................................7
De kleuter ...........................................................................................................................................8
Gehechtheid: intern werkmodel......................................................................................................8
Begrijpen wat anderen denken .......................................................................................................8
Theory of mind............................................................................................................................8
, Sociale cognities ..........................................................................................................................8
Ontstaan van vriendschappen .........................................................................................................9
Agressief gedrag/ sociale conflicten ................................................................................................9
Oorzaken van agressie.................................................................................................................9
Lagere schoolkind ...............................................................................................................................9
Gehechtheid ................................................................................................................................. 10
Omgaan met leeftijdgenootjes ...................................................................................................... 10
Vriendschappen ............................................................................................................................ 10
Populariteit en sociale competentie .............................................................................................. 10
Wat bepaalt de populariteit? ........................................................................................................ 11
Sociale informatieverwerking .................................................................................................... 11
Pesten........................................................................................................................................... 11
Adolescent........................................................................................................................................ 11
Relatie met de ouders ................................................................................................................... 11
Rolverandering.......................................................................................................................... 11
Loskomen van ouders en gezin...................................................................................................... 11
Aansluiten bij leeftijdsgenoten ...................................................................................................... 12
De jongvolwassene ........................................................................................................................... 12
Partnerkeuze (partnerzoekproces) ................................................................................................ 13
Relaties ......................................................................................................................................... 13
Werk en beroep ............................................................................................................................ 14
Vrije tijd ........................................................................................................................................ 14
Specifieke thema’s ........................................................................................................................ 14
1. Ouderschap ........................................................................................................................... 14
2. (echt) scheiding ..................................................................................................................... 16
Gevolgen echtscheidingen:.................................................................................................... 16
De baby
Basis sociaal gedrag
Je ziet hier 3 belangrijke componenten.
1. Emoties in de babytijd (angst, blijheid, tevredenheid)
2. Voelen wat anderen voelen (dit is nog heel moeilijk. Het inlevingsvermogen is beperkt)
3. De ontwikkeling van het ik, zelfbesef (ze gaan beseffen dat ze een zelfstandig individu worden)
, Basisemoties
Deze basisemoties zijn universeel maar er is een verschil in het uiten van deze emoties. Bij pasgeboren
baby’s is er de onderverdeling tussen baby’s die zich goed voelen en onrust. Er is variatie in hoe ze de
emoties uiten.
- Glimlachen
Dit is wanneer de baby zich goed voelt. Bij een pasgeboren baby die glimlacht is dit nog niet
bewust maar reflexmatig. Er is een gevoel van tevredenheid. Hij is gelukkig en warm. Dit wordt
ook wel een solitaire glimlach genoemd. Dit is een glimlach die niet gericht is op anderen maar
omdat de baby zich goed voelt.
Baby’s gaan een onderscheid maken naar de personen naar wie ze glimlachen. Dit doen ze
rond de 3 maand. Bij papa en mama gaan ze rapper een glimlach kunnen uitbrengen. Bij
vreemden kan hij nog bang zijn. Als de baby’s ouder worden gaan ze systematischer glimlachen.
Vanaf 18 maand wordt de glimlach nog kieskeuriger. Enkel als er een positieve emotie is.
Hoe ontstaat hechting?
Hechtingsgedrag ontstaat als reactie op positief contact, op een positieve benadering. Vooral een
uiting van emoties door te glimlachen. Dit gaat steeds doelgerichter worden.
Emoties gaan ook gebruikt worden om interacties met de verzorger aan te gaan. Niet enkel tijdens
het eten geven of het verzorgingsproces.
Het hechtingsgedrag is heel belangrijk voor het overleven van het kind. Als kinderen huilen krijgen
ze sneller aandacht dan als ze stil zijn.
Vreemdenangst en scheidingsangst
Als baby’s ouders worden, 6-8 maand, gaan ze glimlachen en deze gaan steeds selectiever worden. Op
den duur gaan ze zelf voorkeur krijgen voor 1 persoon. Deze voorkeur is belangrijk voor het
hechtingsproces. Er zijn 2 belangrijke zaken. Vreemdenangst en scheidingsangst ontstaan.
- Vreemdenangst: een vreemd iemand komt in de buurt van het kind. De baby gaat
hechtingsgedrag vertonen en zijn handen uitsteken aan de mama of zijn gezicht omdraaien.
Het gedrag is bedoeld om het hechtingsfiguur zo dicht mogelijk bij hem te houden.
- Scheidingsangst: als de hechtingsfiguur verdwijnt, dus de afwezigheid van de vaste verzorger.
Kinderen gaan opnieuw hechtingsgedrag vertonen door handen uit te steken of naar mama te
kruipen.
Social referencing
Sociale verwijzing. In een situatie waar we ons onzeker voelen gaan we kijken hoe andere mensen
reageren. Als een baby de situatie niet goed begrijpt, gaat hij kijken naar het hechtingsfiguur om te
kijken wat hij moet doen. Als een baby weet dat hij iets niet mag doen kijkt hij naar mama om te zien
dat zij dit wel gezien heeft. Als mama zegt dat het niet mag, weet de baby zeker dat het niet mag en
zal hij dit niet meer doen.
Hoe?
Het werkt via de gelaatsuitdrukkingen van anderen.
Mogelijke verklaringen
- We gaan kijken naar de gezichtsuitdrukking van iemand waardoor de emotie wordt
opgeroepen. De baby ziet dat iemand bedroeft kijkt, dan gaat hij zich zelf bedroeft voelen.
- De baby kan ook enkel observeren en deze observatie dient als richtlijn voor het eigen gedrag.
Dit zou een eerste vorm van empathie zijn.
