Academiejaar 2021-2022
Gezins- en
contextbegeleiding
Professionele bachelor in de orthopedagogiek
Merel Vanhove
,Gezins- en contextbegeleiding 1
,INHOUDSTAFEL
1. Gezins- en contextbegeleiding: een eerste situering .................................................................................. 8
Het gezin: een poging tot definitie................................................................................................................. 8
De geschiedenis van het gezin ....................................................................................................................... 9
De gezinskenmerken ................................................................................................................................... 10
De gezinsvormen ........................................................................................................................................ 10
Het kerngezin .......................................................................................................................................... 10
Het uitgebreid gezin ................................................................................................................................ 10
Een-oudergezinnen ................................................................................................................................. 10
Alleenwonenden ..................................................................................................................................... 10
Ongehuwd samenwonenden ................................................................................................................... 10
Living Apart Together (LAT) ..................................................................................................................... 10
Living Together Apart (LTA) ..................................................................................................................... 10
Nieuw samengesteld gezin ...................................................................................................................... 10
Co-ouderschap ........................................................................................................................................ 10
Holebi / homo-ouderschap ...................................................................................................................... 11
Mikadogezin............................................................................................................................................ 11
Gezins-en contextbegeleiding: what’s in a name? ........................................................................................ 11
Inleiding .................................................................................................................................................. 11
Gezins- en contextbegeleiding: een poging tot omschrijving .................................................................... 11
2. de algemene systeemtheorie................................................................................................................... 12
inleiding ...................................................................................................................................................... 12
geschiedenis van de Algemene systeemtheorie ........................................................................................... 12
het begrip ‘systeem’.................................................................................................................................... 13
definitie van “systeem” ........................................................................................................................... 13
Grenzen rond en in het systeem .............................................................................................................. 13
systemen op verschillende niveaus .......................................................................................................... 14
het tijdselement van systemen ................................................................................................................ 14
belangrijkste uitgangspunten van de systeemtheorie .................................................................................. 14
het geheel is meer dan de som van de delen ........................................................................................... 14
binnen het systeem zijn de delen van elkaar afhankelijk .......................................................................... 14
het systeem bepaalt in belangrijke mate het gedrag van de individuen .................................................... 15
het systeem probeert zich op allerlei manieren aan te passen aan zijn omgeving omdat het wil overleven
............................................................................................................................................................... 15
een systeem heeft de eigenschap zichzelf te handhaven en te blijven voortbestaan ................................ 15
belangrijkste begrippen uit de AST .............................................................................................................. 15
informatie ............................................................................................................................................... 15
Gezins- en contextbegeleiding 2
, feedback ................................................................................................................................................. 15
circulaire causaliteit ................................................................................................................................ 16
interpunctie ............................................................................................................................................ 16
equifinaliteit............................................................................................................................................ 17
betekenis van het symptoom .................................................................................................................. 17
redundantie ............................................................................................................................................ 17
besluit: AST is inhoudsloos .......................................................................................................................... 17
3. de structuurgerichte benadering ............................................................................................................. 18
inleiding ...................................................................................................................................................... 18
ontstaan van de structuurgerichte benadering ............................................................................................ 18
drie sleutelbegrippen: proces, structuur en functie...................................................................................... 18
het proces ............................................................................................................................................... 18
structuur en functie................................................................................................................................. 19
de gezinsstructuur en pathologie ................................................................................................................ 20
de gezinsstructuur beschrijft geen pathologie.......................................................................................... 20
de gezinsstructuur veroorzaakt geen pathologie ...................................................................................... 20
kenmerken van een functioneel systeem..................................................................................................... 20
kluwen en los-zand gezinnen ................................................................................................................... 21
subsysteem van de echtgenoten.......................................................................................................... 21
subsysteem van de ouders................................................................................................................... 22
subsysteem van de kinderen................................................................................................................ 22
voorbeelden van dysfunctionele structuur: problemen in subsysteemdifferentiatie ................................. 22
de levenscyclus van een gezin ..................................................................................................................... 24
fasen en fase-overgangen........................................................................................................................ 24
