Gezondheidspsychologie; samenvatting
Inhoud
Wat is gezondheid?............................................................................................................................3
Modellen om naar gezondheid te kijken............................................................................................3
Gezondheidsbevorderend gedrag..........................................................................................................4
Word Health Organization (2009).......................................................................................................5
Compliantgedrag................................................................................................................................5
Redenen voor therapietrouw gedrag.................................................................................................6
Factoren die gezondheidsgedrag beïnvloeden...................................................................................6
Factoren die ervoor zorgen dat we wel of niet gezond gedrag gaan vertonen..................................6
Gedrag ziekte.....................................................................................................................................6
Gevolgen lage health literacy.............................................................................................................7
Verschillende deelvaardigheden........................................................................................................7
Niveaus van health literacy.................................................................................................................7
SES en health literacy.........................................................................................................................7
Stress, een inleiding................................................................................................................................8
Waarom stress bestuderen?...............................................................................................................8
Wat is stress?......................................................................................................................................8
Stressoren...........................................................................................................................................8
Stress als reactie.................................................................................................................................8
Fysiologische reactie stress.................................................................................................................9
Snelle en langzame stressreactie........................................................................................................9
Gevolgen stress..................................................................................................................................9
Cognitieve aspecten van stress.........................................................................................................10
Coping dimensies..............................................................................................................................10
Transactionele model van stress......................................................................................................11
Persoonlijkheid en stress......................................................................................................................11
Relevante persoonlijkheidskenmerken.............................................................................................11
Persoonlijkheidstypen......................................................................................................................12
Demand-Control(-support) model....................................................................................................12
..........................................................................................................................................................12
Effort-Reward Imbalance model.......................................................................................................13
Person-Environment Fit model.........................................................................................................13
Job Demands-Resources model........................................................................................................13
Mogelijke oorzaken burn-out...........................................................................................................14
, Oorzaken burn-out...........................................................................................................................15
Stress: eustress – distress.................................................................................................................15
Bevlogenheid....................................................................................................................................15
Burn-out vs. bevlogenheid................................................................................................................15
Verklaringen ontstaan van bevlogenheid.........................................................................................15
Doelen interventies..........................................................................................................................16
Interventies bij bevlogenheid...........................................................................................................17
Gevolgen...........................................................................................................................................18
Omgaan met ziekte – coping............................................................................................................18
Beïnvloedende factoren...................................................................................................................19
Interventies bij chronische aandoeningen............................................................................................20
Informatieverstrekking.....................................................................................................................20
Training stressmanagement.............................................................................................................20
Gebruik en bevordering van sociale ondersteuning.........................................................................20
Training zelfmanagement.................................................................................................................20
Schriftelijke expressie van emoties...................................................................................................20
Positieve psychologie...........................................................................................................................20
Soorten geluk...................................................................................................................................20
Aspecten positieve psychologie........................................................................................................21
Belang van positieve emoties...........................................................................................................21
Toename geluk.................................................................................................................................21
Set of range, kaders..........................................................................................................................21
Circumstances, omstandigheden......................................................................................................21
Voluntary control, eigen wil.............................................................................................................21
Kritiek op positieve psychologie.......................................................................................................22
, Week 1
Gezondheid en gezonheidspsychologie
Wat is gezondheidspsychologie?
Gezondheidspsychologie= discipline binnen de psychologie die psychologische kennis toepast ter
bevordering en behoud van gezondheid, de preventie en behandeling van ziekte, de oorzaken en
kenmerken van gezondheid, gerelateerd disfunctioneren en de analyse en verbetering van de
gezondheidszorg en beleid (Matarazzo, 1982).
Interdisciplinair veld met als doel de toepassing van psychologische kennis en technieken op
gezondheid, ziekte en gezondheidszorg (Marks & Murray, 2015).
Wat is gezondheid?
Gezond zijn (geen klachten, indien niet ziek dan gezond)
Gezondheid hebben (gezond lichaam)
Gezond doen (sporten, fruit eten)
WHO definitie (1947): Quality of Life= a state of complete physical, mental and social (and
spiritual) well-being and not merely the absence of disease or infirmity.
Modellen om naar gezondheid te kijken
Biomedisch model
‘De opvatting dat ziekten en symptomen een achterliggende fysiologische verklaring hebben
en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig werkt.’
o Gaat er vanuit dat lichaam en geest gescheiden zijn. Dat de mens deelbaar is en er
onderdelen zijn te vervangen.
Ziekte heeft een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen.
o Kritiek: Beleving van ziekte wordt in model niet meegenomen & model kan
lichamelijke onverklaarbare klachten, chronische aandoeningen en pijnbeleving niet
verklaren.
Biopsychosociaal model
‘De opvatting dat ziekten en symptomen door een combinatie van lichamelijke, sociale,
culturele en psychologische factoren kunnen worden verklaard.’
o Biologische factor zoals genetische aanleg, leeftijd, geslacht, waardoor je meer
aanleg hebt voor een ziekte
o Sociale factoren hebben te maken met culturele invloeden, relaties, sociale steun,
die er bv. voor zorgen dat je makkelijker met een ziekte om kunt gaan.
o Psychologische factoren (gedragsfactoren) zoals leefstijl, ziekteovertuigingen,
o Kritiek: wordt niet gezien als een echt model met oorzaken en gevolgen, geen
causaal model.
