Samenvatting Verdieping Strafprocesrecht
Master Forensica, Criminologie en Rechtspleging
Periode 1 – Verdieping Strafprocesrecht
Carmen te Riele
,Inhoudsopgave
WEEK 1.......................................................................................................................................................... 4
HET NEDERLANDS STRAFPROCESRECHT – P. 8-19.........................................................................................................4
Doelen van het strafprocesrecht.....................................................................................................................4
Modernisering van het Wetboek van Strafvordering......................................................................................5
DE AARD VAN HET NEDERLANDSE STRAFPROCES (GEMATIGD INQUISITOIR).........................................................................6
JURYRECHTSPRAAK (IN NEDERLAND)..........................................................................................................................6
DE ROL VAN HET STRAFRECHT IN DE HUIDIGE SAMENLEVING...........................................................................................8
Is het strafrecht altijd het antwoord?.............................................................................................................9
De opvatting van de huidige regering...........................................................................................................10
De visie die volgt uit de nota van de regering over de rol van het strafrecht in de samenleving.................10
HET PUNITIEF POPULISME.......................................................................................................................................11
WEEK 2........................................................................................................................................................ 13
NORMERING VAN DE OPSPORING.............................................................................................................................13
Vormen van opsporing..................................................................................................................................14
NORMERING VAN DE VERVOLGINGSBESLISSING...........................................................................................................15
BEKLAG TEGEN NIET-VERVOLGING............................................................................................................................16
DE ARRESTEN EN HET SPANNINGSVELD TUSSEN RECHTSHANDHAVING EN RECHTSBESCHERMING............................................16
VERSCHILLENDE GRADEN VAN VERDENKING NU EN IN DE TOEKOMST...............................................................................20
MIDDELEN VOOR DE OPSPORING.............................................................................................................................21
Beslissingsschema m.b.t. observatie.............................................................................................................21
Wanneer de observatie stelselmatig is.........................................................................................................22
TELEFOONTAP......................................................................................................................................................22
BINNENTREDEN WONING.......................................................................................................................................23
OOK IN DE LITERATUUR BIJ DEZE BIJEENKOMST:..........................................................................................................23
WEEK 3........................................................................................................................................................ 28
DWANGMIDDELEN................................................................................................................................................28
BIJZONDERE OPSPORINGSBEVOEGDHEDEN.................................................................................................................29
VERHOORBIJSTAND...............................................................................................................................................31
VOORLOPIGE HECHTENIS........................................................................................................................................32
Europees perspectief.....................................................................................................................................33
Opheffing.......................................................................................................................................................36
Schorsing.......................................................................................................................................................37
Borgsom........................................................................................................................................................37
AFLUISTEREN – ART. 126L OF 126S........................................................................................................................38
WEEK 4........................................................................................................................................................ 39
KENNISNEMING DOOR DE VERDACHTE......................................................................................................................39
Wijze van uitreiking van een dagvaarding....................................................................................................39
Modernisering...............................................................................................................................................40
VERSCHIJNINGSPLICHT VERDACHTE...........................................................................................................................41
Wat is verstek en wat zijn daarvan de gevolgen?.........................................................................................41
DE ROL VAN HET SLACHTOFFER IN HET STRAFPROCES...................................................................................................42
Spreekrecht van het slachtoffer.....................................................................................................................43
Voeging van de benadeelde partij.................................................................................................................43
ARRESTEN...........................................................................................................................................................44
OVERIG..............................................................................................................................................................45
Kamerbrief van Dekker: de verschillende plannen m.b.t. de rechtspositie...................................................45
Het recht van de verdachte om ter terechtzitting aanwezig te zijn – Jan Reijntjes......................................45