werken met gezinnen.................................................................................................................................. 25
invoegen ................................................................................................................................................. 26
steunen ............................................................................................................................................... 26
tracking ............................................................................................................................................... 26
de diagnose............................................................................................................................................. 26
ensceneren van transacties ................................................................................................................. 26
herstructureren....................................................................................................................................... 27
uit balans brengen ............................................................................................................................... 27
het markeren van grenzen ................................................................................................................... 27
gerbuik maken van het symptoom ....................................................................................................... 28
opdrachten.......................................................................................................................................... 28
gezinskaarten.............................................................................................................................................. 28
Wat ..................................................................................................................................................... 28
Gezins- en contextbegeleiding 3
, doel..................................................................................................................................................... 29
verloop................................................................................................................................................ 29
voorbeeld............................................................................................................................................ 30
4. de contextuele theorie ............................................................................................................................ 31
inleiding ...................................................................................................................................................... 31
de vier dimensies ........................................................................................................................................ 31
de dimensie van de feiten ....................................................................................................................... 31
de dimensie van de psychologie .............................................................................................................. 32
de dimensie van de interacties ................................................................................................................ 32
de dimensie van de relationele ethiek ..................................................................................................... 32
enkele contextuele begrippen vanuit 4de dimensie ...................................................................................... 33
loyaliteit.................................................................................................................................................. 33
existentiële en verworven loyaliteit ..................................................................................................... 33
verticale en horizontale loyaliteit ......................................................................................................... 33
loyaliteitsconflicten ............................................................................................................................. 34
de balans van geven en ontvangen .......................................................................................................... 35
onrecht, destructief recht en roulerende rekening................................................................................... 36
aannames............................................................................................................................................ 36
verdelend en vergeldend onrecht en destructief recht ......................................................................... 36
roulerende rekening ............................................................................................................................ 36
parentificatie........................................................................................................................................... 37
het zorgende kind................................................................................................................................ 37
het kind dat kind moet blijven (het verzorgende kind) ......................................................................... 38
het perfecte kind ................................................................................................................................. 38
de zondebok........................................................................................................................................ 39
besluit ..................................................................................................................................................... 39
analyse van een casus.......................................................................................................................... 40
een basishouding vanuit de contextuele hulpverlening ................................................................................ 40
inleiding .................................................................................................................................................. 40
aspecten van de basishouding ................................................................................................................. 41
handelen uit zorg................................................................................................................................. 41
verbindend werken ............................................................................................................................. 42
wat als mensen geen context meer hebben ....................................................................... 42
het geven van erkenning ..................................................................................................................... 43
effect van geven van erkenning ......................................................................................... 43
meerzijdige partijdigheid ..................................................................................................................... 43
het zoeken naar hulpbronnen .............................................................................................................. 44
Gezins- en contextbegeleiding 4
, zoeken naar hulpbronnen .................................................................................................. 45
mogelijke methodieken ..................................................................................................... 45
werken met genogrammen en ecogrammen ............................................................................................... 46
het genogram.......................................................................................................................................... 46
gebrruik .............................................................................................................................................. 46
wat is een genogram ........................................................................................................................... 46
doel van het maken van een genogram................................................................................................ 47
specifieke doelen :als instrument in de begeleiding ........................................................... 47
mogelijke richtvragen .......................................................................................................................... 47
symbolen ............................................................................................................................................ 48
