Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 - Moral reasoning: relativism and egoism .................................................... 2
Programma ............................................................................................................................ 2
Toegepaste ethiek (applied ethics) ........................................................................................ 2
Waarom hebben we ethiek nodig in zorg en onderwijs? .................................................. 2
Meta-ethiek (meta- ethics) .................................................................................................... 4
Hoe verwerven we morele kennis? ................................................................................... 4
Wat is de aard van een moral statement? ........................................................................ 5
Normatieve ethiek (normative ethics) ................................................................................... 6
Wat is het juiste om te doen? ........................................................................................... 6
Ethisch egoïsme (ethical egoism) ...................................................................................... 6
Hoorcollege 2 - Deontology, utilitarianism, virtue ethics .................................................... 7
Programma ............................................................................................................................ 7
Recap ..................................................................................................................................... 7
Utilitarisme ............................................................................................................................ 7
Deontologie ......................................................................................................................... 10
Deugdethiek (virtue ethics) .................................................................................................. 12
Hoorcollege 3 - Issues in Ethics: equality & diversity ........................................................ 13
Programma .......................................................................................................................... 13
Educatieve rechtvaardigheid ............................................................................................... 13
Gelijke kansen (equal opportunity) ...................................................................................... 15
Speciale behoeften en gelijke kansen (special needs and equal opportunity) ..................... 16
The case of autism ............................................................................................................... 18
Hoorcollege 4 - Issues in Ethics: Rights & Care .................................................................. 19
Programma .......................................................................................................................... 19
Ethics of care: kritiek op morele ontwikkeling ..................................................................... 19
Ethics of care: feministische kritiek...................................................................................... 21
Ethics of care: kenmerken .................................................................................................... 22
1
,Hoorcollege 1 - Moral reasoning: relativism and egoism
Programma
Drie manieren waarop je ethiek kunt doen:
1. Toegepaste ethiek.
Waarom hebben we ethiek nodig in de zorg en opleiding?
2. Meta-ethiek.
Wat is de aard van morele kennis? Hoe verwerven we morele kennis?
Twee lijnen in denken:
1. Relativisme
2. Subjectivisme
3. Normatieve ethiek.
Wat is het juiste om te doen? Wat zeggen theorieën?
Toegepaste ethiek (applied ethics)
Waarom hebben we ethiek nodig in zorg en onderwijs?
Morele problemen in zorg en onderwijs tijdens de coronacrisis:
- Proctoring: online tool waarmee studenten worden gevolgd als ze online tentamens
maken.
- Afstandsonderwijs: verdwijning van studenten die geen verbinding konden maken
met de leerkracht omdat zij bijvoorbeeld geen internet hadden, zij hadden wel recht
op onderwijs.
- Vaccinaties: leerlingen verplichten om zich te laten vaccineren voordat ze de school
binnenkomen. Veiligheid of autonomie? à tegengestelde waarden waar de
professional een keus in dient te maken
Waarom ethiek?
- Hoe ga je om met een leerling die problemen heeft met impulsbeheersing die baat
heeft bij een klaslokaal, maar vaak het leerproces van leeftijdsgenoten verstoort?
- Hoe ga je om met ouders die protesteren tegen ‘Coming Out Day’-vieringen op
school?
- Hoe moeten we omgaan met dure instellingen die schaduwonderwijs op scholen
aanbieden?
Dit zijn voorbeelden op drie niveaus: in het klaslokaal, op organisatieniveau en op
maatschappelijke niveau. De problemen zijn dilemma’s van alledag voor wie in het onderwijs
of de zorg werkt en het zijn ethische uitdagingen die te maken hebben met gelijkheid, zorg,
inclusie, respect enzovoort.
Deze dilemma's kunnen worden opgelost door instrumentele vragen te stellen: wat is de
meest effectieve manier om met dit probleem om te gaan? Je kunt ook kijken vanuit het
ethische perspectief: wat zijn de morele problemen erachter? Wat kunnen we halen uit
theoretisch inzichten?
2
, Gedragscodes
Professionals hebben gedragscodes: een lijst met richtlijnen om een beslissing te nemen.
Waarom is dan nog ethiek nodig? Er is nooit een enkele manier om een specifiek probleem
moet oplossen!
Drie richtlijnen uit de gedragscodes voor American educators:
1. De professional educator streeft naar het creëren van een leeromgeving die het
potentieel van alle studenten bevordert.
