SAMENVATTING MAATSCHAPPIJLEER H3: PLURIFORME SAMENLEVING

Samenvatting Maatschappijleer H3 – Parlementaire democratie
§1 – Wat is democratie?

Wereld bedekt met staten
- Soevereine staat = staat die op een bepaald gebied met duidelijke grenzen het hoogste gezag
uitoefent en het monopolie van geweldsuitoefening heeft
o Bepaalt religie op haar eigen gebied


Het belang van politiek
- Politiek gaat over het maken van keuzes waaraan alen in een staat zijn gebonden  wetten
- Onderwerpen  meestal algemeen belang
- Dilemma in de politiek: efficiëntie (doelen) of maximale participatie burgers (democratie)?


Democratie
- Directe democratie komt nauwelijks meer voor
o Wel nog in referenda (= volksstemmingen over bepaalde wetsvoorstellen)

- Kenmerken:
o Tegenwoordig vaak indirecte of representatieve democratieën i.p.v. directe democratie
 Basiskenmerk: het volk kiest vertegenwoordigers die de beslissingen nemen en met
een zekere regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking verantwoording moeten
afleggen over hun beleid
 Voordelen indirecte democratie:
 Efficiëntie
 Volksvertegenwoordigers hebben de tijd om zich te verdiepen in allerlei
ingewikkelde onderwerpen
 Democratie is altijd ook een rechtsstaat
o Grondrechten:
 Meningsuiting
 Vereniging
 Mediavrijheid
 Godsdienst
 Kiesrecht
 Machtenscheiding
 Sociale voorwaarden

- Parlementair of presidentieel stelsel
o Parlementair stelsel:
 Rechtstreeks gekozen parlement (directe democratie) is het hoogste machtsorgaan
 Op basis van parlement: kabinet van ministers en staatssecretarissen dat te allen
tijde verantwoording moet afleggen aan het parlement (indirect aan het volk)
 Meestal: niet-gekozen staatshoofd met sterk beperkte macht door grondwet
 Koning?  Constitutionele monarchie
o Presidentieel stelsel:
 Bevolking kiest parlement én president
 President krijgt volgens de grondwet veel bevoegdheden
 President = hoofd van de regering en uitvoerende macht
 Kan ministers benoemen en ontslaan
 Voor machtsbeperking: vaak geen ontbindingsrecht (recht om parlement te
ontbinden)

, - De Nederlandse staat
o Constitutionele monarchie (= taken en bevoegdheden van het staatshoofd zijn in de grondwet
vastgelegd)
 Regering is verantwoordelijk en kan worden weggestemd; constitutionele monarch en
erfopvolgers blijven


Dictatuur
- Machthebbers bepalen nagenoeg alles zelf  veel efficiëntie, weinig participatie
- Kenmerken:
o Burger is onderdaan
o Macht in handen van 1 persoon of kleine groep
o Geweldsheerschap
o Vaak een volkspartij
o Geen mediavrijheid (censuur)
o Vaak planeconomie
o Geen machtenscheiding

- Soorten dictaturen:
o Ideologische/totalitaire dictatuur
 Communistische partij heeft alle macht
 Politieke invloed alleen voor diegenen die de ideologie onvoorwaardelijk steunen
 Indoctrinatie (= ‘hersenspoeling’)
 Fascisten
o Religieuze dictatuur (theocratie)
 Godsdienst  staatsideologie
 Wetgeving volgens religie
 Vb) sharia
 Geestelijke leiders hebben vergaande invloed op het dagelijks bestuur + leven
 Door het volk gekozen parlement en president hebben weinig invloed
o Autocratische dictatuur
 Wisselende leiders en politieke houdingen
o Militaire dictatuur
 Macht in handen van het leger


Aantekeningen:
- Referendum:
o Raadgevend
o Beslissend
o Correctief



§2 – Politieke stromingen

Wat is een ideologie?
- Ideologie = samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste inrichting van de
samenleving
o Normen en waarden die voor iedereen in de samenleving zouden moeten gelden
o Gewenste sociaaleconomische verhoudingen van de samenleving
 Links  wil de ongelijkheid tussen mensen verminderen met veel voorzieningen; de
overheid moet vooral de zwakkeren beschermen en helpen
 Rechts  overheid bemoeit zich zo min mogelijk met sociaaleconomische zaken
 Politiek midden  tussen links en rechts in