Ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1 (niet voor toets)
Nature: de nadruk ligt op het ontdekken van erfelijke eigenschappen en vermogens
Nurture: de nadruk ligt op de invloed van de omgeving op iemands ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie: de wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie
tot ouderdom.
Fysieke ontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op de fysieke opbouw van het lichaam, zoals de
hersenen, het zenuwstelsel, de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap.
Cognitieve ontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op de manier waarop het gedrag van mensen
wordt beïnvloed door groei en verandering in de eigenschappen die de ene persoon van de andere
onderscheiden.
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties en interacties
met anderen en op duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
Cohort: een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren.
Normatieve gebeurtenis: gebeurtenis die zich voor de meeste individuen binnen een groep op dezelfde
manier voltrekt.
Normatieve invloeden: invloeden die leiden tot conformiteit (gelijkvormigheid) omdat men de gevolgen van
afwijkend gedrag vreest.
Continue verandering: geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald niveau voortvloeien uit
die van de vorige niveaus. (bv. verandering in lengte; er is sprake van continue groei)
Discontinue verandering: ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en waarbij elk stadium
gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in eerdere stadia. (door rijping kan een kind zijn
sluitspieren onder controle krijgen; zijn ontwikkeling maakt een sprongetje)
Kritieke periode: een specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
gevolgen heeft.
Plasticiteit: de mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysieke structuur kan worden
gewijzigd
Gevoelige periode: en afgebakende periode, meestal vroeg in het leven van een organisme, waarin dat
organisme extra gevoelig is voor de omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een bepaald facet van
de ontwikkeling.
Maturatie (rijping): het proces v/h zich geleidelijk ontvouwen van voorbestemde genetische informatie.
Hoofdstuk 2 Theoretische perspectieven en onderzoek
Theorie: verklaring van een interessant verschijnsel die een raamwerk biedt om de relaties tussen een
geordende reeks feiten of principes te begrijpen.
5 belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind:
Het psychodynamische perspectief; benadering van ontwikkeling waarbij men ervan uitgaat dat gedrag
gemotiveerd wordt door innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich
nauwelijks bewust is en waarover hij weinig controle heeft. ( focus op innerlijke krachten)
Sigmund Freud
Nauw gekoppeld aan de Freud (1856-1939), een Weense arts.
Zijn revolutionaire ideeën hebben een vergaand effect gehad op de psychologie en
psychiatrie en het westerse gedachtengoed in het algemeen.
Psychoanalytische theorie; theorie van Freud die ervan uitgaat dat onbewuste krachten
bepalend zijn voor iemands persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het onbewuste het
deel van iemands persoonlijkheid waarvan hij zich niet bewust is. Hij meende dat het
onbewuste verantwoordelijk is voor een groot deel van ons dagelijks gedrag.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid 3 aspecten: id, ego en superego.
Id: het primitieve, ongeorganiseerde aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is
bij de geboorte.
Ego: het rationale en redelijke deel van de persoonlijkheid.
Superego: het aspect van de persoonlijkheid dat iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid belichaamt tussen goed en kwaad. (5/6 jaar)
Psychoseksuele ontwikkeling; een aantal fasen die kinderen doorlopen waarin genot, of
,bevrediging, telkens gericht is op een andere biologische functie en een ander deel van het
lichaam. Volgens Freud voltrekt deze ontwikkeling zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot, of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam wordt
geassocieerd. Genot verlegt zich van de mond (orale fase) naar de anus (anale fase) en
uiteindelijk naar de fallische fase, de latentie fase en de genitale fase.
Fixatie; gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als gevolg van een
onopgelost conflict (als er iets mis gaat in bovengenoemde fasen). Fixatie op de orale fase
kan leiden tot een volwassene die voortdurend bezig is met orale bezigheden; eten, praten,
nagelbijten, of symbolische vormen als ‘bijtend’ sarcasme. Fixatie op de anale fase zou
kunnen leiden tot overdreven reinheid of vrekkigheid of juist afstandelijkheid en afzijdigheid.
Ontwikkeling is min of meer compleet tegen de tijd dat de adolescentie bereikt is. Freuds theorie
wordt veel in twijfel getrokken.