voorbeeld............................................................................................................................................ 49
het ecogram ............................................................................................................................................ 49
doel van een ecogram ......................................................................................................................... 49
voorbeeld............................................................................................................................................ 49
5. kapstokken voor goede hulpverlening aan gezinnen ................................................................................ 50
inleiding ...................................................................................................................................................... 50
professionally-centered versus family-centered werken .............................................................................. 50
Inleiding .................................................................................................................................................. 50
Ouders en deskundigen aan 1 tafel: een uitdaging! .................................................................................. 50
professionally-centered model ................................................................................................................ 50
family-centered model ............................................................................................................................ 51
het parallelproces in de begeleiding van ouders ...................................................................................... 51
besluit ..................................................................................................................................................... 51
Ouder worden van een kind met een beperking .......................................................................................... 52
aanvaarden dat je kind een beperking heeft? .......................................................................................... 52
het moment van de diagnose .............................................................................................................. 52
het moment na de diagnose ................................................................................................................ 52
model van Marvin en Pianta ................................................................................................................ 53
aanvullingen door Denise Orme ........................................................................................................... 54
gezinsveerkracht ................................................................................................................................. 55
gezinnen met een kind met een beperking vanuit contextueel perspectief ........................................... 55
Hulpverleningsprincipes van het family-Centered model ............................................................................. 56
de hulp richt zich op de behoeften en vragen van het hele gezin.............................................................. 56
de hulp sluit aan bij de sterke kanten van het gezin en maakt het gezin sterker ....................................... 56
de hulp is gericht op het uitbouwen en verstevigen van het netwerk ....................................................... 57
een goede relatie tussen gezin en hulpverelener is belangrijk .................................................................. 57
6. Family Quality Of Life .............................................................................................................................. 58
Gezins- en contextbegeleiding 5
, inleiding: het ontstaan van FQOL ................................................................................................................. 58
theoretisch model van FQOL ....................................................................................................................... 58
de 9 FQOl domeinen................................................................................................................................ 60
de 6 FQOL dimensies ............................................................................................................................... 61
7. Broer-zus relatie ...................................................................................................................................... 62
inleiding ...................................................................................................................................................... 62
gewone broes zus relatie............................................................................................................................. 62
desidentificatie ....................................................................................................................................... 62
jaloezie en rivaliteit ................................................................................................................................. 63
brussen ....................................................................................................................................................... 63
parentificatie........................................................................................................................................... 63
zorgende brus ..................................................................................................................................... 63
perfecte brus....................................................................................................................................... 64
afwezige brus ...................................................................................................................................... 64
geïndentificeerde patiënt .................................................................................................................... 64
desidentificatie ....................................................................................................................................... 64
wet van de stilte...................................................................................................................................... 65
agressiviteit............................................................................................................................................. 65
functie van het koppelteken .................................................................................................................... 65
plaats in de kinderrij ................................................................................................................................ 65
sibling Quality of Life (SibQoL) ..................................................................................................................... 66
inleiding .................................................................................................................................................. 66
hoe is het om een brus te zijn? ................................................................................................................ 66
het concept ‘Kwaliteit van Leven van Brussen’ ......................................................................................... 67
domein 1: samen dingen kunnen doen ................................................................................................ 67
domein 2: elkaar kunnen begrijpen...................................................................................................... 67
domein 3: hebben van eigen tijd .......................................................................................................... 68
domein 4: leren aanvaarden dat je broer/zus anders is ........................................................................ 68
domein 5: kunnen omgaan met het gedrag van broer of zus ................................................................ 68
domein 6: bezorgdheid om het welzijn van broer of zus ....................................................................... 69
domein 7: ontmoeten van lotgenoten ................................................................................................. 69
domein 8: steun uit de omgeving ......................................................................................................... 69
domein 9: omgang met de buitenwereld ............................................................................................. 70
het Brussen-invulboekje .......................................................................................................................... 70
