Algemene Psychologie: Specialisatielessen 2019
S1: Geschiedenis van de psychologie
1.1 Filosofische wortels
1.1.1 Animisme
= we gaan ervanuit dat alles een ziel heeft, bijvoorbeeld de naam ‘manneke maan’
• Gegroeid vanuit introspectie. Vb: Aristoteles: stenen vallen omdat ze verenigd willen worden met
moeder Aarde → MAAR: verschil met “Ik sta ‘s morgens op omdat ik dit wil”?
• Animisme: filosofisch wereldbeeld dat stelt dat alles (mensen, dieren, objecten) een geest/ziel
heeft wil/geest/ziel zijn niet objectief en direct observeerbaar
- Gebruik van de wetenschappelijke methode
- Gedrag is onderworpen aan dezelfde (fysische)wetten als andere natuurfenomenen
1.1.2 Dualisme
Descartes: vader van de moderne filosofie
• “Dieren voelen geen pijn/ hebben geen ziel → voor pijn te voelen moet je een
bewustzijn/ ziel hebben.
• Wereldbekende quote: “I doubt therefore I think, I think therefore I am”
• Wereld = pure mechanische entiteit
- Dieren zijn mechanische apparaten
- Menselijk lichaam & sommige gedragingen (reflexen)
• Mensen hebben ook een geest
• Descartes zegt dat we niet alles mogen aannemen want de geest stuurt het
lichaam aan
• Cartiaans dualisme – interactionisme
• Pijnappelklier → foto
1.1.3 Empirisme
Locke → Empirisme: ervaring is de bron van kennis.
Hume → Positivisme & Associatie
1.1.4 Idealisme
Berkeley
• Alleen wat in de geest is heeft werkelijkheidswaarde
• Kennis van de wereld komt niet uit de directe ervaring
• ‘Esse est precipi’ = zijn is waargenomen
• Naast de geest zijn er dus geen andere dingen, wanneer je iets niet waarneemt bestaat het niet.
1.1.5 Materialisme
Mill
• Het enige dat bestaat is materie
• Geest is materie
• Mensen en dieren zijn fundamenteel
• Alles is materie
1
,Algemene Psychologie: Specialisatielessen 2019
1.2 Moderne psychologie
1.2.1 Structuralisme
Wundt
Structuralisme = historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten naar de ‘elementen’ van de bewuste
ervaring.
• Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme; cfr. Atoommodel (vb: wat doet die
rode circkel met jou, hoe voel je je daarbij?)
• Via methode van de introspectie (= beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaringen, naar
jezelf kijken)
• Kritiek: subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie
• Meer nadruk op gedrag ipv geest
Geheugen
Ebbinghaus
• Eigen proefpersoon
• Experimentele methode ‘juz’, ‘bul’, golf’
• Minimaliseerde meetfouten door herhaalde metingen
1.2.2 Functionalisme
James & Angell
• Meer geïnteresseerd in de functies & processen van het bewustzijn ( structuralisme)
• Geïnspireerd door evolutietheorie
• Basis voor behaviorisme
1.2.3 Evolutie & erfelijkheid
Darwin → Gedrag heeft geschiedenis, aanpassing van een organisme om te overleven
Galton → Invloed genetica op gedrag, individuele verschillen
1.2.4 Psychodynamische theorie
Freud
• Ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid
• Gebaseerd op observatie van patiënten → ANNA O. : onbewuste verdrongen herinneringen
• Nadruk op structuur van de persoonlijkheid → grotendeels onbewust
• Structuralisme + functionalisme: de mentale structuur dient om biologische driften en
instincten te sturen, als basis voor onderzoeken
2
, Algemene Psychologie: Specialisatielessen 2019
1.2.5 Behaviorisme
• School in de psychologie: alleen uiterlijk waarneembaar gedag kan bestudeerd worden
→ FUNCTIONALISME
Thorndike
• Wet van het effect → functionalisme + natuurlijke selectie
• Toch nog gebruik van mentalistische termen
Pavlov
• Fysioloog die de spijsvertering bestudeerde
• ‘per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt
Watson
• Formele start van behaviorisme met boek “Psychology from the standpoint of a behaviorist”
• Maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag
• Menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
• Omstreden uitspraken en experimenten
Radical (neo) behaviorism
Skinner
➔ Objectief in tegenstelling tot Wundt
• Operante conditionering: proeven met duiven en ratten
• Vele nieuwe begrippen en technieken: Skinner-box, reinforcement, schedules, shaping, …
• Probeerde zijn inzichten te vertalen naar maatschappij: Walden II, Beyond freedom and dignity
• Gebruik van dieren en leerexperimenten
Hull
• Gedrag is gevolg van interactie tussen omgeving & organisme → tussenliggende variabele: drive
Tolman
• Tussenliggende variabelen: Stimulus – Organisme – Respons (SOR) → mental maps
1.2.6 Gestaltpsychologie
Gestalt = totaalbeeld
Wertheimer
• Bestudeerde schijnbare beweging
• Geheel is meer dan de som der delen; de
interactie tussen de onderdelen is belangrijk
• Gestalt-wetten van perceptuele groepering
1.2.7 Genetische epistemologie
Piaget
• Bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen
• Fasen in de ontwikkeling
3
S1: Geschiedenis van de psychologie
1.1 Filosofische wortels
1.1.1 Animisme
= we gaan ervanuit dat alles een ziel heeft, bijvoorbeeld de naam ‘manneke maan’
• Gegroeid vanuit introspectie. Vb: Aristoteles: stenen vallen omdat ze verenigd willen worden met
moeder Aarde → MAAR: verschil met “Ik sta ‘s morgens op omdat ik dit wil”?
