COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
Experimentele psychologie (mentale processen, denkprocessen: perceptie, aandacht,..)
o Interdisciplinair onderzoek maar wetenschap op zichzelf
Elk mens zit in een ander deelgebied -> hun specialiteiten ( taal, intelligentie, geheugen..)
COGNITIEVE METHODE
Vooral experimentele:
- Manipulatie onafhankelijke en het effect op afhankelijke variabelen
- Controlevariabelen: randomiseren, counterbalancing (placebo), matching (controle groep)
- Er zijn ALTIJD storende variabelen
THEORIE
Data samenvatten
- Power law of practise: na iets oefenen word je snel beter maar na
jaren zie je niet veel verbetering meer. => niet lineair.
Data verklaren: causaal dankzij experimentele methode
Voorspellen
- data dankzij theorie en theorie past zich aan na onderzoek
- Psychologen moeten wetenschappelijk denken, niet zwart-wit (onderzoeksevidentie)
,HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS
INLEIDING
Aristoteles: “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
Socrates: “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
Psychologie liep gelijk met cognitieve want eerste interesse was bewustzijn. (taboe door behaviorisme)
EERSTE COGNITIEVE PSYCHOLOGEN
Onderzoek al in 19de eeuw. Startpunt 1879; Wundt maakte cognitieve een eigen discipline
EERSTE PSYCHOLOGISCHE SCHOLEN
Bewustzijn= kern??
- Wat is studiegebied van psychologie?
- Welke wetenschappelijk methode?
2 soorten studies:
- Structuralisme: deel elementen van de geest? (Duitsland)
o Welke processen komen voor tijdens..?
- Functionalisme: functie van de geest? (VS)
o Hoe kunnen we zorgen voor optimale kansen voor iedereen?
PIONIERS
FRANCISCUS DONDERS
= vader mentale chronometrie (tijd) -> reactietijdtaken
grijze bolletje is uit, rode brandt -> prikkel
tijd dat het doet voor men reageert -> reactietijd
0
Reactietijdtaken:
- Enkelvoudige reactietijdtaak of A-reactie
o 1 soort prikkel: aanwezig of afwezig ( rood lichtje aan of uit)
o Enkel reactie als prikkel dus wordt aangeboden
o A-reactie: enkelvoudige reactietijd. Alle eenvoudige waarnemings- en motorische processen
die komen kijken bij het verwerken van de prikkel en het uitvoeren van de respons.
- Keuzereactietijdtaak of B-reactie
o Je moet keuze maken uit verschillende prikkels die elk een verschillende reactie vragen
o Er is dus altijd een prikkel maar gewoon een andere (bvb afwisselen groen/rood lichtje)
o B-reactie: stimulusdiscriminantie: onderscheid kunnen maken tussen beiden.
Stimulusidentificatie: het identificeren. Responsselectie; ook verschil in gevraagde respons
weten.
- GO-NO GO reactietijdtaak of C-reactie
o Ook meerdere stimuli maar je moet maar op 1 reageren
o Enkel reageren op rood lichtje en niks op groen
Interne mens onderzoeken door extern gedrag want mentale processen zijn niet rechtstreeks waarneembaar.
,EBBINGHAUS
1885, eerste geheugenexperimenten. Hoeveel en hoe snel vergeten we?
Besparingsmethode
Bestudeerde hoeveel beurten hij nodig had om zinloze lettergrepen aan te leren en te herleren.
Hoe minder tijd je tussen het leren laat, hoe meer je bespaart.
- Vergeetcurve heeft specifieke vorm:
o Meer vergeten in het begin, nadien afvlakking
- Geheugenfuncties kwantificeren
OPKOMST BEHAVIORISME
Cognitieve geraakte op de achtergrond
Watson
- Geen vage concepten zoals mentale processen en bewustzijn
- Objectieve gegevensverzamelingen S-R relaties
- Dierlijke en menselijke gedragingen hebben zelfde wetmatigheden
Ging enkel kijken hoe S tot R leidt. Niet wat er gebeurt tussen.
