Samenvatting Werkgroepleren Thema 1.8 Blok C

Chemische plaquebeheersing
De werking v. Chloorhexidine (CHX)
Chloorhexidine (antimicrobieel):
 Goede werking op grampositieve en gramnegatieve bacteriën+ gisten (candida albicans inhiberen).
 + geladen; hechten aan – geladen oppervlakken (bv. pellicle, mucosa, glazuur, dentine).
 Effectief: CHX relatief lang in mond aanwezig door substantiviteit= trage vrijzetting in de mondholte.
 Binden aan de – geladen celwand v. bacteriën celwand beschadigen (permeabiliteit celwand verhogen+
lekkage veroorzaken) bacteriën niet langer interne milieu kunnen handhaven.
 Bij lage concentraties: lekkage v/d celmembraan en celinhoud veroorzaken (bacteriostatisch=
bacteriegroei remmend).
 Bij hoge concentraties: celinhoud precipiteren; celdood als gevolg (bactericide= bacteriedodend).
 Veroorzaakt coagulatie v/h cytoplasma binnenin de cel doodt bacterie.
 Grampositieve mutans streptokokken gevoeliger voor CHX dan gramnegatieve mutans streptokokken.
 Lactobacillen minst gevoelig-> Streptococcus sanguis (als 1 e vestigen bij plaquevorming) nog minder.
 Dus gevoeligst minst gevoelig: grampositief – gramnegatief – lactobacillen – Streptococcus sanguis

Wanneer CHX-gebruik geïndiceerd is
 Na kaakchirurgie/ parodontale chirurgie/ trauma als normale mondhygiëne niet meer mogelijk is.
 Wanneer normale mondhygiëne te pijnlijk is; bij acute necrotiserende gingivitis/ parodontitis (ANUG/ANUP).
 Bestrijding v. wortelcariës (40% CHX): bv. bij bestralingspatiënten of tijdens nazorg v. patiënten met veel
recessie door een parodontale behandeling.
 Bij motorische/ verstandelijk gehandicapten die zelfstandig geen goede mondhygiëne kunnen uitvoeren.
 Verzorgers CHX-spray kunnen gebruiken.
 Als diagnosticum: om vast te stellen of de aandoening een microbiële oorzaak heeft.
 Voor gecontroleerde antimicrobiële therapie bij patiënten met actieve cariës+ om het totale aantal mutans
streptokokken in de mond te reduceren.

In welke verschijningsvormen CHX gebruikt kan worden+ in welke % CHX hierin
verwerkt is
Verschijningsvorm % CHX
CHX-spoeling 0,20% chloorhexidinedigluconaatoplossing (Corsodyl®)
0,12%-oplossing zonder alcohol (Perio-Aid®)
0,05%-oplossing zonder alcohol (Perio-Aid Maintenance®)
CHX gel 1%-chloorhexidineconcentratie (Corsodyl® gel, Perio-Aid® gel) altijd bij lokaal gebruik
CHX-monddouche 0,02%-chloorhexidineoplossing
CHX-vernis 40% CHX+ hardt uit na contact met speeksel (EC40)
10% CHX (Chlorzoin niet in NL)
1% CHX+ 1% tymol (Cervitec)
CHX spray Zelfde % als CHX-spoeling
 Bij gebruik spray: maar 1/7e v/d hoeveelheid gebruiken vergeleken met een spoelmiddel.
CHX-tandpasta Verschillende ppm’s.

% CHX Wanneer? Voorbeeld
0,20% Bij ANUG/ ANUP Corsodyl®
0,12% Bij/ na initiële behandeling  tijdelijk intensieve mondverzorging Perio-Aid®
0,05% Voor langdurig gebruik  langdurig actieve mondverzorging Perio-Aid Maintenance®

*Weinig verschil in activiteit tussen de 0,12%-& 0,2%-oplossing; bij lagere dosis zijn de nevenactiviteiten kleiner.
*CHX spray vs. mondspoelmiddel in dezelfde concentratie: spray even doeltreffend+ minder neveneffecten.

, De neveneffecten v. CHX
Door bijwerkingen CHX: CHX ongeschikt voor langdurig dagelijks gebruik; gebruik beperkt tot specifieke indicaties->
lagere dosis: neveneffecten kleiner; patiënten coöperatiever.
 Verkleuring gebitselementen, vulmaterialen, tong, laesies en slijmvlies (reversibel)
 Verandering smaak: vieze smaak+ verlies v. smaaksensatie (reversibel)
 Branderig gevoel v/d slijmvliezen
 Roodheid, zwelling+ pijnlijke desquamatie (afschilfering) v. slijmvliezen/ gingiva
 Vorming supragingivaal tandsteen
 Zeldzaam: parotiszwelling door opstoppen v/d speekselklierafvoergang.
 Gevolg v. toegenomen exfoliatie v/d epitheelcellen v/d ductus.

Langdurig gebruik CHX:
 Alle bacteriën doden; dus ook de goede bacteriën doden.
 Bij patiënt met verhoogde bloeddruk+ medicatie; kan mogelijk hoge bloeddruk opleveren.

In welke spoelmiddelen wel/ geen alcohol zit
Alcohol= toegevoegd om in water onoplosbare componenten op te lossen/ voor de smaak.
Wel/ geen alcohol Spoelmiddel
Wel Corsodyl®
Geen Perio-Aid®
Perio-Aid® nieuwe formule
Perio-Aid Maintenance®


Mondspoelmiddelen
De antibacteriële componenten in mondspoelmiddelen en de werking daarvan
 Antiseptica= inhiberen plaquegroei; bacteriën rechtstreeks doden of hun groei/ adhesie inhiberen.
 Bisguanide: CHX.
 Fenolen: Listerine.
 Antibiotica= inhiberen plaquegroei; bacteriën doden/ hun groei inhiberen.
 Enzymen= verstoren de plaquematrix.
 Niet-enzymatische, denaturerende agentia (detergentia)= structuur v/d plaque of metabolische activiteit
v/d bacteriën veranderen; minder pathogeen maken.

De werking v. antiseptica (bis-guanine, fenolen) in mondspoelmiddel
Antiseptica= inhiberen plaquegroei; bacteriën rechtstreeks doden of hun groei/ adhesie inhiberen.
 Bisguanide: CHX
 Fenolen: Listerine.

BIS-GUANINE  ZIE EVT. OOK LEERDOEL ‘WERKING V. CHLOORHEXIDINE (CHX)’ OP BLZ. 1
 + geladen; hechten aan – geladen oppervlakken (bv. pellicle, mucosa, glazuur, dentine).
 Effectief: CHX relatief lang in mond aanwezig door substantiviteit= trage vrijzetting in de mondholte.
 Binden aan de – geladen celwand v. bacteriën celwand beschadigen (permeabiliteit celwand verhogen+
lekkage veroorzaken) bacteriën niet langer interne milieu kunnen handhaven.
 Bij lage concentraties: lekkage v/d celmembraan en celinhoud veroorzaken (bacteriostatisch=
bacteriegroei remmend).
 Bij hoge concentraties: celinhoud precipiteren; celdood als gevolg (bactericide= bacteriedodend).

FENOLEN
Fenolen (essentiële oliën)= micro-organismen doden door interactie met celwand+ door inhiberen enzymactiviteit.
 Beschadigingen v/d celwand v. bacteriën+ eiwit denaturatie.
 Mogelijk ook een antiflogistische werking; prostaglandinesynthese kunnen remmen.
 Minder effectief dan CHX.