Kunstwetenschappen en archeologie van
de Grieken en Romeinen
INHOUD:
1. NEOLITHICUM (7000-3000 V.CHR.)
2. MINOÏSCHE PERIODE (3000-1100 V.CHR.)
3. MYCEENSE PERIODE (1600-1100 V.CHR.)
4. DARK AGES/ GEOMETRISCHE PERIODE (1100-700 V.CHR.)
5. ARCHAÏSCHE PERIODE (700-480 V.CHR.)
6. KLASSIEKE PERIODE (480-336 V.CHR.)
7. HELLENISTISCHE PERIODE (336-31 V.CHR.)
8. ITALISCHE BRONSTIJD (2500-900 V.CHR.)
9. ETRUSKISCHE PERIODE (900-262 V.CHR.)
10. ROMEINSE REPUBLIEK (509-31 V.CHR.)
11. ROMEINSE KEIZERTIJD (31 V.CHR.-284 N.CHR.)
12. LATE OUDHEID (284-527 N.CHR.)
NEOLITHICUM: EGEÏSCHE WERELD
Neolithisatie: verspreiding van de neolithische levensstijl
→ Vanuit het kerngebied: ZO-Turkije, Levant en vruchtbare sikkel
→ Gaat niet in een stap
Snelle verspreiding: Hacilar (ZW-Anatolië) en Knossos (Egeïsch gebied) → > 7000 v.Chr.
Bottlenecks (=waar het stunt): Centraal Anatolië → 500 jaar later
Begin:
7000 v.Chr. sporen van voedselvoorzienend en sedentaire gemeenschappen
→ Hacilar (ZW-Turkije)
→ Knossos (Kreta)
→ Franchthi grot (Z-Gr.)
Echte neolithisatie gebeurt >7000-6700 v.Chr.
→ 2 bottlenecks: Peloponnesos (7000-660 v.Chr.); NW-Griekenland (6500-6000 v.Chr.)
→ Dankzij migrerende boeren (geen voorlopers van gedomesticeerde plantensoorten in Griekenland
MAAR hints dat er selectieve adaptatie uit het mesolithicum zijn overgenomen
→ vb. Youragrot (N Egeïsch) vindt men wilde geiten (8000-7500 v.Chr.) en gedomesticeerde
(7500-6500 v.Chr.) in de economie van het mesolithicum
→ LET OP.: niet op het Grieks vasteland, maar ideeën en praktijken gingen wel rond bij de
mesolithische interactie netwerken
Chronologie van het neolithicum:
Jaren Naam van de periode Key site
ca. 7de mil v.Chr. Aceramische fase /
6500-5800 v.Chr. Vroege neolithische fase Nea Nicodemeia (Macedonië)
Thessalië
5800- 5300 v.Chr. Midden neolithische fase Sesklo A & B
5300-4500 v.Chr. Late neolithische fase Sesklo A & B
Dispilio
4500-3250 v.Chr. Finaal neolithische fase
,Key sites:
Franchthi grot, Knossos, Dimini, Sesklo, Nea Nicodemeia
Levensonderhoud:
Vee: varken, schaap, geit en koe
Bonen en linzen
Vis, olijven, hert en vijgen
Overgang van LN → FN: secundaire dierlijke producten en gebruik van de ploeg
Nederzettingsvoorkeur:
1. Geografische factoren
Vruchtbaar Gebied
Open vlaktes
Toegang tot water
2. Waar?
Laaglanden van Macedonië, Thessalië en Thracië
Vasteland van Griekenland en Cycladen: heel laat occupatie
Type sites:
1. Woonheuvels (=toumba)
Lange occupatie
1-3 ha groot (max. 300 man; face to face community)
Korte afstand van elkaar
2. Vlakke nederzettingen
Kortstondig (mobiel
6-20 ha
Intensieve veldkartering
3. Grotsites
Niet zeker als het een nederzetting was? Mss rituele functie; begraving?
