Prof. Chris Verslype
Prof. Daan Dierckx
Academiejaar 2020-2021
Phaedra Vanhove
, Ziekteleer
Inhoud
CV-1: inleidende les ziekteleer ............................................................................................................... 9
Aandoeningen (~ ziekten) ................................................................................................................... 9
Symptomen en klinische tekenen ....................................................................................................... 9
Concept: “symptoom – ziektebeeld – aandoening” ........................................................................... 9
LEERDOELEN ...................................................................................................................................... 10
CV-2: algemeen deel inflammatie ........................................................................................................ 10
Deel 1: inzicht in de normale werking van het immuunsysteem .......................................................... 10
Wat is het immuunsysteem? ............................................................................................................. 10
Aangeboren (innate) versus adaptieve immuniteit ...................................................................... 11
Tijdslijn van een normaal immuunantwoord tegen een virus ...................................................... 12
Interacties tussen aangeboren en adaptieve immuniteit ............................................................. 13
Communicatie tussen immuuncellen onderling en andere cellen.................................................... 13
Cytokines ........................................................................................................................................... 13
Sensoren in de aangeboren immuniteit: “pattern recognition receptors” of PRRs ......................... 15
De aangeboren immuniteit: inflammatie (of ontsteking) ................................................................. 16
Kenmerken van het adaptief immuun systeem ................................................................................ 16
Het adaptief immuun system: antigenen? ........................................................................................ 16
Belangrijke T cel-acties tegen ziekteverwekkers ........................................................................... 17
Conclusies: het normale immuun systeem (!)................................................................................... 18
Deel 2: enkele voorbeelden van problemen door een overactief immuunsysteem ............................ 18
CV-3A: slokdarm/maag/darm .............................................................................................................. 20
Anatomie ............................................................................................................................................... 20
De (9) zones van het abdomen.......................................................................................................... 20
Terminologie van ingrepen – procedures ......................................................................................... 20
Toepassing van het concept “symptoom – ziektebeeld – aandoening” op het domein
slokdarm/maag/darm ................................................................................................................... 21
CV-3B: oefeningen ................................................................................................................................ 29
CV-4: slokdarm ...................................................................................................................................... 32
DEEL 1: onderzoekstechnieken slokdarm ............................................................................................. 32
Endoscopie en echoendoscopie ........................................................................................................ 32
Rx-slokdarm ....................................................................................................................................... 32
24u- ambulante pH metrie ................................................................................................................ 33
Phaedra Vanhove (2020-2021)
1
, Meten van mucosale integriteit door impedantiemeting ................................................................. 34
Manometrie van de slokdarm ........................................................................................................... 34
CT-thorax (met drinken van contrast) ............................................................................................... 34
FDG-PET-CT........................................................................................................................................ 35
DEEL 2: Systematische bespreking aandoeningen ................................................................................ 35
1. Aangeboren: (atresie), divertikel van Zenker ............................................................................ 35
2. Ontstekingen ............................................................................................................................. 36
GERD .............................................................................................................................................. 36
Reflux oesofagitis .......................................................................................................................... 36
Candida – schimmelinfecties van de slokdarm ............................................................................. 40
Eosinofiele oesofagitis ................................................................................................................... 40
3. Tumoren: slokdarmkanker ........................................................................................................ 40
4. Vasculair: slokdarmverices (zie lever en portale hypertensie).................................................. 41
5. Functioneel: reflux, achalasie, spasmen.................................................................................... 41
6. Traumatisch: slokdarmscheur, vreemde voorwerpen .............................................................. 42
CV-5: maag ............................................................................................................................................ 43
Onderzoekstechnieken.......................................................................................................................... 43
Systematische bespreking aandoeningen ............................................................................................. 43
2. Ontstekingen ................................................................................................................................. 44
Gastritis (maagontsteking) ............................................................................................................ 44
Maagzweer (ulcus) ........................................................................................................................ 44
3. Tumoren (adenocarcinoom).......................................................................................................... 46
CV-6: dunne darm ................................................................................................................................. 46
Bespreking begrippen digestie + absorptie en maldigestie + malabsorptie ......................................... 46
Anatomie en functie van de dunne darm ......................................................................................... 46
Systematische bespreking aandoeningen ............................................................................................. 48
1. Aangeboren: Divertikel van Meckel .......................................................................................... 48
2. Ontstekingen ............................................................................................................................. 49
Ziekte van Crohn (= IBD, inflammatoire darmziekte) .................................................................... 49
Coeliakie (of gluten-enteropathie) ................................................................................................ 52
CV-7: dikke darm en aars...................................................................................................................... 53
Normale functie en onderzoeken.......................................................................................................... 53
Anatomie en normale functie van de dikke darm ............................................................................. 53
Onderzoeken van de dikke darm ...................................................................................................... 54
Systematische bespreking aandoeningen ............................................................................................. 54
Overzicht aandoeningen dikke darm ................................................................................................ 54
Phaedra Vanhove (2020-2021)
2
, 1. Aangeboren: Ziekte van Hirschsprung .................................................................................. 55
2. Ontstekingen ......................................................................................................................... 55
3. Tumoren ................................................................................................................................ 57
4. Vasculair: ischemische colitis ................................................................................................ 58
5. Functioneel ............................................................................................................................ 58
Overzicht: aandoeningen van de aars ............................................................................................... 60
2. Ontstekingen: Anaal abces en fistel .......................................................................................... 60
3. Tumoren: Anale wratten/condylomen.................................................................................. 60
4. Vasculair: Hemorrhoiden of aambeien ................................................................................. 61
6. Traumatisch : Anale kloof (of fissuur) ....................................................................................... 61
CV-8a: lever en galwegen ..................................................................................................................... 62
Anatomie ............................................................................................................................................... 62
Anatomie en functie van de lever: de verschillende cellen .............................................................. 62
Samenstelling gal(vocht) en uitscheiding .......................................................................................... 63
................................................................. 64
Hoe kunnen we de lever en de galwegen onderzoeken? ................................................................. 64
Interpretatie van bloedwaarden ................................................................................................... 65
Aandacht voor de bovenbuik ........................................................................................................ 66
Symptomen en klinische tekenen ......................................................................................................... 66
Toepassing van het concept “symptoom – ziektebeeld – aandoening” op het domein lever en
galwegen ........................................................................................................................................... 66
Phaedra Vanhove (2020-2021)
3