2. De professional educator gaat zorgvuldig en rechtvaardig om met elke leerling en
probeert problemen, waaronder discipline, op te lossen volgens de wet en het
schoolbeleid.
3. De professional educator houdt zich aan het geschreven lokale schoolbeleid en de
toepasselijke wet- en regelgeving die niet in strijd is met deze ethische code.
Een belangrijke strategie in moreel redeneren is het gedachte-experiment, een manier om
tot de kern van een moreel probleem te komen.
Case study 1: The Cheating Student
Stel je voor dat je leerkracht bent en voor één je leerlingen kom er een heel belangrijke
beurs aan. De leerling heeft een lage SES en deze leerling werkt al jaren keihard. De enige
voorwaarde om de beurs te krijgen is dat de leerling gemiddeld een 7 of hoger scoort. Stel je
voor dat je deze leerling betrapt op afkijken / plagiaat bij één toets. Wat doe je? Volgens het
schoolbeleid dien je een 1 te geven en dat betekent dat de leerling de beurs niet meer krijgt
en zijn kansen voor de toekomst lijken dan verkeken.
Stel je kijkt naar de eerste gedragscode voor leerkrachten. Dit was de eerste keer afkijken en
je ziet heel veel potentieel, er komt een fantastische carrière aan en daarom besluit je alleen
met de leerling te gaan praten en hem geen 1 te geven.
Stel je kijkt naar de derde gedragscode voor leerkrachten, dan maakt het niet uit wie de
leerling is, het schoolbeleid is dat de leerling een 1 krijgt.
Stel je kijkt naar de tweede gedragscode voor leerkrachten. Wat is dan zorgvuldig en
rechtvaardig in dit specifieke geval?
Een gedragscode moet dus door jou geïnterpreteerd worden. Dit heeft veel denkwerk nodig,
het afwegen van normen en waarden. Een gedragscode mag wel het begin maar nooit het
eind van denken over een moreel probleem zijn. Het geeft richtlijnen en informatie, maar de
tweede stap is het afwegen.
Morele oordelen moeten met goede redenen worden onderbouwd. Pas op voor
redeneringen die misbruik maken van analogieën, naar slippery slopes gaan, enz.
3
Hoorcollege 1 - Moral reasoning: relativism and egoism .................................................... 2
Programma ............................................................................................................................ 2
Toegepaste ethiek (applied ethics) ........................................................................................ 2
Waarom hebben we ethiek nodig in zorg en onderwijs? .................................................. 2
Meta-ethiek (meta- ethics) .................................................................................................... 4
Hoe verwerven we morele kennis? ................................................................................... 4
Wat is de aard van een moral statement? ........................................................................ 5
Normatieve ethiek (normative ethics) ................................................................................... 6
Wat is het juiste om te doen? ........................................................................................... 6
Ethisch egoïsme (ethical egoism) ...................................................................................... 6
Hoorcollege 2 - Deontology, utilitarianism, virtue ethics .................................................... 7
Programma ............................................................................................................................ 7
Recap ..................................................................................................................................... 7
Utilitarisme ............................................................................................................................ 7
Deontologie ......................................................................................................................... 10
Deugdethiek (virtue ethics) .................................................................................................. 12
Hoorcollege 3 - Issues in Ethics: equality & diversity ........................................................ 13
Programma .......................................................................................................................... 13
Educatieve rechtvaardigheid ............................................................................................... 13
Gelijke kansen (equal opportunity) ...................................................................................... 15
Speciale behoeften en gelijke kansen (special needs and equal opportunity) ..................... 16
The case of autism ............................................................................................................... 18
Hoorcollege 4 - Issues in Ethics: Rights & Care .................................................................. 19
Programma .......................................................................................................................... 19
Ethics of care: kritiek op morele ontwikkeling ..................................................................... 19
Ethics of care: feministische kritiek...................................................................................... 21
Ethics of care: kenmerken .................................................................................................... 22
1
,Hoorcollege 1 - Moral reasoning: relativism and egoism
Programma
Drie manieren waarop je ethiek kunt doen:
1. Toegepaste ethiek.
Waarom hebben we ethiek nodig in de zorg en opleiding?
2. Meta-ethiek.
Wat is de aard van morele kennis? Hoe verwerven we morele kennis?
Twee lijnen in denken:
1. Relativisme
2. Subjectivisme
3. Normatieve ethiek.
Wat is het juiste om te doen? Wat zeggen theorieën?