Nederzettingspatroon:
Case study Thessalië (VN)
→ 120 sites op max. 2,5 km van elkaar
→ Waterrijke locatie
→ Dorpen: 450 ha veld (200 man voeden)
,Nederzettingen:
VN MN LN
vb. Nea Nicodemeia vb. Sesklo vb. Sesklo
(Macedonië) → sesklo A: acropolis → Sesklo B bouwt uit
→ Huis= rechthoekige een a. Huizen op afstand +
kamer woning scheidingsmuren → Megaron en ringwallen
→ Georganiseerd rond ruimtes b. Zelfde locatie vb. Dimini
→ Binnen de huizen haard, c. Substantieler dan B Ringwallen worden ook
afvalput en opslagplaats d. Ringwallen teruggevonden bij gehuchten
→ Eén groter huis (12x12 m) Megaron en Tsangli-type in Z-Gr., Cycladen en Athene
met uitheemse voorwerpen aanwezig
(=uitheemse bijlen, ongebruikte → sesklo B: lager gelegen
lithische messen, figurines) nederzetting
→ Functie niet zeker: dorps a. Huizen in dichte
ouderen, hoofdman, ritueel clusters
b. Veranderende locatie
vb. Dispilio → Verdere verspreiding van
→ Huizen op volledige houten Neolithische sites (Binnenland
constructie en Cycladen)
→ Organische resten op → Ploeg en secundaire
DISPILIO TABLET dierlijke producten
→ Levensonderhoud op → Megaron dominant huistype;
visvangst FN absidiale woningen
Constructietechniek:
1. Pisé
2. Leemtiechels
3. Torchis
Megaron:
→ Rechthoekig gebouw met grote centrale ruimte en langs een kant van het portaal een afscheiding
(anten) met een ingang. In die kleine ruimte twee stutten.
→ Variatie mogelijk; voorraadkamer
→ Gebruik van het MN tot in de Bronstijd
→ Verschillende interpretaties
Huis van de heer
Tempel
Elite bijeenkomst
Ringwallen:
→ Verschillende interpretaties
Symbolische functie
Markering van woonruimte
Dierenomheining
Ruimtelijke organisatie van de nederzetting
Tsangli-Type:
→ Rechthoekig gebouw met naast de hoeken pijlers of buttresses
Functie?
Dragende functie van teruglopend verdiep (bereikbaar door een andere ingang)
Afbaken van verschillende zones in een huis
→ Rechthoekige/ trapeziumvormige kamer
, Ruimtelijke organisatie:
VN-MN LN FN-EBA
Open Nederzettingen met Open koeren waarin men kon Kookplaats in interne keuken of
interne/ externe kookplaatsen koken afgescheiden door afgesloten koer
muren
Funeraire praktijken:
→ Weinig data door lage archeologie visibiliteit (geen duidelijke begraafplaats of monumenten; weinig
tot geen grafgiften)
→ Inhumatie onder de huis vloer of grotten, maar niet weten waarom?
→ Extramurale begraafplaatsen bekend; Souphli
→ In greppels van nederzetting; Makriyalos
Materiële cultuur:
1. Keramiek
→ Kant en klaar techniek aanwezig
→ Beperkte rol (aanvankelijk)
Eenvoudige vorm
Opdien- en comptiewaar (kleine kommen)
Bijna geen voorraadpotten?
→ Handgemaakt en lokaal
Goede selectie van kleisoorten
Vanaf MN grotere circulatie
→ Sliblaag, burnished, painted
→ 700 °C (=vuur)
Goede kwaliteit
VN MN LN
→ Monochroom burnished → Meer gesloten vorm, → Dimini stijl: mat geschilderd
keramiek biconisch (=geknikt) → Trichrome kleuren
→ Impressed, incised, → Lerna (=Z-Gr.) Urfirnis → Thessalië Rood gepolijst
finger-pinched keramiek geschilderd
→ Thessalië beschilderd → Sesklo rood op wit
proto-Sesklo geschilderd
2. Figurines
→ Antropomorfe figuren uit klei
Naturalistisch/ schematisch
Voornamelijk vrouwen met benadrukte heupen, borsten en buik
Gevonden gebroken in afvalputten → einde levenscyclus?