WEEK 5........................................................................................................................................................ 47
BERAADSLAGING.................................................................................................................................................. 47
, HET STELSEL VAN ARTIKEL 359A SV (SANCTIES OP VORMVERZUIMEN).............................................................................48
De vereisten van art. 359a Sv (zie ook Loze Hashpijp-arrest).......................................................................48
Bewijsuitsluiting............................................................................................................................................48
Niet-ontvankelijkverklaring van het OM.......................................................................................................51
Strafvermindering..........................................................................................................................................51
Reden voor de sancties..................................................................................................................................51
Stromingen:...................................................................................................................................................52
MOTIVERING.......................................................................................................................................................52
Responsieplicht (uit samenvatting SSPR)......................................................................................................53
Mini hoorcollege over motivering en het vonnis:..........................................................................................54
Wraking.........................................................................................................................................................56
DOORZOEKING TER INBESLAGNEMING.......................................................................................................................57
WEEK 6........................................................................................................................................................ 58
RECHTSMIDDELEN.................................................................................................................................................58
De ratio..........................................................................................................................................................59
Hoger beroep.................................................................................................................................................60
Beroep in cassatie..........................................................................................................................................63
CASSATIE IN HET BELANG DER WET...........................................................................................................................68
HERZIENING........................................................................................................................................................68
VRIJHEIDSBENEMENDE DWANGMIDDELEN..................................................................................................................69
VERDACHTE SPREEKT GEEN NEDERLANDS..................................................................................................................69
OVERIGE PROBLEMEN IN DE CASUS..........................................................................................................................69
VERDIEPING STRAFPROCESRECHT – BIJEENKOMST 7....................................................................................71
HET EVRM EN HET STRAFPROCES...........................................................................................................................71
De arresten....................................................................................................................................................72
DE EUROPESE UNIE EN HET STRAFPROCESRECHT.........................................................................................................75
Andere EU-richtlijnen....................................................................................................................................76
DE PROCEDURE VAN EEN KLACHT IN STRAATSBURG EN/OF LUXEMBURG..........................................................................77
GEWELD DOOR DE POLITIE......................................................................................................................................77
Het EHRM over politiegeweld.......................................................................................................................78
, Week 1
Het Nederlands Strafprocesrecht – p. 8-19
Het strafproces dient ertoe om te onderzoeken of er een strafbaar feit heeft plaatsgevonden, en
of een reactie op zijn plaats is. Het vormt in die zin de schakel tussen feit en reactie. Daartoe
zijn er bevoegdheden toegekend aan verschillende functionarissen. Deze bevoegdheden zijn
dan op hun beurt weer beperkt. Dit zijn de twee aspecten van het strafprocesrecht, welke
telkens tegen elkaar afgewogen moeten worden. In dit verband wordt er een onderscheid
gemaakt tussen het accusatoire en inquisitoire proces.
- Accusatoir: twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
passieve rechter die slechts de rol van scheidsrechter vervult. De rechter ziet er dus
enkel op toe dat de partijen zich aan de regels van het strafproces houden. Een
beslissing geeft de rechter pas als de partijen daarom vragen. Binnen het accusatoire
systeem wordt er gemikt op de formele waarheid. Wat komt er uit het bewijs naar
voren, en waar kunnen de partijen zich in vinden?
- Inquisitoir: De rechter en andere partijen binnen de justitie zijn actief op zoek naar de
waarheid. Een vervolger en een beschuldigde partij verschijnen tegenover elkaar. De
verdachte is dan geen gelijkwaardige procespartij, maar een object van onderzoek. In
deze vorm krijgt justitie bevoegdheden die de waarheidsbevinding bevorderen. Binnen
dit systeem wordt er gezocht naar de materiele waarheid. Wat is er feitelijk gebeurd?
In Nederland wordt er gesproken van een gematigd accusatoir of getemperd inquisitoir
proces. Dit is zo omdat de overheid dwangmiddelen kan toepassen en de verdachte kan
beschuldigen, op basis waarvan de rechter een sanctie kan opleggen. Het omgekeerde is niet
mogelijk. De verdachte is in de beginfase vooral object van onderzoek. Tijdens het onderzoek
ter terechtzitting heeft het proces een meer accusatoir karakter. Er is sprake van hoor en
wederhoor. Er kan echter niet gesproken worden van gelijke procespartijen.
Doelen van het strafprocesrecht
Het hoofddoel van het strafprocesrecht is het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit
en de op te leggen strafrechtelijke sanctie. De juiste toepassing van het materiële strafrecht
moet gerealiseerd worden. Kortom: “het bevorderen van een overheidsreactie op een
vermoedelijk gepleegd strafbaar feit die in alle opzichten adequaat is”.
