2021-2022
Strafrecht en
Strafprocesrecht
Prof. Michele Panzavolta
,Inhoud
Deel I: Introductie....................................................................................................................... 2
Deel II: De strafwet ................................................................................................................... 11
Deel VI: De strafrechtelijke sancties ......................................................................................... 54
Deel VII: De straftoemeting ...................................................................................................... 72
Deel VI: Hoofdstuk 3: Strafrechtelijke beveiligings- of beschermingsmaatregelen .................. 87
Deel III: Vorderingen die ontstaan uit een misdrijf .................................................................. 89
Deel IV: De rechtspleging in de onderzoeksfase .................................................................... 111
Deel V: De rechtspleging in de fase van het vonnisgerecht ................................................. 188
Deel VIII: De uitspraak ............................................................................................................ 227
Deel IX: De rechtsmiddelen .................................................................................................... 236
Deel XI: Toepassing van de strafwet naar de plaats ............................................................... 248
Deel XII: Het toepassingsgebied van de strafwet in de tijd .................................................... 250
Deel XIII: Beletselen voor de normale uitoefening van de strafvordering, de burgerlijke
vordering of de uitvoering van de sanctie .............................................................................. 253
Deel XIV: Toezegging wegens het afleggen van een verklaring (spijtoptantenregeling) ........ 268
1
,DEEL I: INTRODUCTIE
Hoofdstuk 1: Wat is strafrecht?
1.1. Het verschijnsel “strafrecht”
Strafrecht gaat om misdrijven en misdadigers, politie, procureurs, rechters, rechtbanken en
hoven en slachtoffers. Het is een werktuig om buitensporige en contraproductieve
wraakprocessen onder controle te brengen. Het bestaat uit twee dimensies:
1. Instrumentele dimensie – maatschappelijke ordening en sociale controle)
2. Rechtsbeschermingsdimensie – rechtsnormen leggen de ordenings- en
controlebevoegdheid aan banden
1.2. Het begrip “strafrecht”
Strafrecht heeft een definitieprobleem omdat het moeilijk is om grenzen te trekken rond het
begrip. De definitie dat in dit vak wordt gebruikt, is slechts een onderdeel van het positief
strafrecht en heeft slechts een didactische waarde.
Strafrecht in de ruime zin is het geheel van rechtsregels die
• Bepalen onder welke voorwaarden de overheid voor specifieke gedragingen,
specifieke sancties kan opleggen en uitvoeren
• Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
• Voorschrijven op welke wijze de daartoe bevoegde instanties hun recht om sancties
op te leggen en uit te voeren voor deze gedragingen moeten uitoefenen
Materieel strafrecht
• De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer iets strafbaar is en waarom en
welke sanctie opgelegd kan worden
• Gaat over zaken die niet mogen
• Bestaat uit 3 elementen
o Wat moet strafbaar zijn? (Misdrijven)
o Wie moet gestraft worden? (Misdadigers)
o Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
(Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid en strafrechtelijke sancties)
2
, Formeel strafrecht
• De regels over het verloop van het strafproces
• De strafprocedure, de strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging en
rechtshulp
• Gaat over wat er gedaan moet worden als er een misdrijf gepleegd is
• We gaan alleen mensen straffen die iets hebben gedaan en die een slechte keuze
gemaakt hebben. Er moet dus ergens een subjectief element zijn.
o Er moeten dan ook mensen geselecteerd worden die nagaan of iemand de
wet geschonden heeft (politie en rechters)
• Voor en tijdens het verloop van strafprocesrecht: beklaagden, beschuldigden,
verdachten
• Na het proces en bij veroordeling (bij geen rechtsmiddelen): misdadiger
Hoofdstuk 2: Codificatie
Codificatie = alle wetten staan in 1 boek, maar dit is geen absolute regel. Het geeft
duidelijkheid, maar wordt steeds meer vervuild door recente wetten.
Het Belgisch strafwetboek bestaat uit een algemeen deel (boek I) en een specifiek deel (boek
II). Boek I bevat de fundamentele regels die van toepassing zijn op alle misdrijven. Boek II
bevat de specifieke misdrijven.