Erik Erikson
Psychosociale ontwikkeling; de veranderingen in de manier waarop we aankijken tegen onze
interacties met anderen, tegen het gedrag van anderen en tegen onszelf als leden van de
maatschappij. De psychoanalyticus Erik Erikson (1902-1994) ontwikkelde een psychodynamische
visie op de psychosociale ontwikkeling. Hierin ligt de sociale interactie met anderen; mensen
worden zowel gevormd als belemmerd door hun samenleving en hun cultuur. Volgens de theorie
van Erikson ontwikkelen mensen zich in 8 aparte stadia. In elk stadium is sprake van een crisis of
conflict dat het individu (voldoende) moet oplossen.
Groei en verandering gaat door gedurende het hele leven; de adolescentie is het startpunt v/d
ontwikkeling v/e eigen identiteit. Eriksons visie krijg veel steun.
Psychodynamisch perspectief levert goede beschrijvingen op van gedrag in het verleden, maar
geeft geen nauwkeurige voorspellingen voor toekomstig gedrag.
, Het behavioristisch perspectief; benadering van ontwikkeling waarbij men ervan uitgaat dat waarneembaar
gedrag en externe stimuli in de omgeving cruciaal zijn voor het begrijpen van de ontwikkeling van het
individu (focus op waarneembaar gedrag).
John B. Watson
‘geef me 10 gezonde kinderen en eigen wereld om ze groot te brengen en ik garandeer dat ik
van elk kind een willekeurig specialist kan maken (arts, advocaat, kunstenaar,…)
John B. Watson (1878-1959), een van de eerste Amerikaanse psychologen die een
behavioristische benadering toepaste. Behavioristen bestuderen de mens van buitenaf
(exogeen), met de nadruk op direct waarneembare feiten; de effecten van mensen,
voorwerpen en gebeurtenissen op gedrag; stimulus-respons-gedrag. Omgeving (nurture) is
belangrijker voor de ontwikkeling dan erfelijkheid (nature).
Klassieke conditionering; een vorm van leren waarbij een organisme op een bepaalde manier leert
reageren op een neutrale stimulus, die de respons normaal gesproken niet uitlokt. (Je word op
jonge leeftijd gebeten door een hond, waarna het zweet uitbreekt bij het zien van een hond)
Operante conditionering; een vorm van leren waarbij een vrijwillige respons versterkt of
verzwakt wordt, afhankelijk van een associatie met positieve of negatieve consequenties.
Hoofdstuk 1 (niet voor toets)
Nature: de nadruk ligt op het ontdekken van erfelijke eigenschappen en vermogens
Nurture: de nadruk ligt op de invloed van de omgeving op iemands ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie: de wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie
tot ouderdom.
Fysieke ontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op de fysieke opbouw van het lichaam, zoals de
hersenen, het zenuwstelsel, de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap.
Cognitieve ontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op de manier waarop het gedrag van mensen
wordt beïnvloed door groei en verandering in de eigenschappen die de ene persoon van de andere
onderscheiden.
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling: ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties en interacties
met anderen en op duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
Cohort: een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren.
Normatieve gebeurtenis: gebeurtenis die zich voor de meeste individuen binnen een groep op dezelfde
manier voltrekt.
Normatieve invloeden: invloeden die leiden tot conformiteit (gelijkvormigheid) omdat men de gevolgen van
afwijkend gedrag vreest.
Continue verandering: geleidelijke ontwikkeling waarbij prestaties op een bepaald niveau voortvloeien uit
die van de vorige niveaus. (bv. verandering in lengte; er is sprake van continue groei)
Discontinue verandering: ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en waarbij elk stadium
gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in eerdere stadia. (door rijping kan een kind zijn
sluitspieren onder controle krijgen; zijn ontwikkeling maakt een sprongetje)
Kritieke periode: een specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
gevolgen heeft.
Plasticiteit: de mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysieke structuur kan worden
gewijzigd
Gevoelige periode: en afgebakende periode, meestal vroeg in het leven van een organisme, waarin dat
organisme extra gevoelig is voor de omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een bepaald facet van
de ontwikkeling.
Maturatie (rijping): het proces v/h zich geleidelijk ontvouwen van voorbestemde genetische informatie.
Hoofdstuk 2 Theoretische perspectieven en onderzoek
Theorie: verklaring van een interessant verschijnsel die een raamwerk biedt om de relaties tussen een
geordende reeks feiten of principes te begrijpen.
5 belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind:
Het psychodynamische perspectief; benadering van ontwikkeling waarbij men ervan uitgaat dat gedrag
gemotiveerd wordt door innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich
nauwelijks bewust is en waarover hij weinig controle heeft. ( focus op innerlijke krachten)
Sigmund Freud
Nauw gekoppeld aan de Freud (1856-1939), een Weense arts.