Master Forensica, Criminologie en Rechtspleging
Periode 1 – Verdieping Strafprocesrecht
Carmen te Riele
,Inhoudsopgave
WEEK 1.......................................................................................................................................................... 4
HET NEDERLANDS STRAFPROCESRECHT – P. 8-19.........................................................................................................4
Doelen van het strafprocesrecht.....................................................................................................................4
Modernisering van het Wetboek van Strafvordering......................................................................................5
DE AARD VAN HET NEDERLANDSE STRAFPROCES (GEMATIGD INQUISITOIR).........................................................................6
JURYRECHTSPRAAK (IN NEDERLAND)..........................................................................................................................6
DE ROL VAN HET STRAFRECHT IN DE HUIDIGE SAMENLEVING...........................................................................................8
Is het strafrecht altijd het antwoord?.............................................................................................................9
De opvatting van de huidige regering...........................................................................................................10
De visie die volgt uit de nota van de regering over de rol van het strafrecht in de samenleving.................10
HET PUNITIEF POPULISME.......................................................................................................................................11
WEEK 2........................................................................................................................................................ 13
NORMERING VAN DE OPSPORING.............................................................................................................................13
Vormen van opsporing..................................................................................................................................14
NORMERING VAN DE VERVOLGINGSBESLISSING...........................................................................................................15
BEKLAG TEGEN NIET-VERVOLGING............................................................................................................................16
DE ARRESTEN EN HET SPANNINGSVELD TUSSEN RECHTSHANDHAVING EN RECHTSBESCHERMING............................................16
VERSCHILLENDE GRADEN VAN VERDENKING NU EN IN DE TOEKOMST...............................................................................20
MIDDELEN VOOR DE OPSPORING.............................................................................................................................21
Beslissingsschema m.b.t. observatie.............................................................................................................21
Wanneer de observatie stelselmatig is.........................................................................................................22
TELEFOONTAP......................................................................................................................................................22
BINNENTREDEN WONING.......................................................................................................................................23
OOK IN DE LITERATUUR BIJ DEZE BIJEENKOMST:..........................................................................................................23
WEEK 3........................................................................................................................................................ 28
DWANGMIDDELEN................................................................................................................................................28
BIJZONDERE OPSPORINGSBEVOEGDHEDEN.................................................................................................................29
VERHOORBIJSTAND...............................................................................................................................................31
VOORLOPIGE HECHTENIS........................................................................................................................................32
Europees perspectief.....................................................................................................................................33
Opheffing.......................................................................................................................................................36
Schorsing.......................................................................................................................................................37
Borgsom........................................................................................................................................................37
AFLUISTEREN – ART. 126L OF 126S........................................................................................................................38
WEEK 4........................................................................................................................................................ 39
KENNISNEMING DOOR DE VERDACHTE......................................................................................................................39
Wijze van uitreiking van een dagvaarding....................................................................................................39
Modernisering...............................................................................................................................................40
VERSCHIJNINGSPLICHT VERDACHTE...........................................................................................................................41
Wat is verstek en wat zijn daarvan de gevolgen?.........................................................................................41
DE ROL VAN HET SLACHTOFFER IN HET STRAFPROCES...................................................................................................42
Spreekrecht van het slachtoffer.....................................................................................................................43
Voeging van de benadeelde partij.................................................................................................................43
ARRESTEN...........................................................................................................................................................44
OVERIG..............................................................................................................................................................45
Kamerbrief van Dekker: de verschillende plannen m.b.t. de rechtspositie...................................................45
Het recht van de verdachte om ter terechtzitting aanwezig te zijn – Jan Reijntjes......................................45