besluit ..................................................................................................................................................... 70
brussenondersteuning ................................................................................................................................ 70
inleiding .................................................................................................................................................. 70
Gezins- en contextbegeleiding 6
, het recept voor brussenondersteuning .................................................................................................... 70
tips voor begeleiders ............................................................................................................................... 71
tips voor ouders ...................................................................................................................................... 71
Tip 1: geef aandacht aan de plaats van brus(sen) in het gezin............................................................... 71
Tip 2: omgaan met je kind met een beperking in je gezin ..................................................................... 72
Tip 3: betrek je brus(sen): communicatie in je gezin en informatie voor brus(sen) ................................ 73
Tip 4: broers en zussen tegenover elkaar ............................................................................................. 73
besluit ..................................................................................................................................................... 73
8. echtscheiding .......................................................................................................................................... 74
cijfers echtscheiding.................................................................................................................................... 74
wetgeving rond echtscheiding ..................................................................................................................... 74
verblijfsregeling .......................................................................................................................................... 75
impact van echtscheiding op ouders............................................................................................................ 75
impact van echtscheiding op kinderen......................................................................................................... 76
negatieve processen die kunnen optreden bij vechtscheidingen .............................................................. 77
nieuw samengestelde gezinnen................................................................................................................... 77
noden van gezinsleden bij echtscheiding ..................................................................................................... 77
begeleiding ................................................................................................................................................. 78
9. Centrum Integrale Jeugd- en Gezinszorg – CIJG ........................................................................................ 80
geschiedenis ............................................................................................................................................... 80
verbindend werken ................................................................................................................................. 80
wat is CIG? .................................................................................................................................................. 80
waarom een CIG? .................................................................................................................................... 80
doelgroep ............................................................................................................................................... 81
indicaties en contra indicaties ................................................................................................................. 81
begeleidindsthema’s ............................................................................................................................... 81
samenwerkingen ..................................................................................................................................... 82
visie en werking CIG .................................................................................................................................... 82
van visie naar organisatie ........................................................................................................................ 82
IB → ondersteuner .............................................................................................................................. 82
CIG-begeleider = contextbegeleider of gezinsbegeleider .......................................................................... 83
infant Mental Health (IMH) ......................................................................................................................... 83
eerste 1001 dagen................................................................................................................................... 83
relationele aanpak............................................................................................................................... 83
herinneringen en impact/aanpassingen ............................................................................................... 83
Window of tolerance ............................................................................................................................... 84
verbindend werken ................................................................................................................................. 84
Gezins- en contextbegeleiding 7
, 1. GEZINS- EN CONTEXTBEGELEIDING:
EEN EERSTE SITUERING
HET GEZIN: EEN POGING TOT DEFINITIE
Huidige veranderende samenleving → moeilijk definitie van gezin formuleren
- Steeds veranderende en evoluerende gezinnen
Van Dale:
- Ouders met hun kinderen,
- Vrouw of man en kinderen
➔ twee generaties
➔ bloedverwantschap
➔ één-oudergezin kan ook
➔ bloedverwantschap moet niet
- belangrijk binnen deze definitie: relatie tussen personen → verschillende mogelijkheden
o adoptief ouders, pleegouders, nieuw samengestelde gezinnen, …
ruimere definitie:
- Alle samenwerkingsvormen die een herkenbare sociale eenheid op microniveau vormen, met al dan
niet verwante personen die duurzame en affectieve banden hebben en elkaar onderling steun en
verzorging verlenen
o herkenbare sociale eenheid: je zit dat het een gezin is, leden tonen dat ze bij elkaar horen
▪ communicatie, stijl, fysiek, achternaam, …
o al dan niet verwant: ze moeten niet in DNA overeenkomen, afstammen
o duurzame band: langdurig, gaat niet snel kapot
o affectieve band: emotioneel, gevoelsband zowel op positieve als negatieve momenten
o elkaar onderling steun en verzorging verlenen
▪ financieel, emotioneel, gezondheid, …
Engelse term: immediate family (extra info)
Gezins- en contextbegeleiding 8
, DE GESCHIEDENIS VAN HET GEZIN
De geschiedenis bestaat niet
- geschiedenis ook afhankelijk van het gezin
Invloed vanuit:
- religie: bv moslimmannen mogen meerdere vrouwen hebben, …
- politiek: bv homohuwelijk toegestaan?, kinderen adopteren toegestaan?, …
- maatschappelijke beeldvorming: bv vrouwelijke emancipatie, heersende waarden en normen, …
- 4 periodes
Het gezin is de hoeksteen Gezinnen zijn fundament van de samenleving
van de samenleving Christelijk geloof bepaalt sterk het dagelijks leven van en in gezinnen
Stereotiepe gezin: man, vrouw en kinderen
1875 – 1945 - Vader gaat werken en moeder zorgt voor huishouden en kinderen
Het gezin in wederopbouw Wederopbouw samenleving: aandacht voor gezinsbeeld
- Door WO die crisis veroorzaakte
1945 - 1960 Gezinsgericht werken in de hulpverlening komt stilaan op gang
- Gezinnen uit armoede krijgen komt in de aandacht: goede
huisvesting en toereikend inkomen
- Enkel goed functionerende gezinnen kunnen bijdragen aan
heropbouw
Eerste allochtone gezinnen in Vlaanderen
- Veel mankracht nodig → eerste gastarbeiders
Het gezin onder druk Gezinstheorieën in volle ontwikkeling
- Stereotiepe beeld van gezin veranderd naar alle mogelijke vormen
1960 – 1980 - Opkomt systeemtheorie en contextuele theorie
Concept gezin wordt echter uitgedaagd door seksuele revolutie en
emancipatie
- Rolpatronen in vraag gesteld
Allochtone gezinnen nemen in omvang toe
- Meerdere generaties
Het gezin terug een Alternatieve gezinsvormen
hoeksteen? - Alle verschillende vormen meer ingeburgerd
Gezinsvervangende hulpverlening
1990 - NU - Indien geen veilig gezin
- Bv internaat, leefgroep, pleegouders, …
Belang van ‘het veilige gezin’
- Willen terugkeren van ‘alles kan en mag’
Gezins- en contextbegeleiding 9