Interpretaties:
→ Godin
→ Voorouders
→ Symbolisch; vruchtbaarheid
→ Speelgoed/ educatief object
→ Dierlijke figurines: vooral gedomesticeerde
→ Huismodellen
MN
Schematische voorstelling van beschilderd huis ≢ bestaande architectuur
de Grieken en Romeinen
INHOUD:
1. NEOLITHICUM (7000-3000 V.CHR.)
2. MINOÏSCHE PERIODE (3000-1100 V.CHR.)
3. MYCEENSE PERIODE (1600-1100 V.CHR.)
4. DARK AGES/ GEOMETRISCHE PERIODE (1100-700 V.CHR.)
5. ARCHAÏSCHE PERIODE (700-480 V.CHR.)
6. KLASSIEKE PERIODE (480-336 V.CHR.)
7. HELLENISTISCHE PERIODE (336-31 V.CHR.)
8. ITALISCHE BRONSTIJD (2500-900 V.CHR.)
9. ETRUSKISCHE PERIODE (900-262 V.CHR.)
10. ROMEINSE REPUBLIEK (509-31 V.CHR.)
11. ROMEINSE KEIZERTIJD (31 V.CHR.-284 N.CHR.)
12. LATE OUDHEID (284-527 N.CHR.)
NEOLITHICUM: EGEÏSCHE WERELD
Neolithisatie: verspreiding van de neolithische levensstijl
→ Vanuit het kerngebied: ZO-Turkije, Levant en vruchtbare sikkel
→ Gaat niet in een stap
Snelle verspreiding: Hacilar (ZW-Anatolië) en Knossos (Egeïsch gebied) → > 7000 v.Chr.
Bottlenecks (=waar het stunt): Centraal Anatolië → 500 jaar later
Begin:
7000 v.Chr. sporen van voedselvoorzienend en sedentaire gemeenschappen
→ Hacilar (ZW-Turkije)
→ Knossos (Kreta)
→ Franchthi grot (Z-Gr.)
Echte neolithisatie gebeurt >7000-6700 v.Chr.
→ 2 bottlenecks: Peloponnesos (7000-660 v.Chr.); NW-Griekenland (6500-6000 v.Chr.)
→ Dankzij migrerende boeren (geen voorlopers van gedomesticeerde plantensoorten in Griekenland
MAAR hints dat er selectieve adaptatie uit het mesolithicum zijn overgenomen
→ vb. Youragrot (N Egeïsch) vindt men wilde geiten (8000-7500 v.Chr.) en gedomesticeerde
(7500-6500 v.Chr.) in de economie van het mesolithicum
→ LET OP.: niet op het Grieks vasteland, maar ideeën en praktijken gingen wel rond bij de
mesolithische interactie netwerken
Chronologie van het neolithicum:
Jaren Naam van de periode Key site
ca. 7de mil v.Chr. Aceramische fase /
6500-5800 v.Chr. Vroege neolithische fase Nea Nicodemeia (Macedonië)
Thessalië
5800- 5300 v.Chr. Midden neolithische fase Sesklo A & B
5300-4500 v.Chr. Late neolithische fase Sesklo A & B
Dispilio
4500-3250 v.Chr. Finaal neolithische fase
,Key sites:
Franchthi grot, Knossos, Dimini, Sesklo, Nea Nicodemeia
Levensonderhoud:
Vee: varken, schaap, geit en koe
Bonen en linzen
Vis, olijven, hert en vijgen
Overgang van LN → FN: secundaire dierlijke producten en gebruik van de ploeg
Nederzettingsvoorkeur:
1. Geografische factoren
Vruchtbaar Gebied
Open vlaktes
Toegang tot water
2. Waar?
Laaglanden van Macedonië, Thessalië en Thracië
Vasteland van Griekenland en Cycladen: heel laat occupatie
Type sites:
1. Woonheuvels (=toumba)
Lange occupatie
1-3 ha groot (max. 300 man; face to face community)
Korte afstand van elkaar
2. Vlakke nederzettingen
Kortstondig (mobiel
6-20 ha
Intensieve veldkartering
3. Grotsites
Niet zeker als het een nederzetting was? Mss rituele functie; begraving?
