Paragraaf 1, Zintuigstelsel
Leerdoel:
● Je kunt de werking van zintuigen beschrijven en de relatie van het zintuigstelsel met
het zenuwstelsel beschrijven.
Externe milieu = Externe prikkels (licht, geluid, temperatuur, smaak tast etc)
Interne milieu = Interne prikkels (vermoeidheid, hoofdpijn, honger etc)
Proprioceptoren = Proprioreceptoren zijn de sensorische receptoren in spieren, pezen en
gewrichten. Proprioreceptoren verschaffen het centrale zenuwstelsel informatie over de
stand en veranderingen van het bewegingsapparaat en de snelheid waarmee deze
veranderingen plaatsvinden.
Verschillende soorten receptoren:
Mechanische receptoren = reageren op uiteenlopende vormen van mechanische energie
zoals: aanraking, druk, beweging en geluid, er ontstaat een impuls in de mechanische
receptor wanneer het celmembraan buigt of uitrekt
Gehoorreceptoren en evenwichtsreceptoren = zijn mechanische receptoren met zeer
fijne haartjes, als de vloeistof waarin de haartjes zich in bevinden beweegt buigen de
haartjes en vervormt het celmembraan hierdoor ontstaat er een impuls
Tastreceptoren en drukreceptoren = zijn mechanische receptoren waarin een impuls
ontstaat als het celmembraan wordt vervormt door lichte aanraking of druk. Tastreceptoren
liggen vaak onder de opperhuid, drukreceptoren liggen dieper in de huid
Chemische receptoren = kunnen bepaalde moleculen uit de omgeving binden.
Smaakreceptoren binden opgeloste moleculen en Reukreceptoren binden moleculen uit de
lucht. Hierdoor ontstaat een impuls in deze zintuigcellen
Temperatuurreceptoren = in de huid reageren op warmte en kou. Wanneer de temperatuur
in zo’n receptor boven of onder een bepaalde normwaarde komt, ontstaat een impuls.
Pijnreceptoren = bevinden zich in de hele lichaam en zijn de uiteinden van bepaalde
neuronen. Er ontstaat een impuls in deze receptoren door extreme druk, extreme
temperaturen of door stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel.
Lichtreceptoren = (fotoreceptoren) zijn zintuigcellen waarin een impuls ontstaat door
zichtbaar licht
, Het ontstaan van impulsen in zintuigcellen:
In zintuigcellen ontstaan impulsen als de prikkel sterker is dan de
drempelwaarde/prikkelwaarde, elk type zintuigcel heeft voor elk soort prikkel een bepaalde
prikkeldrempel. De prikkeldrempel van lichtreceptoren voor lichtprikkels is erg laag. de
noemt licht daarom de adequate prikkel voor lichtreceptoren. De prikkeldrempel van deze
zintuigen is voor andere niet-adequate prikkels veel hoger. Wanneer een prikkel enige tijd
aanhoudt, wordt de prikkeldrempel hoger en neemt de impulsfrequentie af. Hierdoor voel je
bijvoorbeeld na enige tijd de druk van je kleren op je huid niet meer en is het zintuig minder
gevoelig. De aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig aan een aanhoudende
prikkelsterkte heet adaptatie/gewenning. adaptatie voorkomt dat het centrale zenuwstelsel
overbelast raakt met onbelangrijke informatie + adaptatie zorgt ervoor dat het centrale
zenuwstelsel voldoende informatie krijgt.
_________________________________
Paragraaf 2, Oog
Leerdoelen:
● Je kunt de delen van een oog beschrijven en hun functie toelichten.
● Je kunt de beeldvorming door ooglenzen beschrijven en de pupilreflex toelichten.
● Je kunt de bouw en werking van het netvlies beschrijven en toelichten hoe je diepte
kunt zien.
De bouw van de ogen:
Het witte gedeelte van het oog heet het harde oogvlies dit is een stevig vlies dat het
binnenste van een oog bescherming geeft. Aan de voorzijde gaat het harde oogvlies over in
het hoornvlies. Dit is doorzichtig zodat het licht het oog kan binnenvallen. Het gekleurde
gedeelte van een oog heet het iris of regenboogvlies. De kleur van de iris wordt
veroorzaakt door pigmente. In het iris zit een opening: de pupil. De iris regelt de
hoeveelheid licht die via de pupil het oog binnenvalt door de pupil groter of kleiner te maken.
Een oog is voor het grootste deel gevuld met een geleiachtige massa: het glasachtig
lichaam. De wand van een oog bestaat uit 3 lagen. Onder het harde oogvlies bevindt zich
het vaatvlies. Deze laag bevat veel bloedvaten en zorgt voor de voeding van een groot deel
van het oog. Aan de voorkant van het oog gaat het vaatvlies over de iris. Tussen de
hoornvlies en de iris bevindt zich de voorste oogkamer. Tussen de iris en de ooglens ligt de
achterste oogkamer Beide kamers zijn gevuld met vocht. Achter de iris en de pupil bevindt
zich de ooglens rondom de lens zit het straalvormig lichaam. Het straalvormig lichaam
en de ooglens zorgen ervoor dat op het netvlies een scherp beeld ontstaat van waar je naar
kijkt. Lichtstralen die het oog binnenvallen worden gebroken door het hoornvlies en de
Leerdoel:
● Je kunt de werking van zintuigen beschrijven en de relatie van het zintuigstelsel met
het zenuwstelsel beschrijven.
