MONITORAAT VERBINTENISSENRECHT 2024-2025
THEMA I: TOTSTANDKOMING VAN OVEREENKOMSTEN
Aanbevolen lectuur:
DE REY, S., « Le consentement et la capacité » in Jafferali, R. (dir.), Le Livre 5 du Code civil et le
nouveau droit des contrats, 1e édition, Bruxelles, Larcier, 2022, (103-143).
DE REY, S. en STIJNS, S., “Het nieuwe verbintenissenrecht in Boek 5 BW”, RW 2022-23, (923-946)
932-937, nr. 21-29.
Memorie van Toelichting Boek 5, artikels 5.14-5.56.
Geldigheidsvoorwaarden
1° de vrije en bewuste toestemming van elke partij
2° de bekwaamheid van elke partij om contracten aan te gaan
3° een bepaalbaar en geoorloofd voorwerp
4° een geoorloofde oorzaak
=> Artikel 5.27 BW
Oefening 1
Els, 19 jaar oud, werkt als kassierster in een supermarkt. Het is haar eerste job. Nadat haar kassa
een aantal keren tekorten vertoont op het einde van de werkdag, vermoedt de werkgever dat Els
zich schuldig maakt aan diefstal. Hij roept haar bij zich in zijn bureau en confronteert haar met de
vaststellingen en met zijn niet-ongegronde vermoeden van diefstal. Els heeft geen plausibele uitleg
voor de tekorten in haar kassa. Ze is erg geëmotioneerd en gespannen door de confrontatie. De
werkgever stelt haar onmiddellijk voor de keuze: ofwel ondertekenen ze meteen een document
waarbij Els vrijwillig ontslag neemt, ofwel zal de werkgever overgaan tot een ontslag wegens
dringende reden. Onder de indruk van de omstandigheden, ondertekent Els het document. Achteraf
heeft ze spijt. Haar vriend en haar ouders geven aan dat ze dat document nooit had mogen
ondertekenen, omdat het duidelijk nadelig is voor haar en de werkgever druk uitoefent.
Kan ze dit ‘akkoord’ dat ze met haar werkgever sloot over het vrijwillig ontslag aanvechten? Onder
welke voorwaarden en met welke gevolgen?
Het is hier een eenzijdig contract. Els ondertekend het vrijwillig ontslag en verliest hiermee
voordelen. Het is anders als de werkgever haar ontslaat, want dan is het een eenzijdige
rechtshandeling. Is het contract geldig? Het probleem is hier dat er een kennelijk onevenwicht is,
want Els verliest voordelen, en de werkgever geeft niets terug (tussen prestaties => werkgever heeft
geen prestatie, dus er is geen misbruik van omstandigheden, art 5.37 BW).
Is er misbruik van omstandigheden?
=> ze was heel emotioneel, ze is jong en onervaren, dus dat is een zwakte
Is er een oorzakelijk verband?
=> ja
1
, Er is sprake van wilsgebreken (geweld en misbruik van omstandigheden) => voorwaarden daarvoor
zijn vervuld. (art 5.36 BW) ;
- Onder dwang voor vrees van aantasting van integriteit
o Haar vergelijken met een redelijke persoon (rekening houden met haar
onervarenheid, leeftijd,…) => maar zaken die dan weer tegen haar pleiten
(vermoedens van diefstal zijn gegrond)
- Doorslaggevend
o Zou ze het contract getekend hebben als ze niet in die situatie zat? Ja, want de
vermoedens waren wel gegrond, en ze wou haar eigen hachje redden OF nee, ze was
jong en onervaren, dus ze had het niet getekend
o Dus hier is niet echt aan voldaan, ze had waarschijnlijk niet getekend als ze langer
kon nadenken
- Onrechtmatig of ongeoorloofd
o Werknemer zit sowieso al in lagere hiërarchische positie, wat het moeilijk maakt om
dwang aan te tonen, want werkgever heeft sowieso al meer macht.
o Maar normaal is er procedure voor eindigen van contract, dus het was niet echt
binnen zijn macht (niet altijd macht nodig voor geweld)
Geweld en misbruik van omstandigheden zijn anders dan bv. dwaling => bij dwaling is er niemand die
zich foutief gedraagt, anders dan bij de andere 2. Als er iemand zich foutief gedraagt bij de
totstandkoming, dan is er precontractuele aansprakelijkheid.
=> Artikel 5.17 BW en artikel 5.33 BW
Els kan zich ook hierop beroepen.
De gevolgen => als de argumentatie van ‘geweld’ lukt, dan is er als gevolg relatieve nietigheid (enkel
bij hoofdgeweld),
of Els zou nu wel afstand kunnen doen (bevestigen dat ze nu wel oké is met contract),
of via de precontractuele aansprakelijkheid kan ze schadeherstel krijgen (aanvullend, of vervangend),
als de argumentatie van ‘misbruik van omstandigheden’ zou slagen, dan is er als gevolg aanpassing
(als het niet doorslaggevend is) of relatieve nietigheid (als het niet doorslaggevend is)
ze kan de nietigheid verklaren op kennisgeving (art 5.59 BW)
Is het een contract? Meerzijdige rechtshandeling (= 2 wilsuitingen, bv. Een contract)
Eenzijdige rechtshandeling (= 1 wilsuiting, bv. Aanbod)
=> 2 types van contract: eenzijdig (= bv. schenking) en wederkerig (= bv. Huur, koop)
2
THEMA I: TOTSTANDKOMING VAN OVEREENKOMSTEN
Aanbevolen lectuur:
DE REY, S., « Le consentement et la capacité » in Jafferali, R. (dir.), Le Livre 5 du Code civil et le
nouveau droit des contrats, 1e édition, Bruxelles, Larcier, 2022, (103-143).