EERSTE HELFT 20 S T E EEUW
VS: behavioristische dominante stroming
Experimenteel onderzoek, weinig naar menselijke cognitie
Europa: actieve studie mentale processen
Cognitieve ontwikkeling, gestalt psychologe, perceptie en probleemoplossend gedrag
KRITIEK BEHAVIORISME
Taal
- Er kwamen barsten, ze vonden dat taal aangeleerd gedrag was
- Skinner: taal is aangeleerd volgens basisleerprincipes: imitatie (behaviourist)
- MAAR Chomsky: behaviorisme kan eenvoudigste aspecten van taal niet verklaren!
o Taak is eerder nature dan nurture
Leerexperimenten
- Aantal resultaten leerexperimenten konden niet verklaar worden zonder cognitie
- Cognitieve map in ons hoofd om na een tijdje weg te kennen
, COGNITIEVE REVOLUTIE
WO ll stimuleert de ontwikkeling:
- Studies naar aandacht en vermoeidheid
o Overheid sponserde ook
- Technologische vooruitgang -> ontwikkeling van de computer
o Informatieverwerkingsbenadering: brein vs computer
INFORMATIEVERWERKINGSBENADERING
Computermodel: metafoor menselijke informatieverwerking
- Geheugenmodel Atkinson & Shiffrin (nog steeds bekendste model)
o Alle input van alle zintuigen wordt kort bijgehouden in geheugen
o Input gesorteerd/selecteerd
o Alleen relevante bijhouden
COGNITIEVE MODELLERING
Hoe leiden cognities tot bepaalde uitput?
Doel: cognitie verklaren en voorspellingen doen -> men kan tegenwoordig door parameters en computers
voorspellen wat de reactie zal zijn op een bepaalde situatie.
NIET hetzelfde als artificiële intelligentie (iets dat werkt, niet noodzakelijk hoe de mens werkt)
1956: GEBOORTEJAAR
Belangrijke congressen met wetenschappers psychologie, linguistiek, computerwetenschappen en
antropologie.
De term zelf werd pas tien jaar later gebruikt door Neisser’s boek (vader cog. Psy.).
Cognitieve werd opnieuw bovengehaald en bestudeert.
HEDENDAAGSE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
Volwassen wetenschap met verschillende subdomeinen
Connectionisme
- Neurale netwerkmodellen
- Analoog verder werken op idee van cognitieve modellering
Cognitieve neurowetenschappen
- Welke hersengebieden?
- Verandering breinactiviteit nagaan
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
Experimentele psychologie (mentale processen, denkprocessen: perceptie, aandacht,..)
o Interdisciplinair onderzoek maar wetenschap op zichzelf
Elk mens zit in een ander deelgebied -> hun specialiteiten ( taal, intelligentie, geheugen..)
COGNITIEVE METHODE
Vooral experimentele:
- Manipulatie onafhankelijke en het effect op afhankelijke variabelen
- Controlevariabelen: randomiseren, counterbalancing (placebo), matching (controle groep)
- Er zijn ALTIJD storende variabelen
THEORIE
Data samenvatten
- Power law of practise: na iets oefenen word je snel beter maar na
jaren zie je niet veel verbetering meer. => niet lineair.
Data verklaren: causaal dankzij experimentele methode
Voorspellen
- data dankzij theorie en theorie past zich aan na onderzoek
- Psychologen moeten wetenschappelijk denken, niet zwart-wit (onderzoeksevidentie)
,HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS
INLEIDING
Aristoteles: “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
Socrates: “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
Psychologie liep gelijk met cognitieve want eerste interesse was bewustzijn. (taboe door behaviorisme)
EERSTE COGNITIEVE PSYCHOLOGEN
Onderzoek al in 19de eeuw. Startpunt 1879; Wundt maakte cognitieve een eigen discipline
EERSTE PSYCHOLOGISCHE SCHOLEN
Bewustzijn= kern??
- Wat is studiegebied van psychologie?
- Welke wetenschappelijk methode?
2 soorten studies:
- Structuralisme: deel elementen van de geest? (Duitsland)
o Welke processen komen voor tijdens..?
- Functionalisme: functie van de geest? (VS)
o Hoe kunnen we zorgen voor optimale kansen voor iedereen?
PIONIERS
FRANCISCUS DONDERS
= vader mentale chronometrie (tijd) -> reactietijdtaken
grijze bolletje is uit, rode brandt -> prikkel
tijd dat het doet voor men reageert -> reactietijd
0
Reactietijdtaken:
- Enkelvoudige reactietijdtaak of A-reactie
o 1 soort prikkel: aanwezig of afwezig ( rood lichtje aan of uit)
o Enkel reactie als prikkel dus wordt aangeboden
o A-reactie: enkelvoudige reactietijd. Alle eenvoudige waarnemings- en motorische processen
die komen kijken bij het verwerken van de prikkel en het uitvoeren van de respons.
