Samenvatting Neuropedagogiek - pedagogische wetenschappen

NEUROPEDAGOGIEK
Bert de Smedt en Elien Bellon




Hanne Boons
Academiejaar 2019-2020
KuLeuven

, Introductie van het vak
Doelstellingen
 Basiskennis van de meeste gebruikte methoden om hersenstructuur en -functie in beeld te
brengen
 Kennis van basisthema’s uit de neuropedagogiek
 Inzicht in de mogelijkheden en grenzen van neuropedagogisch onderzoek
 Kritisch reflecteren over ethische aspecten in de neuropedagogiek

Relati es tot andere OPO’s
 Gedragsneurowetenschappen (=voorkennis)
 Algemene psychologie
 Ontwikkelingspsychologie
 Orthopedagogiek
 Psychopathologie en psychiatrie

Inleiding
Waarom neuropedagogiek?
Kunnen de neurowetenschappen iets betekenen voor de pedagogiek?

1. STELLINGEN
We gebruiken maar 10% van onze hersenen

Het regelmatig inoefenen van bepaalde cognitieve vaardigheden verandert de structuur van de
hersenen

 De witte en grijze stof in de hersenen kunnen veranderen, de hersenen zijn heel plastisch

Verschillen in de dominante hersenhelft (links vs. Rechts denken) kunnen prestaties in leren
verklaren

Leerproblemen die het gevolg van een verstoorde hersenontwikkeling zijn kunnen niet geremedieerd
worden in het onderwijs

 Leerproblemen kunnen behandeld worden door de plasticiteit van de hersenen

De hersenen zijn volledig ontwikkeld zodra leerlingen naar de middelbare school gaan

 De hersenen zijn volledig (anatomisch) ontwikkeld rond een leeftijd van 25

2. WAAROM NEUROPEDAGOGIEK?
Kennisexplosie op basis van cognitieve neurowetenschappen

 Minimal brain dysfunction: concentratieproblemen, ADHD, …
 Dyslexie
 Dyscalculie
 …

 DOORBRAAK: niet-invasieve methoden (Bv.: magnetic resonance imaging)



1

,Ontstaan van een nieuw wetenschapsdomein: educatief hersenonderzoek

 Niet enkel kijken naar patiënten maar ook naar gezonde mensen, wanneer ze een bepaalde
vaardigheid uitvoeren kunnen we kijken waar deze zich in hersenen bevindt
 Kijken hoe de hersenen werken en veranderen tijdens het leren
 Leren = brug tussen neurowetenschappen en pedagogiek

Publieke en maatschappelijk interesse in het brein

o Hersenen zijn enorm aantrekkelijk voor de maatschappij
o Vb. artikels over voedsel dat goed is voor het brein, boeken en spellen over het
brein,
 Maatschappelijke vragen in functie van het brein
o Vb. oriëntatienota hervorming secundair onderwijs, de zelflerende leerling, moet de
school ’s ochtends later beginnen
 Voorbeeld van een onderzoek: ‘exploratie in Vlaanderen’
o Onderzoek naar interesse in de manier waarop de hersenen werken en naar
inzichten over het brein
 Blijkt dat leerkrachten in het CLB hier meer interesse in hebben dan
leerkrachten in het gewone onderwijs
 Reden: CLB krijgt vaker te maken met leerproblemen, dus meer interess in
de neuropedagogiek

Misbruik en overinterpretatie

 Populariserende literatuur (niet wetenschappelijk)
 Neuromythes (deze zijn gebaseerd op iets wat wel klopt)

3. BELANG OPLEIDING EN VORMING
Foute interpretaties zijn meestal door een gebrek aan kennis

 Opleiding en vorming zijn dus van groot belang!

Sprake van optimisme en sceptisme (in beide groepen zitten zowel neurowetenschappers als
pedagogen)

 Optimisme: neurowetenschappen is de gouden graal!
o Neurowetenschappen  pedagogische praktijk
o Evidence-based werken
o Neuro-harde evidentie
 Iets wat neurologisch bewezen is wordt sneller geloofd in pedagogisch
onderzoek
 Onderzoek op groepen is evident, op individuen niet!!!
o Biologische interventies
 Opvoeding wordt een kwestie van de juiste pillen voorschrijven voor de
juiste gebieden te kunnen stimuleren
 Sceptisme: directe toepassing van NW-resultaten is niet mogelijk
o Geen rekening gehouden met opvoeding en vorming
o “Wat is” <-> “wat moet zijn”
o Ecologische validiteit verzamelde gegevens
o Gevaar voor misvattingen
o Toepassing enkel via tussenstap (cognitieve) psychologie


2

, Neuropedagogiek heeft een gematigde positie

 Het gaat de pedagogiek niet overnemen
 Er zijn wel raakvlakken mogelijk




Deel 1: Cognitieve neurowetenschappen
Methoden van onderzoek in de cogniti eve neurowetenschappen
Tegenwoordig kunnen we hersenonderzoek doen bij gezonde personen, vroeger kon dit enkel
wanneer de persoon overleden was.

1. ONDERZOEK NAAR (OORZAKELIJKE) RELATIE HERSENEN-GEDRAG
Om oorzaak te onderzoeken ga je moeten manipuleren, iets aanbrengen in de hersenen dat zal
leiden tot verandering in het gedrag.

Puntje 2-5 gaat niet de oorzakelijke relatie na, het gaat om het verzamelen van data maar niet
oorzakelijk.

Vroeger post-mortem onderzoek

 Patiënt Tan: bepaalde vaardigheden waren uitgevallen
o Letsel opgelopen na hersenbloeding
o Kon niet meer spreken, kan enkel nog maar het woordje ‘tan’ zeggen
o Stukje van de frontale cortex was beschadigd (gebied van Broca), dit is nodig voor de
productie van taal
 Phineas Cage: kreeg een ijzeren staaf door zijn hersenen
o Hij overleefde dit letsel
o Hij had geen fysiek letsel maar wel veranderde zijn persoonlijkheid, hij kreeg een
gemeen karakter
o Gebied van emotionele en sociale ontwikkeling was geraakt
 Parkinson: letsel in de middenhersenen (substantia nigra)
o Hersendeel zal afsterven
o Problemen met de motoriek zullen ontstaan

Alsook dieronderzoek

 Opzettelijk letsel aanbrengen bij dieren
 Is NIET ethisch, letsel kan pijnlijk en permanent zijn
 Vb.: Parkinson uitlokken, de amygdala wegnemen om angst ui te schakelen




3