Nederzettingspatroon:
Case study Thessalië (VN)
→ 120 sites op max. 2,5 km van elkaar
→ Waterrijke locatie
→ Dorpen: 450 ha veld (200 man voeden)
,Nederzettingen:
VN MN LN
vb. Nea Nicodemeia vb. Sesklo vb. Sesklo
(Macedonië) → sesklo A: acropolis → Sesklo B bouwt uit
→ Huis= rechthoekige een a. Huizen op afstand +
kamer woning scheidingsmuren → Megaron en ringwallen
→ Georganiseerd rond ruimtes b. Zelfde locatie vb. Dimini
→ Binnen de huizen haard, c. Substantieler dan B Ringwallen worden ook
afvalput en opslagplaats d. Ringwallen teruggevonden bij gehuchten
→ Eén groter huis (12x12 m) Megaron en Tsangli-type in Z-Gr., Cycladen en Athene
met uitheemse voorwerpen aanwezig
(=uitheemse bijlen, ongebruikte → sesklo B: lager gelegen
lithische messen, figurines) nederzetting
→ Functie niet zeker: dorps a. Huizen in dichte
ouderen, hoofdman, ritueel clusters
b. Veranderende locatie
vb. Dispilio → Verdere verspreiding van
→ Huizen op volledige houten Neolithische sites (Binnenland
constructie en Cycladen)
→ Organische resten op → Ploeg en secundaire
DISPILIO TABLET dierlijke producten
→ Levensonderhoud op → Megaron dominant huistype;
visvangst FN absidiale woningen
Constructietechniek:
1. Pisé
2. Leemtiechels
3. Torchis
Megaron:
→ Rechthoekig gebouw met grote centrale ruimte en langs een kant van het portaal een afscheiding
(anten) met een ingang. In die kleine ruimte twee stutten.
→ Variatie mogelijk; voorraadkamer
→ Gebruik van het MN tot in de Bronstijd
→ Verschillende interpretaties
Huis van de heer
Tempel
Elite bijeenkomst
Ringwallen:
→ Verschillende interpretaties
Symbolische functie
Markering van woonruimte
Dierenomheining
Ruimtelijke organisatie van de nederzetting
Tsangli-Type:
→ Rechthoekig gebouw met naast de hoeken pijlers of buttresses
Functie?
Dragende functie van teruglopend verdiep (bereikbaar door een andere ingang)
Afbaken van verschillende zones in een huis
→ Rechthoekige/ trapeziumvormige kamer
, Ruimtelijke organisatie:
VN-MN LN FN-EBA
Open Nederzettingen met Open koeren waarin men kon Kookplaats in interne keuken of
interne/ externe kookplaatsen koken afgescheiden door afgesloten koer
muren
Funeraire praktijken:
→ Weinig data door lage archeologie visibiliteit (geen duidelijke begraafplaats of monumenten; weinig
tot geen grafgiften)
→ Inhumatie onder de huis vloer of grotten, maar niet weten waarom?
→ Extramurale begraafplaatsen bekend; Souphli
→ In greppels van nederzetting; Makriyalos
Materiële cultuur:
1. Keramiek
→ Kant en klaar techniek aanwezig
→ Beperkte rol (aanvankelijk)
Eenvoudige vorm
Opdien- en comptiewaar (kleine kommen)
Bijna geen voorraadpotten?
→ Handgemaakt en lokaal
Goede selectie van kleisoorten
Vanaf MN grotere circulatie
→ Sliblaag, burnished, painted
→ 700 °C (=vuur)
Goede kwaliteit
VN MN LN
→ Monochroom burnished → Meer gesloten vorm, → Dimini stijl: mat geschilderd
keramiek biconisch (=geknikt) → Trichrome kleuren
→ Impressed, incised, → Lerna (=Z-Gr.) Urfirnis → Thessalië Rood gepolijst
finger-pinched keramiek geschilderd
→ Thessalië beschilderd → Sesklo rood op wit
proto-Sesklo geschilderd
2. Figurines
→ Antropomorfe figuren uit klei
Naturalistisch/ schematisch
Voornamelijk vrouwen met benadrukte heupen, borsten en buik
Gevonden gebroken in afvalputten → einde levenscyclus?
Interpretaties:
→ Godin
→ Voorouders
→ Symbolisch; vruchtbaarheid
→ Speelgoed/ educatief object
→ Dierlijke figurines: vooral gedomesticeerde
→ Huismodellen
MN
Schematische voorstelling van beschilderd huis ≢ bestaande architectuur
