Samenvatting Medische Genetica

Samenvatting medische
genetica
1. Inleiding
Oefeningen dia 64-72

 Haarkleur, oogkleur, gedrag, …  genetisch bepaald via genen
 Omgeving ook belangrijk
o Eeneiige tweeling: dezelfde genetische samenstelling
 Dominante & regressieve genen
o Bv. mensen tong oprollen  dominant gen
o Dit niet kunnen  2regressieve genen van ouders gekregen

1. Klinische impact van genetische aandoeningen
 Perceptie: genetische aandoeningen zeldzaam & weinig belang voor huisarts
 Realiteit: 3-7% bevolking gediagnosticeerd met een genetische aandoening
o Kindersterfte tgv erfelijke ziektes: 50%
o Common disordes: diabetes, darm- & borstkanker, Alzheimer
 Aandoening genetisch bepaald bv. Persoon let op voeding toch
diabetes
 Aandoening kan door omgeving bv. iemand drink 3l cola per dag 
later diabetes

2. Historiek
 1866: wetten van Mendel
o Hier genetica begonnen
o Tuinplanten vermenigvuldigd
 Grote plant & kleine plant kruisen  hij kwam enkel grote planten
 2de kruising: twee grote planten kruisen  grote en kleine planten uit
 Uitleg: doordat er geen regressieve genen aanwezig zijn na eerste kruising kan na
tweede kruising een plant twee regressieve genen heeft (1/4)
 1900: herontdekking wetten van mendel
 Ontdekking van DNA structuur door Watson & Crick
 1956 : Tijo en Levin : 46 chromosomen
 1986 : PCR reactie
 1987 : start Human genome project
 2000 : humaan genoom sequentie gekend
o Presidenten geven altijd extra doel bij hun eedaflegging
o Bill Clinton: sequentie van DNA kennen

3. DNA
 4 basisbouwstenen
o Eiwitten
o Suikers
o Vetten
o DNA

1

, Volwassen individu bestaat uit miljarden cellen
 Alle cellen bevatten celkern & cytoplasma
 Mitochondriën ook DNA
 = deoxyribonucleïnezuur
 Drager van ons erfelijk materiaal
 Bevat alle informatie van gehele lichaam
 Al ons DNA zit in elke cel van ons lichaam
o Alle genetische info zit in elke cel van ons lichaam
o Bv. kleur ogen niet enkel in oogcellen
 Bestaat uit vier bouwstenen (nucleotiden: A,C,G en T)
o Opeenvolging 3miljard nucleotiden
 Ribosemolecule (RNA)
o Bij DNA: geen O groep  dysoxyribose
 Aanwezig in DNA
o Nucleotide
o Fosfaatgroep
o Desoxyribose
 Helicale dubbelstrengige structuur
o 2 polynucleotideketens in tegenovergestelde richting vormen dubbele helix
 DNA uit één cel= een draad van 2m lang (opgekruld)
 Voor 99.9% is de volgorde van bouwstenen tussen verschillende individuen identiek
o 1 /1000 nucleotiden verschil: bv. op plaats 10 bij mij A en bij Lien G
 Verschillen zorgen voor variatie tussen individuen & soms erfelijke ziekten
 Chimpansee 10 verschillen nucleotiden <-> mens
 DNA dubbelstrengig  zo gemakkelijk dupliceren

4. Het menselijk genoom
 = het geheel van erfelijke informatie in cel (één complete set chromosomen uit de kern ook
het DNA in organellen, zoals de mitochondriën)
 23 verschillende chromosomen
o 22 autosomen
o X & Y chromosoom
 Mitochondriaal DNA
 Chromosomenkaart/ karyotype
o Obv. grootte rangschikken: 22kleinste, 1grootsten
o Kijken fout in genen bv. downsyndroom extra chromosoom 21
 Cytogenetica
o Kijken onder microscoop
o > 50 jaar
o Chromosomale herschikkingen
o Karyotypering
 Moleculaire genetica
o 25 jaar
o Mutaties
o Mutatie-analyse
 5% van genoom heeft bepaalde functie: genen (verspreid het genoom)
 95%: geen idee functie