Zijn revolutionaire ideeën hebben een vergaand effect gehad op de psychologie en
psychiatrie en het westerse gedachtengoed in het algemeen.
Psychoanalytische theorie; theorie van Freud die ervan uitgaat dat onbewuste krachten
bepalend zijn voor iemands persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het onbewuste het
deel van iemands persoonlijkheid waarvan hij zich niet bewust is. Hij meende dat het
onbewuste verantwoordelijk is voor een groot deel van ons dagelijks gedrag.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid 3 aspecten: id, ego en superego.
Id: het primitieve, ongeorganiseerde aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is
bij de geboorte.
Ego: het rationale en redelijke deel van de persoonlijkheid.
Superego: het aspect van de persoonlijkheid dat iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid belichaamt tussen goed en kwaad. (5/6 jaar)
Psychoseksuele ontwikkeling; een aantal fasen die kinderen doorlopen waarin genot, of
,bevrediging, telkens gericht is op een andere biologische functie en een ander deel van het
lichaam. Volgens Freud voltrekt deze ontwikkeling zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot, of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam wordt
geassocieerd. Genot verlegt zich van de mond (orale fase) naar de anus (anale fase) en
uiteindelijk naar de fallische fase, de latentie fase en de genitale fase.
Fixatie; gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als gevolg van een
onopgelost conflict (als er iets mis gaat in bovengenoemde fasen). Fixatie op de orale fase
kan leiden tot een volwassene die voortdurend bezig is met orale bezigheden; eten, praten,
nagelbijten, of symbolische vormen als ‘bijtend’ sarcasme. Fixatie op de anale fase zou
kunnen leiden tot overdreven reinheid of vrekkigheid of juist afstandelijkheid en afzijdigheid.
Ontwikkeling is min of meer compleet tegen de tijd dat de adolescentie bereikt is. Freuds theorie
wordt veel in twijfel getrokken.
Erik Erikson
Psychosociale ontwikkeling; de veranderingen in de manier waarop we aankijken tegen onze
interacties met anderen, tegen het gedrag van anderen en tegen onszelf als leden van de
maatschappij. De psychoanalyticus Erik Erikson (1902-1994) ontwikkelde een psychodynamische
visie op de psychosociale ontwikkeling. Hierin ligt de sociale interactie met anderen; mensen
worden zowel gevormd als belemmerd door hun samenleving en hun cultuur. Volgens de theorie
van Erikson ontwikkelen mensen zich in 8 aparte stadia. In elk stadium is sprake van een crisis of
conflict dat het individu (voldoende) moet oplossen.
Groei en verandering gaat door gedurende het hele leven; de adolescentie is het startpunt v/d
ontwikkeling v/e eigen identiteit. Eriksons visie krijg veel steun.
Psychodynamisch perspectief levert goede beschrijvingen op van gedrag in het verleden, maar
geeft geen nauwkeurige voorspellingen voor toekomstig gedrag.
, Het behavioristisch perspectief; benadering van ontwikkeling waarbij men ervan uitgaat dat waarneembaar
gedrag en externe stimuli in de omgeving cruciaal zijn voor het begrijpen van de ontwikkeling van het
individu (focus op waarneembaar gedrag).
John B. Watson
‘geef me 10 gezonde kinderen en eigen wereld om ze groot te brengen en ik garandeer dat ik
van elk kind een willekeurig specialist kan maken (arts, advocaat, kunstenaar,…)
John B. Watson (1878-1959), een van de eerste Amerikaanse psychologen die een
behavioristische benadering toepaste. Behavioristen bestuderen de mens van buitenaf
(exogeen), met de nadruk op direct waarneembare feiten; de effecten van mensen,
voorwerpen en gebeurtenissen op gedrag; stimulus-respons-gedrag. Omgeving (nurture) is
belangrijker voor de ontwikkeling dan erfelijkheid (nature).
Klassieke conditionering; een vorm van leren waarbij een organisme op een bepaalde manier leert
reageren op een neutrale stimulus, die de respons normaal gesproken niet uitlokt. (Je word op
jonge leeftijd gebeten door een hond, waarna het zweet uitbreekt bij het zien van een hond)
Operante conditionering; een vorm van leren waarbij een vrijwillige respons versterkt of
verzwakt wordt, afhankelijk van een associatie met positieve of negatieve consequenties.