International Classification of Functioning, Disability and Health (WHO, 2001)
Inhoud
Wat is gezondheid?............................................................................................................................3
Modellen om naar gezondheid te kijken............................................................................................3
Gezondheidsbevorderend gedrag..........................................................................................................4
Word Health Organization (2009).......................................................................................................5
Compliantgedrag................................................................................................................................5
Redenen voor therapietrouw gedrag.................................................................................................6
Factoren die gezondheidsgedrag beïnvloeden...................................................................................6
Factoren die ervoor zorgen dat we wel of niet gezond gedrag gaan vertonen..................................6
Gedrag ziekte.....................................................................................................................................6
Gevolgen lage health literacy.............................................................................................................7
Verschillende deelvaardigheden........................................................................................................7
Niveaus van health literacy.................................................................................................................7
SES en health literacy.........................................................................................................................7
Stress, een inleiding................................................................................................................................8
Waarom stress bestuderen?...............................................................................................................8
Wat is stress?......................................................................................................................................8
Stressoren...........................................................................................................................................8
Stress als reactie.................................................................................................................................8
Fysiologische reactie stress.................................................................................................................9
Snelle en langzame stressreactie........................................................................................................9
Gevolgen stress..................................................................................................................................9
Cognitieve aspecten van stress.........................................................................................................10
Coping dimensies..............................................................................................................................10
Transactionele model van stress......................................................................................................11
Persoonlijkheid en stress......................................................................................................................11
Relevante persoonlijkheidskenmerken.............................................................................................11
Persoonlijkheidstypen......................................................................................................................12
Demand-Control(-support) model....................................................................................................12
..........................................................................................................................................................12
Effort-Reward Imbalance model.......................................................................................................13
Person-Environment Fit model.........................................................................................................13
Job Demands-Resources model........................................................................................................13
Mogelijke oorzaken burn-out...........................................................................................................14
, Oorzaken burn-out...........................................................................................................................15
Stress: eustress – distress.................................................................................................................15
Bevlogenheid....................................................................................................................................15
Burn-out vs. bevlogenheid................................................................................................................15
Verklaringen ontstaan van bevlogenheid.........................................................................................15
Doelen interventies..........................................................................................................................16
Interventies bij bevlogenheid...........................................................................................................17
Gevolgen...........................................................................................................................................18
Omgaan met ziekte – coping............................................................................................................18
Beïnvloedende factoren...................................................................................................................19
Interventies bij chronische aandoeningen............................................................................................20
Informatieverstrekking.....................................................................................................................20
Training stressmanagement.............................................................................................................20
Gebruik en bevordering van sociale ondersteuning.........................................................................20
Training zelfmanagement.................................................................................................................20
Schriftelijke expressie van emoties...................................................................................................20
Positieve psychologie...........................................................................................................................20
Soorten geluk...................................................................................................................................20
Aspecten positieve psychologie........................................................................................................21
Belang van positieve emoties...........................................................................................................21
Toename geluk.................................................................................................................................21
Set of range, kaders..........................................................................................................................21
Circumstances, omstandigheden......................................................................................................21
Voluntary control, eigen wil.............................................................................................................21
Kritiek op positieve psychologie.......................................................................................................22
, Week 1
Gezondheid en gezonheidspsychologie
Wat is gezondheidspsychologie?
Gezondheidspsychologie= discipline binnen de psychologie die psychologische kennis toepast ter
bevordering en behoud van gezondheid, de preventie en behandeling van ziekte, de oorzaken en
kenmerken van gezondheid, gerelateerd disfunctioneren en de analyse en verbetering van de
gezondheidszorg en beleid (Matarazzo, 1982).
Interdisciplinair veld met als doel de toepassing van psychologische kennis en technieken op
gezondheid, ziekte en gezondheidszorg (Marks & Murray, 2015).
Wat is gezondheid?
Gezond zijn (geen klachten, indien niet ziek dan gezond)
Gezondheid hebben (gezond lichaam)
Gezond doen (sporten, fruit eten)
WHO definitie (1947): Quality of Life= a state of complete physical, mental and social (and
spiritual) well-being and not merely the absence of disease or infirmity.
Modellen om naar gezondheid te kijken
Biomedisch model
‘De opvatting dat ziekten en symptomen een achterliggende fysiologische verklaring hebben
en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig werkt.’
o Gaat er vanuit dat lichaam en geest gescheiden zijn. Dat de mens deelbaar is en er
onderdelen zijn te vervangen.
Ziekte heeft een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen.
o Kritiek: Beleving van ziekte wordt in model niet meegenomen & model kan
lichamelijke onverklaarbare klachten, chronische aandoeningen en pijnbeleving niet
verklaren.
Biopsychosociaal model
‘De opvatting dat ziekten en symptomen door een combinatie van lichamelijke, sociale,
culturele en psychologische factoren kunnen worden verklaard.’
o Biologische factor zoals genetische aanleg, leeftijd, geslacht, waardoor je meer
aanleg hebt voor een ziekte
o Sociale factoren hebben te maken met culturele invloeden, relaties, sociale steun,
die er bv. voor zorgen dat je makkelijker met een ziekte om kunt gaan.
o Psychologische factoren (gedragsfactoren) zoals leefstijl, ziekteovertuigingen,
o Kritiek: wordt niet gezien als een echt model met oorzaken en gevolgen, geen
causaal model.
International Classification of Functioning, Disability and Health (WHO, 2001)
