Volledige samenvatting Psychologie in gezondheidsbevordering

Inhoud
1. Wat is psychologie?............................................................................................................................4
1.1 Inleiding en methoden..................................................................................................................4
1.2 Onderzoeksmethoden in de psychologie......................................................................................5
2. De waarneming/perceptie..................................................................................................................9
2.1 Van zintuigelijke gewaarwording naar waarneming.....................................................................9
2.2 Van de retina naar hersenen: bottom-upprocessen...................................................................12
2.3 De perceptie verbeteren door info opname te sturen: top-downprocessen..............................14
2.4 Waarneming van diepte en beweging........................................................................................15
2.5 Waarneming en actie..................................................................................................................16
2.6 Hoe belangrijk is leren bij waarneming.......................................................................................17
3. Aandacht, cognitieve controle en bewustzijn...................................................................................18
3.1 Aandacht: het selecteren van informatie...................................................................................18
3.2 Bewustzijn: het bewust zijn mensen van hun handelingen?......................................................22
3.2.1 Wat is bewustzijn?...............................................................................................................22
3.2.2 Onbewuste processen.........................................................................................................22
3.2.3 Huidige kijk op bewuste en onbewuste processen..............................................................24
3.3 Cognitieve controle: taken goed uitvoeren................................................................................25
3.3.1 Wat is cognitieve controle?.................................................................................................25
3.3.2 Taakwisselkosten en dubbeltaken.......................................................................................25
3.3.3 Individuele verschillen in cognitieve controle......................................................................26
3.3.4 Gecontroleerde VS automatische processen in cognitieve controle....................................26
3.3.5 Inhibitie van automatische reacties.....................................................................................26
3.3.6 Stoornissen cognitieve controle...........................................................................................27
3.4 Slapen en dromen.......................................................................................................................28
3.4.1 Lichaamsritmen...................................................................................................................28
3.4.2 Kenmerken van de slaap......................................................................................................28
3.4.3 Functies van de slaap...........................................................................................................28
3.4.4 Dromen................................................................................................................................29
3.5 Hypnose......................................................................................................................................30
3.5.1 Definities van hypnose.........................................................................................................30
3.5.2 Toepassingen van hypnose..................................................................................................30
4. Emotie en motivatie.........................................................................................................................32
4.1 Wat is motivatie?........................................................................................................................32
4.1.1 Motivatie en behoeften.......................................................................................................32

1

, 4.1.2 Motivatie en doelen.............................................................................................................33
4.1.3 Conflicterende motivaties....................................................................................................33
4.2 Soorten motivatie.......................................................................................................................35
4.2.1 Prestatiemotivatie...............................................................................................................35
4.3 Positieve psychologie..................................................................................................................37
4.3.1 Misconcepties en vertekeningen.........................................................................................37
4.3.2 Gelukkig worden: adaptieve gewoonten aanleren..............................................................38
4.3.3 Gelukkig worden: adaptieve overtuigingen aanleren..........................................................39
5. Klassieke conditionering...................................................................................................................41
5.1 Verwerving en generalisatie.......................................................................................................41
5.2 Rol bij psychopathologie?...........................................................................................................41
5.2.1 Appetieve OS.......................................................................................................................41
5.2.2 Aversieve OS........................................................................................................................41
5.3 Verwerving: proces.....................................................................................................................42
5.4 Verwerving: voorwaarden..........................................................................................................43
5.5 Extinctie......................................................................................................................................44
5.5.1 Extinctie: fragiel...................................................................................................................45
5.5.2 Extinctie: proces...................................................................................................................45
5.6 Evaluatieve conditionering (en extinctie)...................................................................................46
6. Operante conditionering..................................................................................................................48
6.1 Inleiding......................................................................................................................................48
6.2 Thorndike en Skinner..................................................................................................................48
6.3 Wat wordt er geleerd?................................................................................................................49
6.4 Stimulusgeneralisatie en stimulusdiscriminatie..........................................................................50
6.5 Vorming via successieve benaderingen en creativiteit...............................................................50
6.6 Bekrachtiging: bijzondere vormen..............................................................................................51
6.7 Extinctie......................................................................................................................................52
6.8 Aangeleerde hulpeloosheid........................................................................................................53
6.9 Straf............................................................................................................................................53
7. Onthouden en vergeten...................................................................................................................55
7.1 Achtergrond................................................................................................................................55
7.2 Info oproepen.............................................................................................................................58
7.3 Amnesie en impliciet geheugen..................................................................................................59
8. Emotie..............................................................................................................................................61
8.1 Wat is emotie?............................................................................................................................61
8.2 Oorzaken van emotie..................................................................................................................62