2.1. Het Belgisch strafwetboek
Wortels van het huidige strafrecht
• Modern strafrecht – Verlichting
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria
o Rationaliseren, humaniseren en willekeur vermijden
• Oorsprong van klassieke school van strafrechtsdenken
o Homo economicus met vrije wil
o Strafrecht als laatste redmiddel – utilitarisme
o Aandacht voor criminele feiten (meer dan voor daders)
3
Strafrecht en
Strafprocesrecht
Prof. Michele Panzavolta
,Inhoud
Deel I: Introductie....................................................................................................................... 2
Deel II: De strafwet ................................................................................................................... 11
Deel VI: De strafrechtelijke sancties ......................................................................................... 54
Deel VII: De straftoemeting ...................................................................................................... 72
Deel VI: Hoofdstuk 3: Strafrechtelijke beveiligings- of beschermingsmaatregelen .................. 87
Deel III: Vorderingen die ontstaan uit een misdrijf .................................................................. 89
Deel IV: De rechtspleging in de onderzoeksfase .................................................................... 111
Deel V: De rechtspleging in de fase van het vonnisgerecht ................................................. 188
Deel VIII: De uitspraak ............................................................................................................ 227
Deel IX: De rechtsmiddelen .................................................................................................... 236
Deel XI: Toepassing van de strafwet naar de plaats ............................................................... 248
Deel XII: Het toepassingsgebied van de strafwet in de tijd .................................................... 250
Deel XIII: Beletselen voor de normale uitoefening van de strafvordering, de burgerlijke
vordering of de uitvoering van de sanctie .............................................................................. 253
Deel XIV: Toezegging wegens het afleggen van een verklaring (spijtoptantenregeling) ........ 268
1
,DEEL I: INTRODUCTIE
Hoofdstuk 1: Wat is strafrecht?
1.1. Het verschijnsel “strafrecht”
Strafrecht gaat om misdrijven en misdadigers, politie, procureurs, rechters, rechtbanken en
hoven en slachtoffers. Het is een werktuig om buitensporige en contraproductieve
wraakprocessen onder controle te brengen. Het bestaat uit twee dimensies:
1. Instrumentele dimensie – maatschappelijke ordening en sociale controle)
2. Rechtsbeschermingsdimensie – rechtsnormen leggen de ordenings- en
controlebevoegdheid aan banden
1.2. Het begrip “strafrecht”
Strafrecht heeft een definitieprobleem omdat het moeilijk is om grenzen te trekken rond het
begrip. De definitie dat in dit vak wordt gebruikt, is slechts een onderdeel van het positief
strafrecht en heeft slechts een didactische waarde.
Strafrecht in de ruime zin is het geheel van rechtsregels die
• Bepalen onder welke voorwaarden de overheid voor specifieke gedragingen,
specifieke sancties kan opleggen en uitvoeren
• Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
• Voorschrijven op welke wijze de daartoe bevoegde instanties hun recht om sancties
op te leggen en uit te voeren voor deze gedragingen moeten uitoefenen
Materieel strafrecht
• De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer iets strafbaar is en waarom en
welke sanctie opgelegd kan worden
• Gaat over zaken die niet mogen
• Bestaat uit 3 elementen
o Wat moet strafbaar zijn? (Misdrijven)
o Wie moet gestraft worden? (Misdadigers)
o Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
(Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid en strafrechtelijke sancties)
2
, Formeel strafrecht
• De regels over het verloop van het strafproces
• De strafprocedure, de strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging en
rechtshulp
• Gaat over wat er gedaan moet worden als er een misdrijf gepleegd is
• We gaan alleen mensen straffen die iets hebben gedaan en die een slechte keuze
gemaakt hebben. Er moet dus ergens een subjectief element zijn.
o Er moeten dan ook mensen geselecteerd worden die nagaan of iemand de
wet geschonden heeft (politie en rechters)
• Voor en tijdens het verloop van strafprocesrecht: beklaagden, beschuldigden,
verdachten
• Na het proces en bij veroordeling (bij geen rechtsmiddelen): misdadiger
Hoofdstuk 2: Codificatie
Codificatie = alle wetten staan in 1 boek, maar dit is geen absolute regel. Het geeft
duidelijkheid, maar wordt steeds meer vervuild door recente wetten.
Het Belgisch strafwetboek bestaat uit een algemeen deel (boek I) en een specifiek deel (boek
II). Boek I bevat de fundamentele regels die van toepassing zijn op alle misdrijven. Boek II
bevat de specifieke misdrijven.
2.1. Het Belgisch strafwetboek
Wortels van het huidige strafrecht
• Modern strafrecht – Verlichting
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria
o Rationaliseren, humaniseren en willekeur vermijden
• Oorsprong van klassieke school van strafrechtsdenken
o Homo economicus met vrije wil
o Strafrecht als laatste redmiddel – utilitarisme
o Aandacht voor criminele feiten (meer dan voor daders)
3
