Samenvatting Inleiding tot het recht (FSW)

Inleiding tot het recht

,College 1: essentie & indeling v/h recht
1) Essentie v/h recht
Leerdoelen college 1:
 Weten wat recht is en waarin het verschilt van andere
normen
 Begrijpen waarom “recht” noodzakelijk is
 Inzien dat recht onderhevig is aan tal van factoren en evoluties
 Besef hebben v/d achterliggende ideeën die a/d basis liggen v/d indeling v/h recht
 Duiding kunnen geven bij de actualiteit vanuit het perspectief v/h recht



2) Het begrip “recht”
 Recht = een geheel van bindende regels
 3 soorten bepalingen:
- Gebodsbepalingen (=moeten)
Vb. men moet elk jaar een belastingaangifte doen
- Verbodsbepalingen (=niet mogen)7
Vb. men mag niet frauderen
- Verlofbepalingen (=mogen, maar niet moeten)
Vb. men mag scheiden, maar dat moet niet

 Andersoortige indeling:
- Regels toepasbaar naar keuze
Vb. testament opstellen volgens regels
- Wilsaanvullende (vs. gebiedende) regels
Vb. koop is gesloten bij overeenstemming over zaak en prijs, ook al is de zaak nog
niet geleverd en de prijs nog niet betaald.
- Technische regels
Vb. verjaring (verlies van rechten na bepaalde periode omdat men rechten niet
heeft opgeëist)



Vereiste van gezag:

 Uitvaardiging v/h recht:
- Door democratisch verkozen regelgevende organen
- Normenhiërarchie
- Bevoegdheidsverdeling (zie publiek recht)
- Procedureregels

,  Naleven v/h recht:
- Rechterlijke macht
- Arbitrage (= een methode van geschilbeslechting waarbij een onpartijdige arbiter
i/e geschil tussen partijen een bindende uitspraak geeft)
- Gemeentelijke Administratieve Sancties

Definitie

 Rationeel opgebouwd geheel van enerzijds precies afgelijnde begrippen en anderzijds
normen waaraan van overheidswege opgelegde (erkende) straffen kleven, die langs
instellingen worden afgedwongen en waarvan het de bedoeling is de orde i/d
samenleving te organiseren, te handhaven en te herstellen.

3) Normenstelsels

 Rechtsregels
 Sociale en etiquetteregels
- Gedragsregels (zie introductie)
- Beleefdheid
 Morele regels = ethiek
 Religieuze regels



Recht Ethiek Godsdienst
Doel ordening geestelijke eeuwige zaligheid
samenleving vervolmaking
individu
Oorsprong maatschappij mens opperwezen
Gericht op het uiterlijke op het innerlijke zowel op innerlijke
als uiterlijke
Sanctie vrijheidsberoving, slecht geweten, bestraffing door
geldboete, wroeging… het opperwezen
gedwongen
uitvoering,
schadevergoeding…

,4) Waarom “recht”?

 Regels die een zekere orde brengen i/d samenleving en rust i/d onderlinge
verhoudingen tussen individuen en groepen
- Historisch gedetermineerd
- Bepaalde (tijdsgebonden) ideologie
- Politiek, sociaal en economisch systeem
- Realisatie v/e beleid (onder druk van lobby’s)
- Doen naleven van bepaalde morele regels




Economie


RRrerrr




5) Rechtsgeschiedenis

 Romeins recht
- Trias politica = driemachtenleer
- Aansprakelijkheid > Aquila
- Bepaalde adagia
Vb. adagio = in dubio pro reo = indien men niet kan bewijzen wie de dader is,
gaat voordeel naar verdachte en mag men deze vrijspreken

 Code Napoleon
- Burgerlijk Wetboek

,6) Kenmerken v/h recht

 Nemo censetur ignorare legem = iedereen wordt geacht de wet te kennen
 Dezelfde regels voor iedereen in dezelfde situatie
 Rechtsbedeling
- Beoordeling in concreto, zuiver individuele toepassing v/h recht
(≠precedentenrecht (“common law”))
- Precedentenrecht = verwijzen naar bepaalde uitspraak van Hooggerechtshof
 Specifieke normen en begrippen