Gezins- en
contextbegeleiding
Professionele bachelor in de orthopedagogiek
Merel Vanhove
,Gezins- en contextbegeleiding 1
,INHOUDSTAFEL
1. Gezins- en contextbegeleiding: een eerste situering .................................................................................. 8
Het gezin: een poging tot definitie................................................................................................................. 8
De geschiedenis van het gezin ....................................................................................................................... 9
De gezinskenmerken ................................................................................................................................... 10
De gezinsvormen ........................................................................................................................................ 10
Het kerngezin .......................................................................................................................................... 10
Het uitgebreid gezin ................................................................................................................................ 10
Een-oudergezinnen ................................................................................................................................. 10
Alleenwonenden ..................................................................................................................................... 10
Ongehuwd samenwonenden ................................................................................................................... 10
Living Apart Together (LAT) ..................................................................................................................... 10
Living Together Apart (LTA) ..................................................................................................................... 10
Nieuw samengesteld gezin ...................................................................................................................... 10
Co-ouderschap ........................................................................................................................................ 10
Holebi / homo-ouderschap ...................................................................................................................... 11
Mikadogezin............................................................................................................................................ 11
Gezins-en contextbegeleiding: what’s in a name? ........................................................................................ 11
Inleiding .................................................................................................................................................. 11
Gezins- en contextbegeleiding: een poging tot omschrijving .................................................................... 11
2. de algemene systeemtheorie................................................................................................................... 12
inleiding ...................................................................................................................................................... 12
geschiedenis van de Algemene systeemtheorie ........................................................................................... 12
het begrip ‘systeem’.................................................................................................................................... 13
definitie van “systeem” ........................................................................................................................... 13
Grenzen rond en in het systeem .............................................................................................................. 13
systemen op verschillende niveaus .......................................................................................................... 14
het tijdselement van systemen ................................................................................................................ 14
belangrijkste uitgangspunten van de systeemtheorie .................................................................................. 14
het geheel is meer dan de som van de delen ........................................................................................... 14
binnen het systeem zijn de delen van elkaar afhankelijk .......................................................................... 14
het systeem bepaalt in belangrijke mate het gedrag van de individuen .................................................... 15
het systeem probeert zich op allerlei manieren aan te passen aan zijn omgeving omdat het wil overleven
............................................................................................................................................................... 15
een systeem heeft de eigenschap zichzelf te handhaven en te blijven voortbestaan ................................ 15
belangrijkste begrippen uit de AST .............................................................................................................. 15
informatie ............................................................................................................................................... 15
Gezins- en contextbegeleiding 2
, feedback ................................................................................................................................................. 15
circulaire causaliteit ................................................................................................................................ 16
interpunctie ............................................................................................................................................ 16
equifinaliteit............................................................................................................................................ 17
betekenis van het symptoom .................................................................................................................. 17
redundantie ............................................................................................................................................ 17
besluit: AST is inhoudsloos .......................................................................................................................... 17
3. de structuurgerichte benadering ............................................................................................................. 18
inleiding ...................................................................................................................................................... 18
ontstaan van de structuurgerichte benadering ............................................................................................ 18
drie sleutelbegrippen: proces, structuur en functie...................................................................................... 18
het proces ............................................................................................................................................... 18
structuur en functie................................................................................................................................. 19
de gezinsstructuur en pathologie ................................................................................................................ 20
de gezinsstructuur beschrijft geen pathologie.......................................................................................... 20
de gezinsstructuur veroorzaakt geen pathologie ...................................................................................... 20
kenmerken van een functioneel systeem..................................................................................................... 20
kluwen en los-zand gezinnen ................................................................................................................... 21
subsysteem van de echtgenoten.......................................................................................................... 21
subsysteem van de ouders................................................................................................................... 22
subsysteem van de kinderen................................................................................................................ 22
voorbeelden van dysfunctionele structuur: problemen in subsysteemdifferentiatie ................................. 22
de levenscyclus van een gezin ..................................................................................................................... 24
fasen en fase-overgangen........................................................................................................................ 24