• Animisme: filosofisch wereldbeeld dat stelt dat alles (mensen, dieren, objecten) een geest/ziel
heeft wil/geest/ziel zijn niet objectief en direct observeerbaar
- Gebruik van de wetenschappelijke methode
- Gedrag is onderworpen aan dezelfde (fysische)wetten als andere natuurfenomenen
1.1.2 Dualisme
Descartes: vader van de moderne filosofie
• “Dieren voelen geen pijn/ hebben geen ziel → voor pijn te voelen moet je een
bewustzijn/ ziel hebben.
• Wereldbekende quote: “I doubt therefore I think, I think therefore I am”
• Wereld = pure mechanische entiteit
- Dieren zijn mechanische apparaten
- Menselijk lichaam & sommige gedragingen (reflexen)
• Mensen hebben ook een geest
• Descartes zegt dat we niet alles mogen aannemen want de geest stuurt het
lichaam aan
• Cartiaans dualisme – interactionisme
• Pijnappelklier → foto
1.1.3 Empirisme
Locke → Empirisme: ervaring is de bron van kennis.
Hume → Positivisme & Associatie
1.1.4 Idealisme
Berkeley
• Alleen wat in de geest is heeft werkelijkheidswaarde
• Kennis van de wereld komt niet uit de directe ervaring
• ‘Esse est precipi’ = zijn is waargenomen
• Naast de geest zijn er dus geen andere dingen, wanneer je iets niet waarneemt bestaat het niet.
1.1.5 Materialisme
Mill
• Het enige dat bestaat is materie
• Geest is materie
• Mensen en dieren zijn fundamenteel
• Alles is materie
1
,Algemene Psychologie: Specialisatielessen 2019
1.2 Moderne psychologie
1.2.1 Structuralisme
Wundt
Structuralisme = historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten naar de ‘elementen’ van de bewuste
ervaring.
• Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme; cfr. Atoommodel (vb: wat doet die
rode circkel met jou, hoe voel je je daarbij?)
• Via methode van de introspectie (= beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaringen, naar
jezelf kijken)
• Kritiek: subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie
• Meer nadruk op gedrag ipv geest
Geheugen
Ebbinghaus
• Eigen proefpersoon
• Experimentele methode ‘juz’, ‘bul’, golf’
• Minimaliseerde meetfouten door herhaalde metingen
1.2.2 Functionalisme
James & Angell
• Meer geïnteresseerd in de functies & processen van het bewustzijn ( structuralisme)
• Geïnspireerd door evolutietheorie
• Basis voor behaviorisme
1.2.3 Evolutie & erfelijkheid
Darwin → Gedrag heeft geschiedenis, aanpassing van een organisme om te overleven
Galton → Invloed genetica op gedrag, individuele verschillen
1.2.4 Psychodynamische theorie
Freud
• Ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid
• Gebaseerd op observatie van patiënten → ANNA O. : onbewuste verdrongen herinneringen
• Nadruk op structuur van de persoonlijkheid → grotendeels onbewust
• Structuralisme + functionalisme: de mentale structuur dient om biologische driften en
instincten te sturen, als basis voor onderzoeken
2
, Algemene Psychologie: Specialisatielessen 2019
1.2.5 Behaviorisme
• School in de psychologie: alleen uiterlijk waarneembaar gedag kan bestudeerd worden
→ FUNCTIONALISME
Thorndike
• Wet van het effect → functionalisme + natuurlijke selectie
• Toch nog gebruik van mentalistische termen
Pavlov
• Fysioloog die de spijsvertering bestudeerde
• ‘per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt
Watson
• Formele start van behaviorisme met boek “Psychology from the standpoint of a behaviorist”
• Maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag
• Menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
• Omstreden uitspraken en experimenten
Radical (neo) behaviorism
Skinner
➔ Objectief in tegenstelling tot Wundt
• Operante conditionering: proeven met duiven en ratten
• Vele nieuwe begrippen en technieken: Skinner-box, reinforcement, schedules, shaping, …
• Probeerde zijn inzichten te vertalen naar maatschappij: Walden II, Beyond freedom and dignity
• Gebruik van dieren en leerexperimenten
Hull
• Gedrag is gevolg van interactie tussen omgeving & organisme → tussenliggende variabele: drive
Tolman
• Tussenliggende variabelen: Stimulus – Organisme – Respons (SOR) → mental maps
1.2.6 Gestaltpsychologie
Gestalt = totaalbeeld
Wertheimer
• Bestudeerde schijnbare beweging
• Geheel is meer dan de som der delen; de
interactie tussen de onderdelen is belangrijk
• Gestalt-wetten van perceptuele groepering
1.2.7 Genetische epistemologie
Piaget
• Bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen
• Fasen in de ontwikkeling
3
