DEEL 1: Algemeen recht
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE INLEIDING
1. Wat is recht?
Volgende elementen komen terug in iedere definitie van wat recht juist is:
a. Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen
Vbn
- Verbodsbepalingen; verbod om diefstal te plegen
- Gebodsbepalingen; erfgenamen dienen fiscaal aangifte te doen bij nalatenschap
- Je kan er beroep op doen of niet
- Van sommige regels kan men afwijken; openbare orde of goede zeden
- Van sommige regels kan men wel afwijken; gelden slechts als de partijen niets
anders overeengekomen zijn
- Regels leggen vormvoorwaarden vast voor bepaalde handelingen
b. Deze gedragsregels en normen hebben het doel om het maatschappelijk leven te ordenen
c. De regels worden vastgelegd door de overheid
d. Regels zijn afdwingbaar; dit door middel van rechtbanken
Rechtsregel:
= regel dat iemand moet volgen die afsloten werd in een overeenkomst. Voldoet aan de bovenste 4
voorwaarden
Fatsoenregel:
= een ongeschreven regel zoals op tijd op een afspraak zijn. Deze voldoet niet aan de bovenste 4
voorwaarden.
2. Indelingen van het recht
2.1 Privaatrecht vs publiekrecht
A. Privaatrecht
Begrip:
= regelt de verhouding tussen de burgers onderling
3 soorten:
- Burgerlijk recht: geeft regels aan m.b.t. familiale verhoudingen, contracten tussen
burgers, zakelijke rechten
- Gerechtelijk privaatrecht: hoe het gerechtelijke apparaat georganiseerd wordt (soorten
rechtbanken, en waarvoor ze bevoegd zijn) en op welke wijze procedures moeten worden
gevoerd.
- Internationaal privaatrecht: welke rechter bevoegd is en welke regels er moeten worden
toegepast bij grensoverschrijdende rechtsproblemen
B. Privaatrecht
Begrip:
= regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de werking en onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen, ook de verhouding van de overheid tot de burgers
1
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
4 soorten:
- Staatsrecht: geheel van regels die betrekking hebben op de inrichting en de werking van
de staat en de onderlinge verhoudingen tussen de organen van de staat vb: federale
overheid tov gemeenschappen en gewesten
- Administratief recht: regels die nodig zijn voor de werking van de overheidsinstanties, de
manier waarop een burger zich kan richten tot de overheid (vb: aanvraag
bouwvergunning)
- Strafrecht: welke gedragingen zijn strafbaar en wat zijn de sancties
- Strafprocesrecht: op welke wijze misdrijven kunnen worden vastgelegd en opgespoord,
hoe de procedure verloopt om beklaagden te vervolgen
- Fiscaal recht: problematiek van de belastingen
CONCLUSIE:
Opsplitsing tussen privaat en publieksrecht volstaat niet om alle rechtstakken in een van
beide categorieën te plaatsen
2.2 Andere opdelingen
A. Objectief vs subjectief recht
Objectief recht:
= geheel van normen die de menselijke activiteiten, de onderlinge verhouding tussen mensen en hun
verhouding tot de gemeenschap regelen. rechtsregels
Subjectief recht:
= aanspraken die een persoon tov een ander laat gelden (gebaseerd op het objectieve recht)
B. Materieel vs formeel recht
Materieel recht:
= regels die rechten toekennen en plichten opleggen.
Formeel recht:
= geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd kan worden (vb: gerechtelijke
privaatrecht)
3. De bronnen van het recht
= waar de rechtsregels teruggevonden kunnen worden.
3.1 Wetgeving sensu lato
A. Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties
Belangrijkste voorbeeld = Recht van de Europese Unie:
- Richtlijnen: geven een aantal regels aan die door de nationale overheid van de diverse
lidstaten verplicht moeten worden opgenomen en verwerkt in de eigen wetgeving. Het
harmoniseren van de wetgeving binnen de verschillende lidstaten
- Verordeningen: algemene en volledige reglementering die van toepassing is in alle
lidstaten
- Besluiten: regels die van toepassing zijn op de daarin aangeduide bestemmeling
2
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
Internationale verdragen tussen 2 of meer staten:
= Wie er bevoegd als er een rechtzaak is met meerdere nationaliteiten, welk recht is er dan
toepasselijk
B. Grondwet
= meest fundamentele wet.