2

,5. Wat is een gen?
 Product
o Structurele eiwit van de extracellulaire matrix
o Membraaneiwit
o Transportmolecule
o Enzym
o Transcriptiefactoren
 Regulatie van
o Embryogenese
o Ontwikkeling en groei
o Stofwisseling
o Reproductie

2. Chromosomale overerving
Oefeningen dia 39-42

 Classificatie van genetische aandoeningen
o Monogenische erfelijke ziekten
 Ziektes veroorzaakt door fout in 1 gen
o Chromosomale aandoeningen
 Fout in chromosoom
o Multifactoriële aandoeningen

1. Inleiding
1. Klinische cytogenetica
 Studie van chromosomen, hun structuur & overerving
 Microscopisch zichtbare chromosoomafwijkingen verantwoordelijk voor > 100 diverse
klinische condities
 Chromosomale aandoeningen vormen belangrijke categorie van genetische aandoeningen
o Door fout in chromosoom
 Verantwoordelijk voor miskramen, congenitale malformaties en mentale retardatie, ontstaan
van kanker
 Chromosomenonderzoek = belangrijke diagnostische test in klinische geneeskunde

Indicaties
 cytogenetica = studie van chromosomen op microscopisch niveau
 klinische (humane) cytogenetica = studie van chromosomen bij de mens met oog op
o Vinden van verklaring van fenotypische afwijkingen/problemen - diagnose
o Vermijden geboorte kinderen met chromosomale defecten – preventie
 Kind geretardeerd  kijken adhv chromosomenkaart of er een fout zit
 Redenen om karyogram/ karyotype op te stelen
o Onverklaarbare mentale handicap
o Multipele aangeboren afwijkingen ùdoodgeboorte, neonataal overlijden
o Onvruchtbaarheid
o Gestoorde puberteitsontwikkeling
o Familiale geschiedenis
o Leeftijdsrisico bij zwangerschap


3

, Chromosomale afwijkingen
 >100 herkenbare syndromen
 >1% levend geborenen
 2% zwangerschappen vrouwen ouder dan 35jaar
 ½ van spontane eerste trimester abortussen

2. Start van humane cytogenetica
 1956: Tjio & Levan aantal chromosomen bij mens bepalen (46)
o 3 jaar na ontdekking DNA structuur door watson & Crick
 DNA opgewonden/ gecondenseerd  chromosomen

2. Karyotype
1. Laboprocedure voor karyotypering
 Bloedafname  phytohemagglutinine-stimulatie: kort termijn 37° (bloedcellen aanzetten
vermenigvuldigen)  mitotische arrest (colchicine: stof stopt celdeling)
  hypotone behandeling: hypotone shock zo cellen openbarsten  fixatie
  preparaatbereiding  fleuring, FISH  digitale opname metafase (onder microscoop) 
karyotype
 Telling 20 metafasen
 Zorgvuldige analyse 3-5 metafasen
 Computer-geassisteerde karyotypering
 Duur: 1 maand (spoedprocedure: 3 dagen)

2. Chromosomenkaart
 Autosomen/ lichaamschromosomen (1-22)
 Gonosomen/ geslachtschromosomen (X&Y)
 Pc legt de chromosomen op grootte, positie centromeer & bandingspatroon
o Altijd controleren kan missen
o Vroeger: uitknippen
 Door densere en lichte banden  soorten chromosomen herkennen
 Jongen: xy
 Meiseje: xx
 Metacentrische chromosomen
o P arm vanboven
o Q arm vanonder
o P&Q evengroot
 Acrocentrische chromosomen
o P arm heel kort
o Centromeer zit bijna vanboven
 Submetacentrische chromosomen
o P arm iets korter

3. Morfologische kenmerken chromosoom
 Zie dia 18
 2 zusterchromatiden
 Einden chromosomen: telomeren (TTAGGG: telometrische sequenties)
 Functie telomeren
o Doorheen leven verkorten de telomeren
o Moetsen de telomeren niet verkorteren zou je niet verouderen

4