werken met gezinnen.................................................................................................................................. 25
invoegen ................................................................................................................................................. 26
steunen ............................................................................................................................................... 26
tracking ............................................................................................................................................... 26
de diagnose............................................................................................................................................. 26
ensceneren van transacties ................................................................................................................. 26
herstructureren....................................................................................................................................... 27
uit balans brengen ............................................................................................................................... 27
het markeren van grenzen ................................................................................................................... 27
gerbuik maken van het symptoom ....................................................................................................... 28
opdrachten.......................................................................................................................................... 28
gezinskaarten.............................................................................................................................................. 28
Wat ..................................................................................................................................................... 28
Gezins- en contextbegeleiding 3
, doel..................................................................................................................................................... 29
verloop................................................................................................................................................ 29
voorbeeld............................................................................................................................................ 30
4. de contextuele theorie ............................................................................................................................ 31
inleiding ...................................................................................................................................................... 31
de vier dimensies ........................................................................................................................................ 31
de dimensie van de feiten ....................................................................................................................... 31
de dimensie van de psychologie .............................................................................................................. 32
de dimensie van de interacties ................................................................................................................ 32
de dimensie van de relationele ethiek ..................................................................................................... 32
enkele contextuele begrippen vanuit 4de dimensie ...................................................................................... 33
loyaliteit.................................................................................................................................................. 33
existentiële en verworven loyaliteit ..................................................................................................... 33
verticale en horizontale loyaliteit ......................................................................................................... 33
loyaliteitsconflicten ............................................................................................................................. 34
de balans van geven en ontvangen .......................................................................................................... 35
onrecht, destructief recht en roulerende rekening................................................................................... 36
aannames............................................................................................................................................ 36
verdelend en vergeldend onrecht en destructief recht ......................................................................... 36
roulerende rekening ............................................................................................................................ 36
parentificatie........................................................................................................................................... 37
het zorgende kind................................................................................................................................ 37
het kind dat kind moet blijven (het verzorgende kind) ......................................................................... 38
het perfecte kind ................................................................................................................................. 38
de zondebok........................................................................................................................................ 39
besluit ..................................................................................................................................................... 39
analyse van een casus.......................................................................................................................... 40
een basishouding vanuit de contextuele hulpverlening ................................................................................ 40
inleiding .................................................................................................................................................. 40
aspecten van de basishouding ................................................................................................................. 41
handelen uit zorg................................................................................................................................. 41
verbindend werken ............................................................................................................................. 42
wat als mensen geen context meer hebben ....................................................................... 42
het geven van erkenning ..................................................................................................................... 43
effect van geven van erkenning ......................................................................................... 43
meerzijdige partijdigheid ..................................................................................................................... 43
het zoeken naar hulpbronnen .............................................................................................................. 44
Gezins- en contextbegeleiding 4
, zoeken naar hulpbronnen .................................................................................................. 45
mogelijke methodieken ..................................................................................................... 45
werken met genogrammen en ecogrammen ............................................................................................... 46
het genogram.......................................................................................................................................... 46
gebrruik .............................................................................................................................................. 46
wat is een genogram ........................................................................................................................... 46
doel van het maken van een genogram................................................................................................ 47
specifieke doelen :als instrument in de begeleiding ........................................................... 47
mogelijke richtvragen .......................................................................................................................... 47
symbolen ............................................................................................................................................ 48
