PROFESSOR S. SOTTIAUX
2025 - 2026
, INHOUDSOPGAVE
DEEL 1. ALGEMENE INLEIDING.................................................................................................................................3
I. BASISBEGINSELEN EN CENTRALE THEMA’S VAN HET GRONDWETTELIJK RECHT..............................................3
afdeling 1. Inleiding.........................................................................................................................................3
Afdeling 2. De Grondwet..................................................................................................................................3
§1. Betekenis en functies van de grondwet................................................................................................................3
A. Eerste functie: democratische organisatie van de overheidsmacht..................................................................3
b. Tweede functie: beperken van de overheidsmacht...........................................................................................3
a. machtenscheiding........................................................................................................................................3
i. horizontale machtenscheiding.................................................................................................................4
ii. Verticale machtenscheiding....................................................................................................................4
b. Verankering van rechten en vrijheden.........................................................................................................5
C. Overige functies................................................................................................................................................5
D. Besluit: de grondwet als maatschappelijk contract..........................................................................................5
§2. Grondwet in materiële en formele zin.................................................................................................................6
§3. Enkele belangrijke classificaties............................................................................................................................6
A. grondwet en democratievorm..........................................................................................................................7
B. Grondwet en regeringsvorm.............................................................................................................................8
C. Grondwet en staatsvorm..................................................................................................................................9
a. Eenheidsstaat, centralisatie en decentralisatie..........................................................................................10
b. Federalisme...............................................................................................................................................11
Afdeling 3. Enkele centrale thema’s van het grondwettelijk recht................................................................13
§1. Verankering........................................................................................................................................................ 13
§2. rechterlijke controle op wetgevende en uitvoerende macht.............................................................................13
II. BRONNEN VAN HET GRONDWETTELIJK RECHT.......................................................................................................................................15
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................15
Afdeling 2. Belgische bestuursniveau............................................................................................................15
§1. Belgisch grondwet..............................................................................................................................................15
A. Historische context.........................................................................................................................................15
a. Kritiek op het Nederlandse bestuursmodel................................................................................................15
b. Onafhankelijkheid en nieuwe Grondwet...................................................................................................16
c. Latere historische evoluties........................................................................................................................16
B. Basisbeginselen van de belgische grondwet...................................................................................................17
C. Wijziging en interpretatie van de grondwet....................................................................................................19
a. Algemeen...................................................................................................................................................19
b. Artikel 195 Gw...........................................................................................................................................19
c. Omzeiling van artikel 195 Gw.....................................................................................................................20
d. Interpretatiemethodes...............................................................................................................................21
§2. Overige belgische constitutioneelrechtelijke bronnen.......................................................................................22
A. Wet, decreet en ordonnantie..........................................................................................................................22
B. besluiten en verordeningen............................................................................................................................25
C. (grondwettelijk) gewoonterecht......................................................................................................................25
D. Algemene rechtsbeginselen............................................................................................................................26
Afdeling 3. Het europese bestuursniveau......................................................................................................27
§1. Europese unie.....................................................................................................................................................27
A. VerdrageN....................................................................................................................................................... 27
a. Historische context....................................................................................................................................27
b. De unieverdragen.......................................................................................................................................28
c. Basisbeginselen van de Unieverdragen......................................................................................................29
d. Wijziging en interpretatie van de Unieverdragen.......................................................................................29
B. Wetgeving....................................................................................................................................................... 30
§2. Raad van europa................................................................................................................................................30
Afdeling 4. Het internationale bestuursniveau..............................................................................................30
III. VERHOUDINGEN IN DE GELAAGDE RECHTSORDE..................................................................................................................................31
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................31
Afdeling 2. Algemene begrippen...................................................................................................................31
3
, Afdeling 3. Verhouding tussen de rechtsnormen van de internationale, europese en nationale rechtsordes
......................................................................................................................................................................33
§1. Internationaal perspectief..................................................................................................................................33
§2. Europese unie-perspectief..................................................................................................................................34
A. Algemeen........................................................................................................................................................ 34
B. rechtstreekse toepasselijkheid en directe werking.........................................................................................34
C. Voorrang......................................................................................................................................................... 34
D. Gevolgen......................................................................................................................................................... 35
§3. nationale perspectieven.....................................................................................................................................35
A. Algemeen........................................................................................................................................................ 35
B. nationale perspectieven op de doorwerking van het eu-recht.......................................................................35
a. Algemeen...................................................................................................................................................35
b. Nationale grondwet als grondslag van de voorrang van het EU-recht.......................................................36
c. Nationale grondwet als een beperking op de voorrang van het EU-recht..................................................36
d. Ultra vires controle als beperking op de voorrang van het EU-recht.........................................................36
e. Conclusie: constitutioneel pluralisme of multilevel constitutionalism........................................................36
§4. Belgisch perspectief............................................................................................................................................37
A. Algemeen........................................................................................................................................................ 37
b. rechtstreekse toepasselijkheid........................................................................................................................37
C. Directe werking...............................................................................................................................................37
D. Voorrang......................................................................................................................................................... 38
a. Hof van Cassatie.........................................................................................................................................38
b. Grondwettelijk Hof en Raad van State.......................................................................................................38
E. Gevolgen......................................................................................................................................................... 38
F. grondslag......................................................................................................................................................... 39
G. vergelijkend besluit.........................................................................................................................................39
Afdeling 4. Verhoudingen tussen de rechtsnormen in een federale staat....................................................39
DEEL 2. DEMOCRATIEVORM...................................................................................................................................41
I. ALGEMENE PRINCIPES...............................................................................................................................................................................41
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................41
Afdeling 2. Representatief stelsel en directe democratie..............................................................................41