DE REY, S. en STIJNS, S., “Het nieuwe verbintenissenrecht in Boek 5 BW”, RW 2022-23, (923-946)
932-937, nr. 21-29.
Memorie van Toelichting Boek 5, artikels 5.14-5.56.
Geldigheidsvoorwaarden
1° de vrije en bewuste toestemming van elke partij
2° de bekwaamheid van elke partij om contracten aan te gaan
3° een bepaalbaar en geoorloofd voorwerp
4° een geoorloofde oorzaak
=> Artikel 5.27 BW
Oefening 1
Els, 19 jaar oud, werkt als kassierster in een supermarkt. Het is haar eerste job. Nadat haar kassa
een aantal keren tekorten vertoont op het einde van de werkdag, vermoedt de werkgever dat Els
zich schuldig maakt aan diefstal. Hij roept haar bij zich in zijn bureau en confronteert haar met de
vaststellingen en met zijn niet-ongegronde vermoeden van diefstal. Els heeft geen plausibele uitleg
voor de tekorten in haar kassa. Ze is erg geëmotioneerd en gespannen door de confrontatie. De
werkgever stelt haar onmiddellijk voor de keuze: ofwel ondertekenen ze meteen een document
waarbij Els vrijwillig ontslag neemt, ofwel zal de werkgever overgaan tot een ontslag wegens
dringende reden. Onder de indruk van de omstandigheden, ondertekent Els het document. Achteraf
heeft ze spijt. Haar vriend en haar ouders geven aan dat ze dat document nooit had mogen
ondertekenen, omdat het duidelijk nadelig is voor haar en de werkgever druk uitoefent.
Kan ze dit ‘akkoord’ dat ze met haar werkgever sloot over het vrijwillig ontslag aanvechten? Onder
welke voorwaarden en met welke gevolgen?
Het is hier een eenzijdig contract. Els ondertekend het vrijwillig ontslag en verliest hiermee
voordelen. Het is anders als de werkgever haar ontslaat, want dan is het een eenzijdige
rechtshandeling. Is het contract geldig? Het probleem is hier dat er een kennelijk onevenwicht is,
want Els verliest voordelen, en de werkgever geeft niets terug (tussen prestaties => werkgever heeft
geen prestatie, dus er is geen misbruik van omstandigheden, art 5.37 BW).
Is er misbruik van omstandigheden?
=> ze was heel emotioneel, ze is jong en onervaren, dus dat is een zwakte
Is er een oorzakelijk verband?
=> ja
1
, Er is sprake van wilsgebreken (geweld en misbruik van omstandigheden) => voorwaarden daarvoor
zijn vervuld. (art 5.36 BW) ;
- Onder dwang voor vrees van aantasting van integriteit
o Haar vergelijken met een redelijke persoon (rekening houden met haar
onervarenheid, leeftijd,…) => maar zaken die dan weer tegen haar pleiten
(vermoedens van diefstal zijn gegrond)
- Doorslaggevend
o Zou ze het contract getekend hebben als ze niet in die situatie zat? Ja, want de
vermoedens waren wel gegrond, en ze wou haar eigen hachje redden OF nee, ze was
jong en onervaren, dus ze had het niet getekend
o Dus hier is niet echt aan voldaan, ze had waarschijnlijk niet getekend als ze langer
kon nadenken
- Onrechtmatig of ongeoorloofd
o Werknemer zit sowieso al in lagere hiërarchische positie, wat het moeilijk maakt om
dwang aan te tonen, want werkgever heeft sowieso al meer macht.
o Maar normaal is er procedure voor eindigen van contract, dus het was niet echt
binnen zijn macht (niet altijd macht nodig voor geweld)
Geweld en misbruik van omstandigheden zijn anders dan bv. dwaling => bij dwaling is er niemand die
zich foutief gedraagt, anders dan bij de andere 2. Als er iemand zich foutief gedraagt bij de
totstandkoming, dan is er precontractuele aansprakelijkheid.
=> Artikel 5.17 BW en artikel 5.33 BW
Els kan zich ook hierop beroepen.
De gevolgen => als de argumentatie van ‘geweld’ lukt, dan is er als gevolg relatieve nietigheid (enkel
bij hoofdgeweld),
of Els zou nu wel afstand kunnen doen (bevestigen dat ze nu wel oké is met contract),
of via de precontractuele aansprakelijkheid kan ze schadeherstel krijgen (aanvullend, of vervangend),
als de argumentatie van ‘misbruik van omstandigheden’ zou slagen, dan is er als gevolg aanpassing
(als het niet doorslaggevend is) of relatieve nietigheid (als het niet doorslaggevend is)
ze kan de nietigheid verklaren op kennisgeving (art 5.59 BW)
Is het een contract? Meerzijdige rechtshandeling (= 2 wilsuitingen, bv. Een contract)
Eenzijdige rechtshandeling (= 1 wilsuiting, bv. Aanbod)
=> 2 types van contract: eenzijdig (= bv. schenking) en wederkerig (= bv. Huur, koop)
2