voorbeeld............................................................................................................................................ 49
het ecogram ............................................................................................................................................ 49
doel van een ecogram ......................................................................................................................... 49
voorbeeld............................................................................................................................................ 49
5. kapstokken voor goede hulpverlening aan gezinnen ................................................................................ 50
inleiding ...................................................................................................................................................... 50
professionally-centered versus family-centered werken .............................................................................. 50
Inleiding .................................................................................................................................................. 50
Ouders en deskundigen aan 1 tafel: een uitdaging! .................................................................................. 50
professionally-centered model ................................................................................................................ 50
family-centered model ............................................................................................................................ 51
het parallelproces in de begeleiding van ouders ...................................................................................... 51
besluit ..................................................................................................................................................... 51
Ouder worden van een kind met een beperking .......................................................................................... 52
aanvaarden dat je kind een beperking heeft? .......................................................................................... 52
het moment van de diagnose .............................................................................................................. 52
het moment na de diagnose ................................................................................................................ 52
model van Marvin en Pianta ................................................................................................................ 53
aanvullingen door Denise Orme ........................................................................................................... 54
gezinsveerkracht ................................................................................................................................. 55
gezinnen met een kind met een beperking vanuit contextueel perspectief ........................................... 55
Hulpverleningsprincipes van het family-Centered model ............................................................................. 56
de hulp richt zich op de behoeften en vragen van het hele gezin.............................................................. 56
de hulp sluit aan bij de sterke kanten van het gezin en maakt het gezin sterker ....................................... 56
de hulp is gericht op het uitbouwen en verstevigen van het netwerk ....................................................... 57
een goede relatie tussen gezin en hulpverelener is belangrijk .................................................................. 57
6. Family Quality Of Life .............................................................................................................................. 58
Gezins- en contextbegeleiding 5
, inleiding: het ontstaan van FQOL ................................................................................................................. 58
theoretisch model van FQOL ....................................................................................................................... 58
de 9 FQOl domeinen................................................................................................................................ 60
de 6 FQOL dimensies ............................................................................................................................... 61
7. Broer-zus relatie ...................................................................................................................................... 62
inleiding ...................................................................................................................................................... 62
gewone broes zus relatie............................................................................................................................. 62
desidentificatie ....................................................................................................................................... 62
jaloezie en rivaliteit ................................................................................................................................. 63
brussen ....................................................................................................................................................... 63
parentificatie........................................................................................................................................... 63
zorgende brus ..................................................................................................................................... 63
perfecte brus....................................................................................................................................... 64
afwezige brus ...................................................................................................................................... 64
geïndentificeerde patiënt .................................................................................................................... 64
desidentificatie ....................................................................................................................................... 64
wet van de stilte...................................................................................................................................... 65
agressiviteit............................................................................................................................................. 65
functie van het koppelteken .................................................................................................................... 65
plaats in de kinderrij ................................................................................................................................ 65
sibling Quality of Life (SibQoL) ..................................................................................................................... 66
inleiding .................................................................................................................................................. 66
hoe is het om een brus te zijn? ................................................................................................................ 66
het concept ‘Kwaliteit van Leven van Brussen’ ......................................................................................... 67
domein 1: samen dingen kunnen doen ................................................................................................ 67
domein 2: elkaar kunnen begrijpen...................................................................................................... 67
domein 3: hebben van eigen tijd .......................................................................................................... 68
domein 4: leren aanvaarden dat je broer/zus anders is ........................................................................ 68
domein 5: kunnen omgaan met het gedrag van broer of zus ................................................................ 68
domein 6: bezorgdheid om het welzijn van broer of zus ....................................................................... 69
domein 7: ontmoeten van lotgenoten ................................................................................................. 69
domein 8: steun uit de omgeving ......................................................................................................... 69
domein 9: omgang met de buitenwereld ............................................................................................. 70
het Brussen-invulboekje .......................................................................................................................... 70