Toegepaste ethiek (applied ethics)
Waarom hebben we ethiek nodig in zorg en onderwijs?
Morele problemen in zorg en onderwijs tijdens de coronacrisis:
- Proctoring: online tool waarmee studenten worden gevolgd als ze online tentamens
maken.
- Afstandsonderwijs: verdwijning van studenten die geen verbinding konden maken
met de leerkracht omdat zij bijvoorbeeld geen internet hadden, zij hadden wel recht
op onderwijs.
- Vaccinaties: leerlingen verplichten om zich te laten vaccineren voordat ze de school
binnenkomen. Veiligheid of autonomie? à tegengestelde waarden waar de
professional een keus in dient te maken
Waarom ethiek?
- Hoe ga je om met een leerling die problemen heeft met impulsbeheersing die baat
heeft bij een klaslokaal, maar vaak het leerproces van leeftijdsgenoten verstoort?
- Hoe ga je om met ouders die protesteren tegen ‘Coming Out Day’-vieringen op
school?
- Hoe moeten we omgaan met dure instellingen die schaduwonderwijs op scholen
aanbieden?
Dit zijn voorbeelden op drie niveaus: in het klaslokaal, op organisatieniveau en op
maatschappelijke niveau. De problemen zijn dilemma’s van alledag voor wie in het onderwijs
of de zorg werkt en het zijn ethische uitdagingen die te maken hebben met gelijkheid, zorg,
inclusie, respect enzovoort.
Deze dilemma's kunnen worden opgelost door instrumentele vragen te stellen: wat is de
meest effectieve manier om met dit probleem om te gaan? Je kunt ook kijken vanuit het
ethische perspectief: wat zijn de morele problemen erachter? Wat kunnen we halen uit
theoretisch inzichten?
2
, Gedragscodes
Professionals hebben gedragscodes: een lijst met richtlijnen om een beslissing te nemen.
Waarom is dan nog ethiek nodig? Er is nooit een enkele manier om een specifiek probleem
moet oplossen!
Drie richtlijnen uit de gedragscodes voor American educators:
1. De professional educator streeft naar het creëren van een leeromgeving die het
potentieel van alle studenten bevordert.
2. De professional educator gaat zorgvuldig en rechtvaardig om met elke leerling en
probeert problemen, waaronder discipline, op te lossen volgens de wet en het
schoolbeleid.
3. De professional educator houdt zich aan het geschreven lokale schoolbeleid en de
toepasselijke wet- en regelgeving die niet in strijd is met deze ethische code.
Een belangrijke strategie in moreel redeneren is het gedachte-experiment, een manier om
tot de kern van een moreel probleem te komen.
Case study 1: The Cheating Student
Stel je voor dat je leerkracht bent en voor één je leerlingen kom er een heel belangrijke
beurs aan. De leerling heeft een lage SES en deze leerling werkt al jaren keihard. De enige
voorwaarde om de beurs te krijgen is dat de leerling gemiddeld een 7 of hoger scoort. Stel je
voor dat je deze leerling betrapt op afkijken / plagiaat bij één toets. Wat doe je? Volgens het
schoolbeleid dien je een 1 te geven en dat betekent dat de leerling de beurs niet meer krijgt
en zijn kansen voor de toekomst lijken dan verkeken.
Stel je kijkt naar de eerste gedragscode voor leerkrachten. Dit was de eerste keer afkijken en
je ziet heel veel potentieel, er komt een fantastische carrière aan en daarom besluit je alleen
met de leerling te gaan praten en hem geen 1 te geven.
Stel je kijkt naar de derde gedragscode voor leerkrachten, dan maakt het niet uit wie de
leerling is, het schoolbeleid is dat de leerling een 1 krijgt.
Stel je kijkt naar de tweede gedragscode voor leerkrachten. Wat is dan zorgvuldig en
rechtvaardig in dit specifieke geval?
Een gedragscode moet dus door jou geïnterpreteerd worden. Dit heeft veel denkwerk nodig,
het afwegen van normen en waarden. Een gedragscode mag wel het begin maar nooit het
eind van denken over een moreel probleem zijn. Het geeft richtlijnen en informatie, maar de
tweede stap is het afwegen.
Morele oordelen moeten met goede redenen worden onderbouwd. Pas op voor
redeneringen die misbruik maken van analogieën, naar slippery slopes gaan, enz.
3