- Keuzereactietijdtaak of B-reactie
o Je moet keuze maken uit verschillende prikkels die elk een verschillende reactie vragen
o Er is dus altijd een prikkel maar gewoon een andere (bvb afwisselen groen/rood lichtje)
o B-reactie: stimulusdiscriminantie: onderscheid kunnen maken tussen beiden.
Stimulusidentificatie: het identificeren. Responsselectie; ook verschil in gevraagde respons
weten.
- GO-NO GO reactietijdtaak of C-reactie
o Ook meerdere stimuli maar je moet maar op 1 reageren
o Enkel reageren op rood lichtje en niks op groen
Interne mens onderzoeken door extern gedrag want mentale processen zijn niet rechtstreeks waarneembaar.
,EBBINGHAUS
1885, eerste geheugenexperimenten. Hoeveel en hoe snel vergeten we?
Besparingsmethode
Bestudeerde hoeveel beurten hij nodig had om zinloze lettergrepen aan te leren en te herleren.
Hoe minder tijd je tussen het leren laat, hoe meer je bespaart.
- Vergeetcurve heeft specifieke vorm:
o Meer vergeten in het begin, nadien afvlakking
- Geheugenfuncties kwantificeren
OPKOMST BEHAVIORISME
Cognitieve geraakte op de achtergrond
Watson
- Geen vage concepten zoals mentale processen en bewustzijn
- Objectieve gegevensverzamelingen S-R relaties
- Dierlijke en menselijke gedragingen hebben zelfde wetmatigheden
Ging enkel kijken hoe S tot R leidt. Niet wat er gebeurt tussen.
EERSTE HELFT 20 S T E EEUW
VS: behavioristische dominante stroming
Experimenteel onderzoek, weinig naar menselijke cognitie
Europa: actieve studie mentale processen
Cognitieve ontwikkeling, gestalt psychologe, perceptie en probleemoplossend gedrag
KRITIEK BEHAVIORISME
Taal
- Er kwamen barsten, ze vonden dat taal aangeleerd gedrag was
- Skinner: taal is aangeleerd volgens basisleerprincipes: imitatie (behaviourist)
- MAAR Chomsky: behaviorisme kan eenvoudigste aspecten van taal niet verklaren!
o Taak is eerder nature dan nurture
Leerexperimenten
- Aantal resultaten leerexperimenten konden niet verklaar worden zonder cognitie
- Cognitieve map in ons hoofd om na een tijdje weg te kennen
, COGNITIEVE REVOLUTIE
WO ll stimuleert de ontwikkeling:
- Studies naar aandacht en vermoeidheid
o Overheid sponserde ook
- Technologische vooruitgang -> ontwikkeling van de computer
o Informatieverwerkingsbenadering: brein vs computer
INFORMATIEVERWERKINGSBENADERING
Computermodel: metafoor menselijke informatieverwerking
- Geheugenmodel Atkinson & Shiffrin (nog steeds bekendste model)
o Alle input van alle zintuigen wordt kort bijgehouden in geheugen
o Input gesorteerd/selecteerd
o Alleen relevante bijhouden
COGNITIEVE MODELLERING
Hoe leiden cognities tot bepaalde uitput?
Doel: cognitie verklaren en voorspellingen doen -> men kan tegenwoordig door parameters en computers
voorspellen wat de reactie zal zijn op een bepaalde situatie.
NIET hetzelfde als artificiële intelligentie (iets dat werkt, niet noodzakelijk hoe de mens werkt)
1956: GEBOORTEJAAR
Belangrijke congressen met wetenschappers psychologie, linguistiek, computerwetenschappen en
antropologie.
De term zelf werd pas tien jaar later gebruikt door Neisser’s boek (vader cog. Psy.).
Cognitieve werd opnieuw bovengehaald en bestudeert.
HEDENDAAGSE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
Volwassen wetenschap met verschillende subdomeinen
Connectionisme
- Neurale netwerkmodellen
- Analoog verder werken op idee van cognitieve modellering
Cognitieve neurowetenschappen
- Welke hersengebieden?
- Verandering breinactiviteit nagaan