Regelt de inrichting van de machten:
- Wie is de wetgevende
- De uitvoerende
- Rechterlijke macht
Waarborgt:
= de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers. Vb: recht van eigen meningsuiting,
gelijkheid,…
Grondwet wijzigen:
- Kan niet zomaar gewijzigd worden
- Bijzondere procedure;
o Opmaken van een lijst met de te wijzigen grondwetsartikelen
o De wetgevende kamers moeten ontbonden worden
o Verkiezingen
- 2/3 van de elke kamer moet aanwezig zijn
- 2/3 Kamer en senaat moeten voorstemmen
C. Wet sensu stricto
Begrip:
= de wet die door de kamer van Voksvertegenwoordigers tot stand komt. Rol van de Senaat is sterk
beperkt.
Goedgekeurde wet:
= pas in werking na publiceren in het Belgisch Staatsblad. Kan datum inwerkingtreding vastleggen
D. Decreten
Begrip:
= wetten op het niveau van de Gemeenschappen en Gewesten. Op hetzelfde niveau als een federale
wet
In het Brussel Hoofdstedelijk Gewest geen decreten maar wel ordonnanties
Decreten Vlaams en Waals Gewest zijn enkel van toepassing op het grondgebied.
Decreten van gemeenschappen kunnen soms grondgebieden overstijgen of minder ver reiken.
Bicamerale procedure
= de wetten die door de Kamer en de Senaat moeten worden goedgekeurd
Monocamerale procedure
= Kamer van volksvertegenwoordigers nemen een federale wet aan. Kamer en senaat komen hier
niet bij kijken.
3
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
Procedure monocamerale procedure:
1. Initiatief:
- Wetsontwerp: initiatief gaat uit van de koning (ministers)
- Wetsvoorstel: initiatief gaat uit van 1 of enkele Kamerleden
2. Indienen:
- Wetsontwerp: Het wetsontwerp, de begeleidende toelichting (memorie van
toelichting genaamd) waarin de regering de doelstellingen van het wetsontwerp
uiteenzet, het advies van de Raad van State, en eventueel de
regelgevingsimpactanalyse (= de voorafgaande evaluatie van de mogelijke
gevolgen van wetsontwerpen) worden aan de Kamer gezonden.
- Wetsvoorstel: wordt bezorgd aan de Kamervoorzitter, de indiener moet vragen
aan de voorzitter zijn voorstel in overweging te nemen.
3. Commissie:
- Vergadert in het bijzijn van de bevoegde ministers, deze worden bijgestaan door
hun kabinetsmedewerkers
- Eerst uitleg waarom, daarna bespreking en dan stemming
- Kamerleden kunnen amendementen (wijzigingen) of splitsingen indienen
- Er wordt een verslag gemaakt van deze vergadering
4. Behandeling in plenaire vergadering:
- Algemene bespreking
- Artikelsgewijze bespreking
- Stemming
5. Verzending naar de Koning:
- Kamer verstuurd het naar de Koning
6. Bekrachtiging en afkondiging:
- De Koning gaat formeel akkoord
- Koning kondigt ook de wet af, hij is hoofd van de uitvoerende macht en beveelt
de uitvoer ervan
Vb: woninghuurwetgeving is regionaal, dus verschillend in de 3 gewesten.
E. Koninklijk Besluit
Begrip:
= besluiten die door de koning (ministers) worden genomen die nodig zijn voor de uitvoering van
bepaalde wetten. Ze hebben een wettelijke basis en mogen de wet niet schorsen of vrijstellen.