WEEK 5........................................................................................................................................................ 47
BERAADSLAGING.................................................................................................................................................. 47
, HET STELSEL VAN ARTIKEL 359A SV (SANCTIES OP VORMVERZUIMEN).............................................................................48
De vereisten van art. 359a Sv (zie ook Loze Hashpijp-arrest).......................................................................48
Bewijsuitsluiting............................................................................................................................................48
Niet-ontvankelijkverklaring van het OM.......................................................................................................51
Strafvermindering..........................................................................................................................................51
Reden voor de sancties..................................................................................................................................51
Stromingen:...................................................................................................................................................52
MOTIVERING.......................................................................................................................................................52
Responsieplicht (uit samenvatting SSPR)......................................................................................................53
Mini hoorcollege over motivering en het vonnis:..........................................................................................54
Wraking.........................................................................................................................................................56
DOORZOEKING TER INBESLAGNEMING.......................................................................................................................57
WEEK 6........................................................................................................................................................ 58
RECHTSMIDDELEN.................................................................................................................................................58
De ratio..........................................................................................................................................................59
Hoger beroep.................................................................................................................................................60
Beroep in cassatie..........................................................................................................................................63
CASSATIE IN HET BELANG DER WET...........................................................................................................................68
HERZIENING........................................................................................................................................................68
VRIJHEIDSBENEMENDE DWANGMIDDELEN..................................................................................................................69
VERDACHTE SPREEKT GEEN NEDERLANDS..................................................................................................................69
OVERIGE PROBLEMEN IN DE CASUS..........................................................................................................................69
VERDIEPING STRAFPROCESRECHT – BIJEENKOMST 7....................................................................................71
HET EVRM EN HET STRAFPROCES...........................................................................................................................71
De arresten....................................................................................................................................................72
DE EUROPESE UNIE EN HET STRAFPROCESRECHT.........................................................................................................75
Andere EU-richtlijnen....................................................................................................................................76
DE PROCEDURE VAN EEN KLACHT IN STRAATSBURG EN/OF LUXEMBURG..........................................................................77
GEWELD DOOR DE POLITIE......................................................................................................................................77
Het EHRM over politiegeweld.......................................................................................................................78
, Week 1
Het Nederlands Strafprocesrecht – p. 8-19
Het strafproces dient ertoe om te onderzoeken of er een strafbaar feit heeft plaatsgevonden, en
of een reactie op zijn plaats is. Het vormt in die zin de schakel tussen feit en reactie. Daartoe
zijn er bevoegdheden toegekend aan verschillende functionarissen. Deze bevoegdheden zijn
dan op hun beurt weer beperkt. Dit zijn de twee aspecten van het strafprocesrecht, welke
telkens tegen elkaar afgewogen moeten worden. In dit verband wordt er een onderscheid
gemaakt tussen het accusatoire en inquisitoire proces.
- Accusatoir: twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
passieve rechter die slechts de rol van scheidsrechter vervult. De rechter ziet er dus
enkel op toe dat de partijen zich aan de regels van het strafproces houden. Een
beslissing geeft de rechter pas als de partijen daarom vragen. Binnen het accusatoire
systeem wordt er gemikt op de formele waarheid. Wat komt er uit het bewijs naar
voren, en waar kunnen de partijen zich in vinden?
- Inquisitoir: De rechter en andere partijen binnen de justitie zijn actief op zoek naar de
waarheid. Een vervolger en een beschuldigde partij verschijnen tegenover elkaar. De
verdachte is dan geen gelijkwaardige procespartij, maar een object van onderzoek. In
deze vorm krijgt justitie bevoegdheden die de waarheidsbevinding bevorderen. Binnen
dit systeem wordt er gezocht naar de materiele waarheid. Wat is er feitelijk gebeurd?
In Nederland wordt er gesproken van een gematigd accusatoir of getemperd inquisitoir
proces. Dit is zo omdat de overheid dwangmiddelen kan toepassen en de verdachte kan
beschuldigen, op basis waarvan de rechter een sanctie kan opleggen. Het omgekeerde is niet
mogelijk. De verdachte is in de beginfase vooral object van onderzoek. Tijdens het onderzoek
ter terechtzitting heeft het proces een meer accusatoir karakter. Er is sprake van hoor en
wederhoor. Er kan echter niet gesproken worden van gelijke procespartijen.
Doelen van het strafprocesrecht
Het hoofddoel van het strafprocesrecht is het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit
en de op te leggen strafrechtelijke sanctie. De juiste toepassing van het materiële strafrecht
moet gerealiseerd worden. Kortom: “het bevorderen van een overheidsreactie op een
vermoedelijk gepleegd strafbaar feit die in alle opzichten adequaat is”.
