Samenvatting inleiding staatsrecht leerleerjaar 2021/2022

ISTA – Periode 2


KERNBEGRIPPEN..............................................................................................................................13




COLLEGE 1 – 08/11
Staatsrecht omvat al het geldende (=positieve) recht over de inrichting van de
overheidsorganisatie en haar machtsuitoefening.

4 kenmerken van een staat:
1. De staat heeft een grondgebied
2. De staat heeft een bevolking
3. Oefent macht of gezag uit
4. Heeft erkenning van andere staten

,4 kenmerken van een democratische rechtsstaat:
1. Legaliteitsbeginsel -> vb. art. 107 en art. 123 GW
2. Machtenscheiding (trias politica)
3. Onafhankelijke rechtspraak
4. Waarborging grondrechten

- Legaliteitsbeginsel: de overheid mag alleen handelen als de wet1 dat toe staat.
- Machtenscheiding: de machtenscheiding bestaat uit de uitvoerende macht2, de
wetgevende macht 3en de rechtsprekende macht4.
Uitvoerende macht; H2 Grondwet
Wetgevende macht; H3 t/m H5 Grondwet
Rechtsprekende macht; H6 Grondwet
- Onafhankelijke rechtspraak: in art. 117 GW wordt aangegeven dat er
onafhankelijke rechters moeten zijn.
- Waarborging grondrechten: de overheid moet zich houden aan de klassieke en
sociale grondrechten.
Klassieke grondrechten; art 1 t/m art. 17 GW
Sociale grondrechten; art. 18 t/m 23 GW

 Organieke wet: wet waarvan het bestaan in de Grondwet is voorgeschreven.
 Rechtmatigheidstoets: de rechter toets het optreden van beide andere
staatsmachten op rechtmatigheid.




COLLEGE 2 – 16/11
Nederland is een constitutionele monarchie.
- Constitutionele monarchie: de positie van onze koning staat in de Grondwet. In de
Grondwet staat dat de koning samen met de ministers de regering vormt. De koning
is het staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden. -> art. 42 GW

Begin koningschap -> altijd art. 24 GW
Erfopvolging koningschap -> art. 25 GW
Geen opvolger? -> art. 30 GW

Hoe eindigt het koningschap?

1
De wet: de regering en Staten-Generaal
2
Uitvoerende macht: de regering
3
Wetgevende macht: regering en Staten-Generaal
4
Rechtsprekende macht: de Hoge Raad, de gerechtshoven, de arrondissementsrechtbanken en de
kantongerechten
2

, Afstand te doen -> art. 27 GW, het start weer bij art. 24 GW
Toestemmingswet -> art. 28 lid 1 en 2 GW

Functies van de koning:
1. Hij is staatshoofd
- Vertegenwoordiging Nederlandse staat in het binnen- en buitenland
- Heeft z’n eigen bevoegdheden -> vb. art. 41 GW
2. Hij is lid van de regering (o.a. art. 42 lid 2 GW)
- Het nemen van koninklijkbesluit:
Een besluit van regering tezamen met een of meer ministers of staatssecretarissen
-> art. 47 GW

 Seign: de koning ondertekent een wetvoorstel
 Contraseign: met handtekening van een of meer ministers of staatssecretarissen

 1840: er komt strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid:
Sindsdien kan een minister strafrechtelijk worden vervolgd voor ambtsdaden die
strijdig met de Grondwet of andere wetten
 1848: er komt politieke ministeriële verantwoordelijkheid:
Ministers kunnen, gezamenlijk en afzonderlijk, verantwoording aan het parlement
afleggen voor hun beleidsdaden. Zij zijn alleen (politiek) verantwoordelijk voor
wetgeving en beleid

Samenstelling van de regering (art. 42, 47 en 81 GW):
De regering bestaat uit de koning en alle ministers en (benoemde) staatssecretarissen.

Minister (art. 44 GW):
- Geeft leiding aan ministerie, er zijn ook ministers zonder ministerie, die heten
ministers zonder portefeuille
- Bij koninklijkbesluit benoemd en ontslagen -> art. 43 GW

Staatssecretaris (art. 46 GW):
- Plaatsvervanger van minister (“ondergeschikt”)
- Geeft verantwoording aan Staten-Generaal
- Minister geeft aanwijzingen aan staatssecretaris

Ministerraad (art. 45 GW):
- Minister-president is voorzitter, lid 2
- Zelfstandig orgaan: er is geen hiërarchische verhouding met andere ambten
- Besluit over algemeen regeringsbeleid -> art. 45 lid 3 GW




3