F. Gemeenschaps- en gewestregeringen
Begrip:
= regionale Koninklijke Besluiten
4
Vercaigne Jaimy
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE INLEIDING
1. Wat is recht?
Volgende elementen komen terug in iedere definitie van wat recht juist is:
a. Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen
Vbn
- Verbodsbepalingen; verbod om diefstal te plegen
- Gebodsbepalingen; erfgenamen dienen fiscaal aangifte te doen bij nalatenschap
- Je kan er beroep op doen of niet
- Van sommige regels kan men afwijken; openbare orde of goede zeden
- Van sommige regels kan men wel afwijken; gelden slechts als de partijen niets
anders overeengekomen zijn
- Regels leggen vormvoorwaarden vast voor bepaalde handelingen
b. Deze gedragsregels en normen hebben het doel om het maatschappelijk leven te ordenen
c. De regels worden vastgelegd door de overheid
d. Regels zijn afdwingbaar; dit door middel van rechtbanken
Rechtsregel:
= regel dat iemand moet volgen die afsloten werd in een overeenkomst. Voldoet aan de bovenste 4
voorwaarden
Fatsoenregel:
= een ongeschreven regel zoals op tijd op een afspraak zijn. Deze voldoet niet aan de bovenste 4
voorwaarden.
2. Indelingen van het recht
2.1 Privaatrecht vs publiekrecht
A. Privaatrecht
Begrip:
= regelt de verhouding tussen de burgers onderling
3 soorten:
- Burgerlijk recht: geeft regels aan m.b.t. familiale verhoudingen, contracten tussen
burgers, zakelijke rechten
- Gerechtelijk privaatrecht: hoe het gerechtelijke apparaat georganiseerd wordt (soorten
rechtbanken, en waarvoor ze bevoegd zijn) en op welke wijze procedures moeten worden
gevoerd.
- Internationaal privaatrecht: welke rechter bevoegd is en welke regels er moeten worden
toegepast bij grensoverschrijdende rechtsproblemen
B. Privaatrecht
Begrip:
= regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de werking en onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen, ook de verhouding van de overheid tot de burgers
1
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
4 soorten:
- Staatsrecht: geheel van regels die betrekking hebben op de inrichting en de werking van
de staat en de onderlinge verhoudingen tussen de organen van de staat vb: federale
overheid tov gemeenschappen en gewesten
- Administratief recht: regels die nodig zijn voor de werking van de overheidsinstanties, de
manier waarop een burger zich kan richten tot de overheid (vb: aanvraag
bouwvergunning)
- Strafrecht: welke gedragingen zijn strafbaar en wat zijn de sancties
- Strafprocesrecht: op welke wijze misdrijven kunnen worden vastgelegd en opgespoord,
hoe de procedure verloopt om beklaagden te vervolgen
- Fiscaal recht: problematiek van de belastingen
CONCLUSIE:
Opsplitsing tussen privaat en publieksrecht volstaat niet om alle rechtstakken in een van
beide categorieën te plaatsen
2.2 Andere opdelingen
A. Objectief vs subjectief recht
Objectief recht:
= geheel van normen die de menselijke activiteiten, de onderlinge verhouding tussen mensen en hun
verhouding tot de gemeenschap regelen. rechtsregels
Subjectief recht:
= aanspraken die een persoon tov een ander laat gelden (gebaseerd op het objectieve recht)
B. Materieel vs formeel recht
Materieel recht:
= regels die rechten toekennen en plichten opleggen.
Formeel recht:
= geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd kan worden (vb: gerechtelijke
privaatrecht)
3. De bronnen van het recht
= waar de rechtsregels teruggevonden kunnen worden.
3.1 Wetgeving sensu lato
A. Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties
Belangrijkste voorbeeld = Recht van de Europese Unie:
- Richtlijnen: geven een aantal regels aan die door de nationale overheid van de diverse
lidstaten verplicht moeten worden opgenomen en verwerkt in de eigen wetgeving. Het
harmoniseren van de wetgeving binnen de verschillende lidstaten
- Verordeningen: algemene en volledige reglementering die van toepassing is in alle
lidstaten
- Besluiten: regels die van toepassing zijn op de daarin aangeduide bestemmeling
2
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
Internationale verdragen tussen 2 of meer staten:
= Wie er bevoegd als er een rechtzaak is met meerdere nationaliteiten, welk recht is er dan
toepasselijk
B. Grondwet
= meest fundamentele wet.