Externe milieu = Externe prikkels (licht, geluid, temperatuur, smaak tast etc)
Interne milieu = Interne prikkels (vermoeidheid, hoofdpijn, honger etc)
Proprioceptoren = Proprioreceptoren zijn de sensorische receptoren in spieren, pezen en
gewrichten. Proprioreceptoren verschaffen het centrale zenuwstelsel informatie over de
stand en veranderingen van het bewegingsapparaat en de snelheid waarmee deze
veranderingen plaatsvinden.
Verschillende soorten receptoren:
Mechanische receptoren = reageren op uiteenlopende vormen van mechanische energie
zoals: aanraking, druk, beweging en geluid, er ontstaat een impuls in de mechanische
receptor wanneer het celmembraan buigt of uitrekt
Gehoorreceptoren en evenwichtsreceptoren = zijn mechanische receptoren met zeer
fijne haartjes, als de vloeistof waarin de haartjes zich in bevinden beweegt buigen de
haartjes en vervormt het celmembraan hierdoor ontstaat er een impuls
Tastreceptoren en drukreceptoren = zijn mechanische receptoren waarin een impuls
ontstaat als het celmembraan wordt vervormt door lichte aanraking of druk. Tastreceptoren
liggen vaak onder de opperhuid, drukreceptoren liggen dieper in de huid
Chemische receptoren = kunnen bepaalde moleculen uit de omgeving binden.
Smaakreceptoren binden opgeloste moleculen en Reukreceptoren binden moleculen uit de
lucht. Hierdoor ontstaat een impuls in deze zintuigcellen
Temperatuurreceptoren = in de huid reageren op warmte en kou. Wanneer de temperatuur
in zo’n receptor boven of onder een bepaalde normwaarde komt, ontstaat een impuls.
Pijnreceptoren = bevinden zich in de hele lichaam en zijn de uiteinden van bepaalde
neuronen. Er ontstaat een impuls in deze receptoren door extreme druk, extreme
temperaturen of door stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel.
Lichtreceptoren = (fotoreceptoren) zijn zintuigcellen waarin een impuls ontstaat door
zichtbaar licht
, Het ontstaan van impulsen in zintuigcellen:
In zintuigcellen ontstaan impulsen als de prikkel sterker is dan de
drempelwaarde/prikkelwaarde, elk type zintuigcel heeft voor elk soort prikkel een bepaalde
prikkeldrempel. De prikkeldrempel van lichtreceptoren voor lichtprikkels is erg laag. de
noemt licht daarom de adequate prikkel voor lichtreceptoren. De prikkeldrempel van deze
zintuigen is voor andere niet-adequate prikkels veel hoger. Wanneer een prikkel enige tijd
aanhoudt, wordt de prikkeldrempel hoger en neemt de impulsfrequentie af. Hierdoor voel je
bijvoorbeeld na enige tijd de druk van je kleren op je huid niet meer en is het zintuig minder
gevoelig. De aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig aan een aanhoudende
prikkelsterkte heet adaptatie/gewenning. adaptatie voorkomt dat het centrale zenuwstelsel
overbelast raakt met onbelangrijke informatie + adaptatie zorgt ervoor dat het centrale
zenuwstelsel voldoende informatie krijgt.
_________________________________
Paragraaf 2, Oog
Leerdoelen:
● Je kunt de delen van een oog beschrijven en hun functie toelichten.
● Je kunt de beeldvorming door ooglenzen beschrijven en de pupilreflex toelichten.
● Je kunt de bouw en werking van het netvlies beschrijven en toelichten hoe je diepte
kunt zien.
De bouw van de ogen:
Het witte gedeelte van het oog heet het harde oogvlies dit is een stevig vlies dat het
binnenste van een oog bescherming geeft. Aan de voorzijde gaat het harde oogvlies over in
het hoornvlies. Dit is doorzichtig zodat het licht het oog kan binnenvallen. Het gekleurde
gedeelte van een oog heet het iris of regenboogvlies. De kleur van de iris wordt
veroorzaakt door pigmente. In het iris zit een opening: de pupil. De iris regelt de
hoeveelheid licht die via de pupil het oog binnenvalt door de pupil groter of kleiner te maken.
Een oog is voor het grootste deel gevuld met een geleiachtige massa: het glasachtig
lichaam. De wand van een oog bestaat uit 3 lagen. Onder het harde oogvlies bevindt zich
het vaatvlies. Deze laag bevat veel bloedvaten en zorgt voor de voeding van een groot deel
van het oog. Aan de voorkant van het oog gaat het vaatvlies over de iris. Tussen de
hoornvlies en de iris bevindt zich de voorste oogkamer. Tussen de iris en de ooglens ligt de
achterste oogkamer Beide kamers zijn gevuld met vocht. Achter de iris en de pupil bevindt
zich de ooglens rondom de lens zit het straalvormig lichaam. Het straalvormig lichaam
en de ooglens zorgen ervoor dat op het netvlies een scherp beeld ontstaat van waar je naar
kijkt. Lichtstralen die het oog binnenvallen worden gebroken door het hoornvlies en de