§1. inleiding.............................................................................................................................................................. 41
§2. Grondwettigheid en referanda...........................................................................................................................41
§3. Gewestelijke en lokale volksraadpleging............................................................................................................42
afdeling 3. Politieke partijen..........................................................................................................................43
Afdeling 4. Constitutionele monarchie..........................................................................................................45
Afdeling 5. Constitutieve autonomie.............................................................................................................46
II. SAMENSTELLING, STATUUT EN WERKING VAN HET PARLEMENT..........................................................................................................47
Afdeling 1. Federale overheid........................................................................................................................47
§1. kiesstelsel........................................................................................................................................................... 47
A. Algemeen........................................................................................................................................................ 47
B. Historisch overzicht.........................................................................................................................................49
C. Huidig stelsel...................................................................................................................................................49
D. Federale kieskring...........................................................................................................................................51
§2. Samenstelling van kamer en senaat...................................................................................................................51
a. kamer van volksvertegenwoordigers...............................................................................................................51
B. Senaat............................................................................................................................................................. 52
§3. Werking van kamer en senaat............................................................................................................................52
§4. Statuut van de parlementsleden........................................................................................................................53
B. onverenigbaarheden.......................................................................................................................................53
C. Immuniteiten..................................................................................................................................................53
a. Parlementaire onverantwoordelijkheid......................................................................................................54
b. Parlementaire onschendbaarheid..............................................................................................................55
Afdeling 2. Gemeenschappen en gewesten...................................................................................................56
§1. kiesstelsel........................................................................................................................................................... 56
§2. Samenstelling parlementen................................................................................................................................56
§3. Werking parlementen.........................................................................................................................................57
§4. Statuut van de parlementsleden........................................................................................................................57
4
III. SAMENSTELLING, STATUUT EN WERKING VAN DE REGERING..............................................................................................................58
, AFdeling 1. Federale overheid.......................................................................................................................58
§1. samenstelling van de regering............................................................................................................................58
§2. Werking van de regering....................................................................................................................................59
§3. Statuut van regeringsleden.................................................................................................................................59
Afdeling 2. Gemeenschappen en gewesten..................................................................................................60
§1. Samenstelling van de regering............................................................................................................................60
§2. werking van de regering.....................................................................................................................................60
§3. Statuut van regeringsleden.................................................................................................................................61
IV. PACIFICATIEMECHANISMEN....................................................................................................................................................................62
Afdeling 2. federale overheid........................................................................................................................62
Afdeling 3. gemeenschappen en gewesten...................................................................................................63
§1. Brusselse instellingen.........................................................................................................................................63
§2. gemeenschapsparlementen................................................................................................................................63
3. DE REGERINGSVORM..........................................................................................................................................64
I. INLEIDING...................................................................................................................................................................................................64
II. TWEEKAMERSTELSEL.................................................................................................................................................................................64
III. INSTUTITIONELE SAMENHANG TUSSEN PARLEMENT EN REGERING......................................................................................................64
afdeling 1. inleiding.......................................................................................................................................64
Afdeling 2. Historisch overzicht van het parlementair regime in belgië.......................................................65
Afdeling 3. huidig stelsel: de federale overheid............................................................................................66
A. Vorming van de regering.................................................................................................................................66
B. Parlementaire controlemiddelen.....................................................................................................................67
a. Algemeen...................................................................................................................................................67
b. Vragenrecht...............................................................................................................................................67
c. Interpellatierecht........................................................................................................................................67
d. Recht van onderzoek..................................................................................................................................68
e. Goedkeuring van begroting en rekeningen................................................................................................69
C. ontslag van de regering...................................................................................................................................70
a. Algemeen...................................................................................................................................................70
b. lopende zaken............................................................................................................................................71
d. ontbinding van het parlement...................................................................................................................71
Afdeling 4. Huidig stelsel: de gemeenschappen en gewesten.......................................................................72
a. Vorming van de regering.................................................................................................................................72
B. Parlementaire controlemiddelen.....................................................................................................................72
C. ontslag van de regering...................................................................................................................................72
D. ontbinding van het parlement........................................................................................................................72
IV. FUNCTIONELE SAMENWERKING TUSSEN PARLEMENT EN REGERING..................................................................................................73
Afdeling 1. Algemene principes.....................................................................................................................73
Afdeling 2. Wetgevende functies...................................................................................................................73
A. Wetgevende procedure..................................................................................................................................73
a. initiatief......................................................................................................................................................73
b. Parlementaire behandeling........................................................................................................................74
c. Bekrachtiging, afkondiging en bekendmaking............................................................................................74
B. Bevoegdsheidsverdeling tussen Kamer en senaat..........................................................................................75
Afdeling 3. uitvoerende functie.....................................................................................................................76
A. algemeen........................................................................................................................................................76
B. veroderdeningsbevoegdheid gebaseerd op de grondwet...............................................................................76
C. Verordeningsbevoegdheid gebaseerd op de wet............................................................................................77
a. Algemeen...................................................................................................................................................77
b. Voorbehouden aangelegenheden..............................................................................................................77
c. opdrachtwetten, kaderwetten en bijzondere machtenwetten...................................................................78
d. Delegatie van verodeningsbevoegdheid..........................................................................................................79
a. Algemeen...................................................................................................................................................79
b. Delegatie aan een minister........................................................................................................................79
c. Delegatie aan autonome overheidsinstellingen..........................................................................................80
E. overige bevoegdheden van de UM............................................................................................................81