2

, 8.2.1 De ideale emotietheorie......................................................................................................62
8.2.2 Overzicht theorieën.............................................................................................................62
8.3 Bouwstenen van emotionele leven............................................................................................65
9. Psychopathologie en therapieën......................................................................................................66
9.1 Wat zijn mentale stoornissen?...................................................................................................66
9.2 Specifieke mentale stoornissen..................................................................................................69
9.2.1 Stoornissen in de kinderleeftijd...........................................................................................69
9.2.2 Aan een middel gebonden stoornis.....................................................................................70
9.2.3 Psychotische stoornissen.....................................................................................................70
9.2.4 Stemmingsstoornissen.........................................................................................................71
9.2.5 Angststoornissen.................................................................................................................72
9.3 Prevalentie van mentale stoornissen..........................................................................................72
9.4 Behandeling mentale stoornissen..............................................................................................72
9.5 Soorten therapieën.....................................................................................................................73
9.5.1 Biologische therapieën........................................................................................................73
9.5.2 Psychologische therapieën..................................................................................................73
9.6 Effectiviteit psychotherapie........................................................................................................76
10. Casus Finn.......................................................................................................................................77
10.1 Complexe rouw.........................................................................................................................77
10.2 Effecten van de herhaalde aanbieding van 1 stimulus..............................................................77
10.3 Effecten van het samen voorkomen van stimuli.......................................................................77
10.4 Extinctie....................................................................................................................................78
10.5 Generalisatie.............................................................................................................................79
10.6 Evaluatieve conditionering.......................................................................................................79
10.7 Effecten van het samen voorkomen van een gedrag en een gevolg.........................................80
10.8 Heuristische waarde.................................................................................................................81
10.9 Predictieve waarde...................................................................................................................81




3

, 1. Wat is psychologie?
1.1 Inleiding en methoden
- Hoe gedrag verklaren?
o Verschillende perspectieven
 Goden en demonen bepalen gedrag
 Stand van de sterren
 Vrije wil
 Populair idee vandaag
 Bv. passief gedrag: gebrek aan wilskracht
 Bepaald perspectief op gedrag
- Wijkt af van wetenschappelijke psychologie: behaviorisme VS cognitieve psychologie
o Behaviorisme
 (veranderingen in) gedrag verklaard adhv (veranderingen in) elementen in de
omgeving
 Iemand gedraagt zich op bepaalde manier, veranderingen in gedrag:
behavioristen proberen dat te koppelen aan elementen in de omgeving
 Bv. Het tonen van foto van honden leidt tot gedragsveranderingen (bang)
 Kan ook met gebeurtenissen die zich veel langer geleden hebben
plaatsgevonden: bv. Als kind gebeten door hond dus omweg nemen
wanneer hond in de weg (ook elementen in omgeving)  niet enkel
gebeurtenissen die nu aanwezig zijn
 Gesofisticeerd behaviorisme
 Niet enkel motorische reacties, ook coverte gedragingen = gedrag
dat in het hoofd afspeelt, privaat gedrag
 = sommige gedragsveranderingen zijn observeerbaar voor derden,
terwijl andere enkel observeerbaar zijn voor het subject zelf (privaat)
 = zoeken naar wetmatigheden tss elementen in de omgeving en
gedragsveranderingen  is heel pragmatisch
 Eenmaal je weet welk gedrag in omgeving een functie heeft: tools in
handen om gedrag te gaan beïnvloeden
 Bv. Stikkers op stoelen aula corona: gedrag varieert ifv die stickers
(1/2, 1/5,..)
 = human engineering
 Met gedrag spelen
 Bv. Depressieve mensen: goede behandeling is mensen te laten
sporten (extreem effectieve interventie)  waarom dit is?
Behaviorist houdt zich hier niet mee bezig
 Vaak als achterhaald beschreven
 Daarna: cognitieve revolutie
 Tss die veranderingen in elementen in gedrag: gebeuren
verschillende processen wat maakt dat persoon zo reageert =
cognitieve psychologie
 Klopt eigenlijk niet
 Ze zeggen niet dat interne processen niet bestaan/geen rol spelen,
hebben gewoon geen oog voor (willen zich niet verliezen in wat er
tussenin gebeurt


4