Regelt de inrichting van de machten:
- Wie is de wetgevende
- De uitvoerende
- Rechterlijke macht
Waarborgt:
= de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers. Vb: recht van eigen meningsuiting,
gelijkheid,…
Grondwet wijzigen:
- Kan niet zomaar gewijzigd worden
- Bijzondere procedure;
o Opmaken van een lijst met de te wijzigen grondwetsartikelen
o De wetgevende kamers moeten ontbonden worden
o Verkiezingen
- 2/3 van de elke kamer moet aanwezig zijn
- 2/3 Kamer en senaat moeten voorstemmen
C. Wet sensu stricto
Begrip:
= de wet die door de kamer van Voksvertegenwoordigers tot stand komt. Rol van de Senaat is sterk
beperkt.
Goedgekeurde wet:
= pas in werking na publiceren in het Belgisch Staatsblad. Kan datum inwerkingtreding vastleggen
D. Decreten
Begrip:
= wetten op het niveau van de Gemeenschappen en Gewesten. Op hetzelfde niveau als een federale
wet
In het Brussel Hoofdstedelijk Gewest geen decreten maar wel ordonnanties
Decreten Vlaams en Waals Gewest zijn enkel van toepassing op het grondgebied.
Decreten van gemeenschappen kunnen soms grondgebieden overstijgen of minder ver reiken.
Bicamerale procedure
= de wetten die door de Kamer en de Senaat moeten worden goedgekeurd
Monocamerale procedure
= Kamer van volksvertegenwoordigers nemen een federale wet aan. Kamer en senaat komen hier
niet bij kijken.
3
Vercaigne Jaimy
, DEEL 1: Algemeen recht
Procedure monocamerale procedure:
1. Initiatief:
- Wetsontwerp: initiatief gaat uit van de koning (ministers)
- Wetsvoorstel: initiatief gaat uit van 1 of enkele Kamerleden
2. Indienen:
- Wetsontwerp: Het wetsontwerp, de begeleidende toelichting (memorie van
toelichting genaamd) waarin de regering de doelstellingen van het wetsontwerp
uiteenzet, het advies van de Raad van State, en eventueel de
regelgevingsimpactanalyse (= de voorafgaande evaluatie van de mogelijke
gevolgen van wetsontwerpen) worden aan de Kamer gezonden.
- Wetsvoorstel: wordt bezorgd aan de Kamervoorzitter, de indiener moet vragen
aan de voorzitter zijn voorstel in overweging te nemen.
3. Commissie:
- Vergadert in het bijzijn van de bevoegde ministers, deze worden bijgestaan door
hun kabinetsmedewerkers
- Eerst uitleg waarom, daarna bespreking en dan stemming
- Kamerleden kunnen amendementen (wijzigingen) of splitsingen indienen
- Er wordt een verslag gemaakt van deze vergadering
4. Behandeling in plenaire vergadering:
- Algemene bespreking
- Artikelsgewijze bespreking
- Stemming
5. Verzending naar de Koning:
- Kamer verstuurd het naar de Koning
6. Bekrachtiging en afkondiging:
- De Koning gaat formeel akkoord
- Koning kondigt ook de wet af, hij is hoofd van de uitvoerende macht en beveelt
de uitvoer ervan
Vb: woninghuurwetgeving is regionaal, dus verschillend in de 3 gewesten.
E. Koninklijk Besluit
Begrip:
= besluiten die door de koning (ministers) worden genomen die nodig zijn voor de uitvoering van
bepaalde wetten. Ze hebben een wettelijke basis en mogen de wet niet schorsen of vrijstellen.
F. Gemeenschaps- en gewestregeringen
Begrip:
= regionale Koninklijke Besluiten
4
Vercaigne Jaimy