besluit ..................................................................................................................................................... 70
brussenondersteuning ................................................................................................................................ 70
inleiding .................................................................................................................................................. 70
Gezins- en contextbegeleiding 6
, het recept voor brussenondersteuning .................................................................................................... 70
tips voor begeleiders ............................................................................................................................... 71
tips voor ouders ...................................................................................................................................... 71
Tip 1: geef aandacht aan de plaats van brus(sen) in het gezin............................................................... 71
Tip 2: omgaan met je kind met een beperking in je gezin ..................................................................... 72
Tip 3: betrek je brus(sen): communicatie in je gezin en informatie voor brus(sen) ................................ 73
Tip 4: broers en zussen tegenover elkaar ............................................................................................. 73
besluit ..................................................................................................................................................... 73
8. echtscheiding .......................................................................................................................................... 74
cijfers echtscheiding.................................................................................................................................... 74
wetgeving rond echtscheiding ..................................................................................................................... 74
verblijfsregeling .......................................................................................................................................... 75
impact van echtscheiding op ouders............................................................................................................ 75
impact van echtscheiding op kinderen......................................................................................................... 76
negatieve processen die kunnen optreden bij vechtscheidingen .............................................................. 77
nieuw samengestelde gezinnen................................................................................................................... 77
noden van gezinsleden bij echtscheiding ..................................................................................................... 77
begeleiding ................................................................................................................................................. 78
9. Centrum Integrale Jeugd- en Gezinszorg – CIJG ........................................................................................ 80
geschiedenis ............................................................................................................................................... 80
verbindend werken ................................................................................................................................. 80
wat is CIG? .................................................................................................................................................. 80
waarom een CIG? .................................................................................................................................... 80
doelgroep ............................................................................................................................................... 81
indicaties en contra indicaties ................................................................................................................. 81
begeleidindsthema’s ............................................................................................................................... 81
samenwerkingen ..................................................................................................................................... 82
visie en werking CIG .................................................................................................................................... 82
van visie naar organisatie ........................................................................................................................ 82
IB → ondersteuner .............................................................................................................................. 82
CIG-begeleider = contextbegeleider of gezinsbegeleider .......................................................................... 83
infant Mental Health (IMH) ......................................................................................................................... 83
eerste 1001 dagen................................................................................................................................... 83
relationele aanpak............................................................................................................................... 83
herinneringen en impact/aanpassingen ............................................................................................... 83
Window of tolerance ............................................................................................................................... 84
verbindend werken ................................................................................................................................. 84
Gezins- en contextbegeleiding 7
, 1. GEZINS- EN CONTEXTBEGELEIDING:
EEN EERSTE SITUERING
HET GEZIN: EEN POGING TOT DEFINITIE
Huidige veranderende samenleving → moeilijk definitie van gezin formuleren
- Steeds veranderende en evoluerende gezinnen
Van Dale:
- Ouders met hun kinderen,
- Vrouw of man en kinderen
➔ twee generaties
➔ bloedverwantschap
➔ één-oudergezin kan ook
➔ bloedverwantschap moet niet
- belangrijk binnen deze definitie: relatie tussen personen → verschillende mogelijkheden
o adoptief ouders, pleegouders, nieuw samengestelde gezinnen, …
ruimere definitie:
- Alle samenwerkingsvormen die een herkenbare sociale eenheid op microniveau vormen, met al dan
niet verwante personen die duurzame en affectieve banden hebben en elkaar onderling steun en
verzorging verlenen
o herkenbare sociale eenheid: je zit dat het een gezin is, leden tonen dat ze bij elkaar horen
▪ communicatie, stijl, fysiek, achternaam, …
o al dan niet verwant: ze moeten niet in DNA overeenkomen, afstammen
o duurzame band: langdurig, gaat niet snel kapot
o affectieve band: emotioneel, gevoelsband zowel op positieve als negatieve momenten
o elkaar onderling steun en verzorging verlenen
▪ financieel, emotioneel, gezondheid, …
Engelse term: immediate family (extra info)
Gezins- en contextbegeleiding 8
, DE GESCHIEDENIS VAN HET GEZIN
De geschiedenis bestaat niet
- geschiedenis ook afhankelijk van het gezin
Invloed vanuit:
- religie: bv moslimmannen mogen meerdere vrouwen hebben, …
- politiek: bv homohuwelijk toegestaan?, kinderen adopteren toegestaan?, …
- maatschappelijke beeldvorming: bv vrouwelijke emancipatie, heersende waarden en normen, …
- 4 periodes
Het gezin is de hoeksteen Gezinnen zijn fundament van de samenleving
van de samenleving Christelijk geloof bepaalt sterk het dagelijks leven van en in gezinnen
Stereotiepe gezin: man, vrouw en kinderen
1875 – 1945 - Vader gaat werken en moeder zorgt voor huishouden en kinderen
Het gezin in wederopbouw Wederopbouw samenleving: aandacht voor gezinsbeeld
- Door WO die crisis veroorzaakte
1945 - 1960 Gezinsgericht werken in de hulpverlening komt stilaan op gang
- Gezinnen uit armoede krijgen komt in de aandacht: goede
huisvesting en toereikend inkomen
- Enkel goed functionerende gezinnen kunnen bijdragen aan
heropbouw
Eerste allochtone gezinnen in Vlaanderen
- Veel mankracht nodig → eerste gastarbeiders
Het gezin onder druk Gezinstheorieën in volle ontwikkeling
- Stereotiepe beeld van gezin veranderd naar alle mogelijke vormen
1960 – 1980 - Opkomt systeemtheorie en contextuele theorie
Concept gezin wordt echter uitgedaagd door seksuele revolutie en
emancipatie
- Rolpatronen in vraag gesteld
Allochtone gezinnen nemen in omvang toe
- Meerdere generaties
Het gezin terug een Alternatieve gezinsvormen
hoeksteen? - Alle verschillende vormen meer ingeburgerd
Gezinsvervangende hulpverlening
1990 - NU - Indien geen veilig gezin
- Bv internaat, leefgroep, pleegouders, …
Belang van ‘het veilige gezin’
- Willen terugkeren van ‘alles kan en mag’
Gezins- en contextbegeleiding 9