7) Indeling v/h recht

 Internationaal en supranationaal recht
- Volkenrecht (zoals Verenigde Naties)
- Grensoverschrijdend recht (vooral Europees recht) -> zie publiek recht
 Nationaal recht
- Publiek
- Privaat
- Gemengd



8) Nationaal recht

 Publiek recht
- Verhouding overheid/staat – burger
- Ongelijke verhouding overheid – burger
- Regels van openbare orde



 Privaat recht
- Verhouding tussen burgers onderling
- Gelijke verhouding
- Regelen van private belangen van individuen of groepen
- Doorgaans van aanvullend recht



 Gemengde rechtstakken

,9) Publiek recht

 Grondwettelijk recht (2de BA)
 Bestuursrecht (2de BA)
 Uitvoerende macht en administratieve overheden
 Strafrecht (college 7)
 Limitatieve lijst van strafbare gedragingen en hun sanctie
- Strafprocesrecht (versus gerechtelijk privaatrecht)
 Fiscaal recht



10) Privaat recht

 Burgerlijk recht
- Personen- en familierecht (college 3)
- Verbintenissenrecht (college 4)
- Bijzondere overeenkomsten (college 5)
- Aansprakelijkheid (college 5)
- Vermogensrecht/erfrecht (college 6)
 (handelsrecht)
 Vennootschapsrecht (gastcollege 8)
 Gerechtelijk (privaat)recht
- Vs. strafprocesrecht
- Gerechtelijke organisatie (college 2)
 (internationaal privaatrecht)


11) Gemengde rechtstakken
 Economisch recht / marktrecht
- O.a. consumentenrecht
 Financieel recht
- Vb. bescherming v/d privéspaarders
 Sociaal recht
- Arbeidsrecht (college 9)
- Socialezekerheidsrecht (college 10)
 Intellectuele rechten

,12) Actualiteit (voorbeelden)

- Faillissement Thomas Cook
- SMS-actie baby Pia
- Immuuntherapie Mathis
- Niet roken (in de wagen) i/h bijzijn van kinderen
- Theatervoorstelling -> “Wie sigaret (op het podium) te storend vindt, krijgt geld
terug”
- …

,College 2: bronnen v/h recht + rechterlijke organisatie
1) Rechtsbronnen (= waar vind ik het recht terug?)
Internationaal en supranationaal
 Verenigde Naties
 Internationale Arbeidsorganisatie
 Raad van Europa
 Verdragen = akkoorden tussen landen. Landen kunnen overeenkomen om een
probleem of een situatie op een bepaalde manier op te lossen/aan te pakken. Het
gaat om een probleem van internationale aard.

Vb.
Europees sociaal handvest = hierin staat het recht dat werknemers mogen staken,
MAAR het leger mag nooit staken.
Europees Verdrag van de Rechten van de Mens

 Europese Unie
 Verordeningen = vormen een eigen bron, hebben geen verduidelijking nodig,
rechtstreekse doorwerking.
Bij tegenstrijdigheid tussen dergelijke Europese regels en een Belgische wet,
hebben de Europese regels altijd voorrang.
 Richtlijnen = moeten leiden tot een aanpassing v/d nationale wetgevingen

Nationaal
 Grondwet
- Inrichting v/d Staat
- Grondrechten/vrijheden burgers
- Staat hiërarchisch boven andere wetten en kan andere wetten vernietigen
 Hiërarchie?
- Inter- en supranationaal recht
Wel/geen rechtstreeks werking

, Formele wet versus materiële wet
 Formele wet = akte die uitgaat v/d wetgevende macht en die niet duurzaam, noch
algemeen geldend is
vb. federale wet, decreet, ordonnantie
 Materiële wet = elke rechtsregel uitgevoerd door een daartoe bevoegde overheid die
duurzaam is en algemeen geldt
vb. Koninklijk Besluit, ministerieel besluit




Hiërarchie v/d rechtsnormen: